Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
295
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI VA MAKTAB
DASTURLARIDAGI IZCHILLIK
Nizomiy nomidagi TDPU, Maktabgacha ta’lim fakulteti
Muallif:
N.M.Kayumova, D. Bekberganova, M. Satimova
Annotatsiya
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari va boshlang‘ich maktab
dasturlari o‘rtasidagi izchillikning ahamiyati yoritilgan. Bolalarning ta’lim jarayoniga
moslashuvi, bilim va ko‘nikmalarining bosqichma-bosqich rivojlanishi hamda izchil
ta’limning natijalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, izchillikni ta’minlash bo‘yicha
tavsiyalar ham beriladi.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, boshlang‘ich maktab, izchillik, o‘quv
dasturi, rivojlanish, pedagogika.
Kirish
Maktabgacha ta’lim bolalarning shaxsiy, ijtimoiy va akademik rivojlanishining
boshlang‘ich bosqichi hisoblanadi. Boshlang‘ich maktab esa bu jarayonning mantiqiy
davomi bo‘lib, bolalarning olgan bilim va ko‘nikmalarini yanada rivojlantiradi. Ushbu
ikki bosqich o‘rtasidagi izchillik bolalarning ta’limga moslashuvi va muvaffaqiyatli
o‘qishi uchun muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim tizimida uzviylik va izchillikni
ta’minlash bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Ammo amaliyotda bu
jarayonda ayrim muammolar ham uchrab turadi. Ushbu maqolada izchil ta’lim
tizimining afzalliklari va uni ta’minlash usullari tahlil qilinadi.
Adabiyotlar sharhi
Ta’lim tizimidagi izchillik muammosi ko‘plab pedagog va psixologlar
tomonidan o‘rganilgan. N.K. Krupskaya va A.S. Makarenko o‘z asarlarida ta’lim
jarayonining bosqichma-bosqichligi va uzviyligini ta’kidlagan. Ularning fikricha,
bolalarning ruhiy va jismoniy rivojlanishini inobatga olgan holda ta’lim berish eng
samarali yondashuvdir.
Zamonaviy tadqiqotlarda esa maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich maktab
dasturlari o‘rtasidagi integratsiyalashgan yondashuvning ahamiyati qayd etilgan. Bu
yondashuv bolalarning bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashga yordam beradi.
Asosiy qism
1. Maktabgacha ta’lim va maktab dasturlaridagi izchillikning ahamiyati
Rivojlanishning uzviyligi
: Maktabgacha ta’limda o‘rgatilgan asosiy bilimlar va
ko‘nikmalar boshlang‘ich maktabda chuqurlashtiriladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
296
Psixologik moslashuv
: Bolalar maktab muhitiga tezroq moslashadi va
o‘qituvchilarning talablari bilan oson tanishadi.
Bilimlar o‘rtasidagi bog‘liqlik
: Maktabgacha ta’limda o‘rgatilgan nutqiy,
matematik va mantiqiy fikrlash ko‘nikmalari boshlang‘ich ta’limda yanada
rivojlantiriladi.
2. Izchillikni ta’minlash usullari
O‘quv dasturlarining uyg‘unligi
: Maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich maktab
dasturlari bir-birini to‘ldirishi lozim. Har ikki bosqich uchun yagona metodik tavsiyalar
ishlab chiqilishi tavsiya etiladi.
O‘qituvchilar va tarbiyachilar hamkorligi
: Maktabgacha ta’lim muassasalari
va maktablar o‘rtasida tajriba almashish, seminarlar va o‘quv dasturlari bo‘yicha
maslahatlar o‘tkazilishi zarur.
Ota-onalar bilan hamkorlik
: Bolalarning rivojlanish jarayonida ota-onalar faol
ishtirok etishi va pedagoglar bilan muntazam aloqa o‘rnatishi muhimdir.
3. Amaliy tavsiyalar
Maktabgacha ta’lim muassasalarida boshlang‘ich maktab uchun zarur bo‘lgan
asosiy bilim va ko‘nikmalarga alohida e’tibor qaratish.
