Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
245
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA OILA BILAN ISHLASH
Nizomiy nomidagi TDPU, Maktabgacha ta’lim fakulteti
Muallif:
N.M.Kayumova, M.Umbarova, O.Xoldorova.
Annotatsiya
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida oila bilan ishlashning
dolzarbligi va samaradorligi tahlil qilinadi. Oila va ta’lim muassasasi o‘rtasidagi
hamkorlik bolalarning har tomonlama rivojlanishiga qanday ta’sir ko‘rsatishi ochib
beriladi. Shuningdek, ota-onalar bilan ishlashning samarali shakllari va usullari tavsiya
etiladi.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, oila bilan hamkorlik, bolalar rivojlanishi,
pedagogik yondashuv, innovatsion usullar.
Kirish
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oila birlamchi tarbiya muhitidir. Shu
sababli, maktabgacha ta’lim tashkilotlari ota-onalar bilan yaqin hamkorlik qilish orqali
ta’lim-tarbiyaviy jarayonni boyitadi. O‘qituvchi va ota-onalar o‘rtasidagi mustahkam
aloqalar bolalarning ijtimoiy, aqliy va emotsional rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda maktabgacha ta’lim tizimida oila bilan ishlashga katta e’tibor
qaratilib, bu borada bir qancha amaliy tadbirlar va loyihalar amalga oshirilmoqda.
Mazkur maqolada oila bilan hamkorlik qilishning samarali shakllari va usullari ko‘rib
chiqiladi.
Adabiyotlarni o‘rganish
Ilmiy adabiyotlarda oila va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi hamkorlikning ijobiy
natijalari keng yoritilgan. Vygotskiy (1978) ta’kidlaganidek, bolaning rivojlanishi
uning atrofidagi ijtimoiy muhit bilan bevosita bog‘liq. Bronfenbrenner (1979) esa
bolalarning rivojlanishiga ta’sir etuvchi ekologik tizimlar nazariyasini ilgari surgan.
Shuningdek, Dewey (1938) hamkorlik va tajribaga asoslangan ta’lim
samaradorligini alohida ta’kidlagan. O‘zbek pedagog olimlari tomonidan ham
maktabgacha ta’limda oila bilan ishlashning milliy va zamonaviy yondashuvlari
o‘rganilgan.
Asosiy qism
1
. Oila bilan ishlashning ahamiyati
Bola rivojlanishiga ta’siri: Ota-onalar va pedagoglar o‘rtasidagi hamkorlik
bolalarning aqliy va ijtimoiy rivojlanishini tezlashtiradi.
Ijtimoiy muloqot: Bolalar o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etish va muammolarni hal
qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
246
Ota-onalarning pedagogik savodxonligini oshirish: Maktabgacha ta’lim
muassasalari ota-onalarga bolalar tarbiyasi bo‘yicha maslahatlar beradi.
2
. Oila bilan ishlash shakllari
Ota-onalar yig‘ilishlari – bolaning rivojlanishi va ta’lim jarayoni haqida fikr
almashish imkoniyati.
Seminar va treninglar – ota-onalarga pedagogik va psixologik bilimlar berish.
Ochiq darslar – ota-onalarga bolalarning ta’lim jarayonidagi ishtirokini bevosita
kuzatish imkoniyati.
Uyga tashriflar – bolalarning oilaviy muhitini o‘rganish va individual tavsiyalar
berish.
Anketalar va so‘rovlar – ota-onalarning fikr va takliflarini inobatga olish.
3.
Samarali usullar
Hamkorlikka yo‘naltirilgan yondashuv: O‘qituvchi va ota-onalar o‘rtasida
doimiy aloqa o‘rnatish.
Individual yondashuv: Har bir bolaning o‘ziga xos xususiyatlarini inobatga
olgan holda ish olib borish.
Texnologiyalardan foydalanish: Elektron jurnallar, ijtimoiy tarmoqlar va onlayn
platformalar orqali tezkor aloqa.
