Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_3-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
81
ILMIY MAQOLA YOZISH ASOSLARI. ILMIY MAQOLA QANDAY
YOZILADI?
3-bosqich talabasi
Raximova Nilufar
Ingliz tili fakulteti, ingliz
Samarqand davlat chet tillari instituti
Ilmiy rahbar:
Abduraxmanov Sirojiddin Muminkulovich
PhD (pedagogika fanlari boʻyicha falsafa doktori),
SamDCHTI dotsenti
Annotatsiya:
Bugungi rivojlanib borayotgan jamiyatimizda, ilmiy faoliyat olib
borayotgan insonlar soni ko’pchilikni tashkil qiladi. Xususan, ilmiy maqola
yozuvchilar ham. Maqolalar yozish har bir ilmiy hodimning kariyerasi uchun ham
mansabi uchun ham xizmat qilib va kelgusida o’z soxasini yuqori darajali vakili
ekanligini ham ko’rsatib turadi. Mazkur maqola ilmiy maqola qanday yozilishi va
uning strukturalari haqida ma’lumot beradi.
Kalit so’zlar:
ilmiy maqola, altruizm, shaxsiy manfaat, tadqiqot, adabiy
izlanish, ilmiy izlanish, kirish metod, muhokama, nazariya, natija, xulosa.
Botirova G.E.
BASICS OF WRITING A SCIENTIFIC ARTICLE. HOW TO WRITE A
SCIENTIFIC ARTICLE?
Annotation:
In today’s elvolving society, the number of people engaged in
scientific activities are large. Especially scientific article writers. Writing articles
serves both the career and career of every researchers and shows that they are highly
representative of their field in the future. This article provides information on how to
write a scientific article and its structures.
Keywords:
scientific article, altruism, personal interest, research, literary
research, method of introduction to scientific research, discussion, theory, esult,
conclusion.
Maqola yozish va uni taniqli jurnalda nashr ettirish juda qiyin ish,hatto,nashr
ettirish darajasiga olib kelgan mashaqqtli ishdan keyin ham. Xo’sh, nima uchun
odamlar buni qilishadi?Mualliflar asarlarini nashr etish uchun yozish jaryonidan,
o’zaro baholash jarayoniga o’tishga nima undaydi? Ikki xil turtki, altruizm va shaxsiy
manfaat bor va aksriyat mualliflarda ikkala konbinatsiya ham bor.Altruizm- Ilmiy
nashrlar bugungi kunda ilmiy yutuqlarni tarqatish va arxivlashning asosiy usuli
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_3-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
82
hisoblanadi (kitoblar,konferensiyalarning prezentatsiyalari va universitetlarda o’qitish
va boshqa usullar keng tarqalgan) Ilm-fan jamoatchilik bilimlari to’plami orqali o’sib
boradi va rivojlanib boradi,u doimo muhokama qilinadi,qayta ko’rib chiqiladi va
kengaytiriladi. Aksariyatolimlar (va men ilm-fanning ichiga ishlab chiqarishni ham
olganman) o’zsohasini rivojlantirishga hissa qo’shishni juda xohlashadi,bu ko’pincha
olim bo’lish uchun asosiy sababdir.Nashr qilish odatda bunday hissa qo’shishning eng
to’g’ri yo’lidir va shuning uchun bu mualliflarni uqori darajada rag’batlantiradi va
qoniqtiradi.