Boshlang‘ich maktab o‘qituvchilarining maktabgacha ta’lim muassasalariga
tashrifi va tarbiyachilar bilan muloqoti.
Bolalarning qiziqishlari va ehtiyojlarini inobatga olgan holda moslashuvchan
o‘quv dasturlarini ishlab chiqish.
Natijalar
Izchillikni ta’minlash orqali quyidagi natijalarga erishish mumkin:
Bolalarning maktabga moslashish jarayoni osonlashadi.
O‘quv jarayonida stress kamayadi.
Akademik muvaffaqiyat darajasi oshadi.
Ijtimoiy va kommunikativ ko‘nikmalar rivojlanadi
Xulosa
Maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich maktab dasturlari o‘rtasidagi izchillik
bolalarning muvaffaqiyatli ta’lim olishi uchun muhim ahamiyatga ega. Ta’lim
jarayonining samaradorligini oshirish uchun pedagoglar, ota-onalar va ta’lim
muassasalari o‘zaro hamkorlikda ishlashlari lozim. Kelajakda izchil ta’lim tizimini
yanada takomillashtirish uchun innovatsion metodlar va ilg‘or pedagogik tajribalardan
foydalanish tavsiya etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kayumova, N. M. (2022, noyabr). Maktabgacha ta’lim muassasasi direktori
faoliyatining funksional mas’uliyatlari. “Ilmiy taraqqiyot davri” xalqaro ilmiy-
amaliy konferensiyasi materiallari, 1(3), 102-107-betlar.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
297
2.
Kayumova, N. M., & Roziyeva, M. M. Oilaning milliy merosdagi xalq
pedagogikasidagi axloqiy va ma’naviy ta’limdagi roli. “Uchinchi Renessans
davrida maktabgacha ta’lim va tarbiyaning roli” ilmiy-amaliy konferensiyasi
materiallari, 102-104-betlar.
3.
Kayumova, N. M., & Bazarbayeva, Z. O. (2023, oktabr). Bolalar nutqi psixologik
va pedagogik muammo sifatida. “Fan, amaliyot va ta’limdagi innovatsion
tendensiyalar” xalqaro ilmiy konferensiyasi materiallari, 2(8), 68-73-betlar.
4.
Kayumova, N. M. (2023). Maktabgacha ta’lim muassasalari va oilada milliy
qadriyatlar ruhida bolalarni tarbiyalash. Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar xalqaro ilmiy
jurnali, 1(6), 33-38-betlar.
5.
Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, yanvar). “Birinchi qadam” davlat
ta’lim dasturi maktabgacha ta’lim muassasalarida ta’limiy jarayonlarni tashkil
etishda. Xalqaro konferensiyalar, 1(2), 609-612-betlar.
6.
Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, yanvar). Pedagoglarning malaka va
mahorati orqali maktabgacha ta’lim sifatini oshirish. Xalqaro konferensiyalar, 1(2),
605-608-betlar.
7.
Kayumova, N. M., & Murodxo‘jaeva, Z. M. (2023, yanvar). Pedagoglarning ijodiy
faoliyatini tashkil etishda kreativ yondashuvlar. Xalqaro konferensiyalar, 1(2), 601-
604-betlar.
8.
Kayumova, N. M., & Yakubova, Z. Z. (2021). Maktabgacha ta’lim – bilimli va
madaniyatli shaxsni shakllantirish vositasi sifatida. “XXI asrda fan, madaniyat va
IT konteksti” xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari, 92-95-betlar.
9.
Kayumova, N. M. (2019). ESP sinflarida ingliz tilini o‘qitish xususiyatlari.
Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar, 128-bet.
10.
Kayumova, N. M., & Pirmuxamedova, M. E. (2019). Maktabgacha ta’lim
muassasasi rahbari va uning funksional majburiyatlari. “Zamonaviy ta’lim
muammolari: tajriba va innovatsiyalar” jurnali, 42-bet.