Motivatsiya va rag‘batlantirish: Ota-onalarni ta’lim jarayonida faol ishtirok
etishga undash.
Natijalar
Oila va maktabgacha ta’lim muassasalari o‘rtasidagi samarali hamkorlik
quyidagi natijalarga olib keladi:
1. Bolalarning bilim olish jarayoni tezlashadi va ijtimoiylashuvi yaxshilanadi.
2. Ota-onalar o‘z farzandlarining qobiliyatlarini aniqlash va rivojlantirishda faol
ishtirok etadi.
3. Pedagoglar bolalarning individual ehtiyojlarini chuqurroq tushunadi va ta’lim
jarayonini shunga mos ravishda tashkil qiladi.
4. Jamiyatda bolalarga nisbatan ijobiy munosabat shakllanadi.
Xulosa
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida oila bilan ishlash bolalarning to‘laqonli
rivojlanishini ta’minlaydi. Ota-onalar va pedagoglar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik
orqali bolalarning qobiliyatlarini rivojlantirish, ularning ijtimoiy hayotga moslashuvini
osonlashtirish mumkin. O‘zaro hurmat va ishonch asosida qurilgan hamkorlik ta’lim
jarayonining muvaffaqiyatini oshiradi va bolalarning kelajagi uchun mustahkam
poydevor yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
42-son_1-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
247
1.
Kayumova, N. M. (2022, noyabr). Maktabgacha ta’lim muassasasi direktori
faoliyatining funksional mas’uliyatlari. “Ilmiy taraqqiyot davri” xalqaro ilmiy-
amaliy konferensiyasi materiallari, 1(3), 102-107-betlar.
2.
Kayumova, N. M., & Roziyeva, M. M. Oilaning milliy merosdagi xalq
pedagogikasidagi axloqiy va ma’naviy ta’limdagi roli. “Uchinchi Renessans
davrida maktabgacha ta’lim va tarbiyaning roli” ilmiy-amaliy konferensiyasi
materiallari, 102-104-betlar.
3.
Kayumova, N. M., & Bazarbayeva, Z. O. (2023, oktabr). Bolalar nutqi psixologik
va pedagogik muammo sifatida. “Fan, amaliyot va ta’limdagi innovatsion
tendensiyalar” xalqaro ilmiy konferensiyasi materiallari, 2(8), 68-73-betlar.
4.
Kayumova, N. M. (2023). Maktabgacha ta’lim muassasalari va oilada milliy
qadriyatlar ruhida bolalarni tarbiyalash. Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar xalqaro ilmiy
jurnali, 1(6), 33-38-betlar.
5.
Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, yanvar). “Birinchi qadam” davlat
ta’lim dasturi maktabgacha ta’lim muassasalarida ta’limiy jarayonlarni tashkil
etishda. Xalqaro konferensiyalar, 1(2), 609-612-betlar.
6.
Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, yanvar). Pedagoglarning malaka va
mahorati orqali maktabgacha ta’lim sifatini oshirish. Xalqaro konferensiyalar, 1(2),
605-608-betlar.
7.
Kayumova, N. M., & Murodxo‘jaeva, Z. M. (2023, yanvar). Pedagoglarning ijodiy
faoliyatini tashkil etishda kreativ yondashuvlar. Xalqaro konferensiyalar, 1(2), 601-
604-betlar.
8.
Kayumova, N. M., & Yakubova, Z. Z. (2021). Maktabgacha ta’lim – bilimli va
madaniyatli shaxsni shakllantirish vositasi sifatida. “XXI asrda fan, madaniyat va
IT konteksti” xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari, 92-95-betlar.
9.
Kayumova, N. M. (2019). ESP sinflarida ingliz tilini o‘qitish xususiyatlari.
Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar, 128-bet.
10.
Kayumova, N. M., & Pirmuxamedova, M. E. (2019). Maktabgacha ta’lim
muassasasi rahbari va uning funksional majburiyatlari. “Zamonaviy ta’lim
muammolari: tajriba va innovatsiyalar” jurnali, 42-bet.