Shaxsiy manfaat- Nashriyot muallifga sezilarli foyda keltirishi mumkin,shu
bilan
birga
maqola
yozish
va
nashr
etishda
shaxsiy
manfaatdorlik
ta’minlanadi.Nashriyot martaba ko’tarish uchun ham xizmat qilishi mumkin va
ko’pincha to’g’ridan-to’g’ri yoki bilvosita pul mukofotlari olib keladi.Akademiyadagi
‘’nashr etish va yo’q qilish’’pradigmasi mansab pog;onasiga ta’sir ko’rsatadi.Ammo
aniq professional motivatsiyalarsiz ham,deyarli barcha insonlar o’zlarining sa’y-
harakatlarini tan olinishini talab qilishadi. Altruizm va shaxsiy manfaatni
muvozanatlashtirish kerak. Adabiy izlanish- Yangi tadqiqot loyihasi deyarli har doim
adabiy izlanish bilan boshlanadi – bu loyiha uchun kerak.Ilmiy izlanishning maqsadi –
bu bilim olishga kirishishdan oldin, mavzu bo’yicha umumiy bilimlarimizning holatini
baholash.Ilm-fan mavjud bilimlarni tasdiqlash yoki rad etish, yangi bilimlarni
rivojlantirish bilan bog’liqliligi sababli, umumiy bilimimizning holatini anglab
olishimiz juda zarur.Bundan tashqari kerakki, ushbu adabiy izlanishlar beshta maqsad
uchun asos bo’laoladi.Shuni ta’kidlash lozimki, adabiy izlanish tegishli hujjatlarni
topish uchun emas, balki ularni o’qish uchundir.Afsuski, adabiy izlanishlar kamdan-
kam hollarda kerakli darajada amalga oshiriladi. Adabiy izlanishni yaxshilash uchun
bir nechta ko’rsatmalar:
Tadqiqot qilishdan va maqola yozishdan oldin adabiyotlarni ko’zdan kechiring.
O’qish uchun tavsiya qilinadigan eng yaxshi maqolalar hujjatlarda ham havola
qilinadi.
O’zingizning intizomingizdan tashqari bo’lgan sohalarni ham qidirib toping ( bu
ko’pincha turli xil kalit so’zlarni qidirishni anglatadi va yangi malumotlar topiladi).
Oldingi hujjatlaringizni eslatib uchun yaxshi boshlashingiz bo’lsa-da, hech-kim
hechqachon sizning adabiyotingizning hajmini bilmaydi ( faqat hotiraga ishonib
qolmaslik kerak ).
Qo’lyozmangizni tugatganizdan so’ng, ushbu mavzu bo’yicha so’nggi nashrlarni
qidirib toping. Ko’pincha boshqa tadqiqotchilar ham shu mavzularda ishlaydilar.
Sizning qo’l yozmangiz ushbu sohadagi eng yaxshisi va jamoat o’qishi uchun
bo’lishi kerak.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_3-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
83
Hozirgi kunda ilmiy jurnallarda chop etilgan maqolalarning aksariyati juda
oddiy tuzilishga to’g’ri keladi. Ba'zi farqlarga ko’ra, ko'pgina maqolalar "IMRaD"
formatidan foydalanadilar:
1.Kirish
2.Metod (tajriba, nazariya, dizayn, model)
3.Natijalar va muhokama
4.Xulosa
Maqola to'rtta mezonga javob berishi kerak,ilmiy jurnalda nashr etilishidan oldin:
Maqola mazmuni jurnal hajmiga mos kelishi kerak.Maqola sifati (tadqiqotning usuli
va bajarilishi, shuningdek) yozuv) ytarlicha yuqori darajada bo'lishi kerak.U yangi
natijalarni taqdim etishi kerak (ko'rib chiqilgan maqolalar bundan mustasno). Natijalar
o'qishga arziydigan darajada muhim Har qanday muammolar yoki ish jarayonida
uchragan kamchiliklar ham muhokama qilinishi kerak, ayniqsa, ular natijalarning
qanday talqin qilinishiga ta'sir qilishi mumkin bo'lsa.Natijalarni yozishda va ularni
tavsif qilish uchun bo’lgan muammo bu tashkilot yetishmasligi, hech qachon
muhokama qilinmagan natijalarni taqdim etish, natijalarning hech biriga bog'liq
bo'lmagan munozarani taqdim etish, etilgan natijalarni e'tiborsiz qoldirib, mantiqiy
tartibda
emas,
balki
xronologik
tartibda
muhokama
qilish,
xulosalarni
qo'llabquvvatlamaslik yoki natijalardan xulosa chiqarishni hohlamaslik.
Xulosa qismida natijalar va munozaralarning qisqacha mazmuni berilgan,
ammo bu qisqacha ma’lumtdan ko'proq bo'lishi kerak. Har bir tadqiqotni xulosa
qismida, Kirish qismida keltirilgan masalaning natijalari ko'rib chiqilishi va bu qanday
qilib ahamiyatli ish ekanligini tushuntirib, ta'kidlanishi kerak. Bu yerda maqsad dalillar
bilan tasdiqlanishi kerak, va umumiy da'volarni taqdim etish kerak. Ushbu bo'lim
"men" yoki "biz" ga tegishli bo'lgan narsalar ro'yxatidan qochib, o'quvchilarga
yo'naltirilgan bo'lishi kerak.Xulosalar bo'limi qisqa fursatda o'qishga imkon berish
kerak.
Sarlavha va tezis.Onlayn izlanishlar va raqamli kutubxonalar davrida ilmiy
maqolada yaxshi sarlavha va tezis ahamiyati muhim. Shunga qaramay, yomon
sarlavhalar va sifatsiz yozilgan tezislar ilmiy va texnik adabiyotlarda juda keng
tarqalgan.Maqola yozishdagi eng katta hatolik bu tezisga e’tibor bermaslik.Muallifni
xatosi bu tezis yozish haqida maqola yozilgandan keyin o’ylashi.Kirish qismidagi xat
boshidan boshqa hech narsa bo’lmagan tezislarni ham ko’rdim. Bunday yomon tezis,
potensial o’quvchini ( yoki jurnal muharririni ) o’qishga qiziqishdan yiroqlashtiradi.
Tezis quyidagi mavzularni o’z ichiga olgan maqolaning qisqacha va yakka xulosasi
bo’lishi kerak.:
Ma’lumot / motivatsiya/ kontekst, maqsad(lar) / muammoni bayon
qilish.
Yondashuv / usul(lar) / pretsudura(lar) / materiallar.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_3-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
84
Natija va
Xulosa(lar) /
Kalit so’zlar.
Kalit so’zlarni ( “mavzu atamalari” deb ham ataladi) ochib beradi. Bugungi
kunda maqolanig bosma shakli kam o’qiladi.Hozirda, sizning maqolangiz ilmiy-
qidiruv tizimi natijalaridan nisbatan yuqori bo’lmaguncha ukeng darajada o’qilmaydi.
Maqolangizni qidirayotgan o’quvchilar tomondan ta’minlash uchun, qilishingiz
mumkin bo’lgan eng muhim birinchi narsa – bu tezis va sarlavha yozishni yaxshi
bajarishdir. Ilgari berilgan maslahatlarga rioya qilish, bunga yordam beradi.Shundan
so’ng siz tegishli kalit so’zni tanlashingiz kerak.Xulosa qilib aytganda “mavzu
atamalari” sifatida ko’rsatilgan kalit so’zlarning aniqlashning muhim g’oyasi unchalik
qiyin emas. Ushbu kalit so’zlarni sarlavhangiz va tezisingizdan topa oldingizmi? Agar
yo’q bo’lsa, sizning maqolangizni qidirayotgan kishi, uni osongina o’tkazib yuborishi
mumkin. Eng muhim kalit so’zlarni arlavha va tezisda bir, ikki marta ishlatish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Сhris. A. Mack, “ How to write a good scientific paper” SPIE, p.o.Box 10.
2.
J. M. Swales, Genre Analysis: English in Academic and Research Settings, pp.
140–166, Cambridge University Press, Cambridge, England (1990).
3.
L. F. Azevedo et al., “How to write a scientific paper – Writing the methods
section”, Rev. Port. Pneumol.17(5), 232–238 (2011).
4.
J. M. Swales, Genre Analysis: English in Academic and Research Settings,
172–173, Cambridge University Press, Cambridge, England (
