Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
56
MOBIL ILOVALAR VA ULARNING ZAMONAVIY HAYOTDAGI O‘RNI
Yunusjonova Halimaxon Zohidjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti
Chet tillari fakulteti 1-kurs talabasi
Ilmiy raxbar:
Mirzaakbarov Dilshodbek Dovlatboyevich
Farg‘ona davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
katta oʻqituvchisi
Annotatsiya:
Maqola XXI asrda mobil ilovalar va axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining rivojlanishini, ularning jamiyatdagi ijtimoiy va iqtisodiy ta’sirini
tahlil qiladi. Mobil ilovalar, ayniqsa, aloqa, moliya, ta’lim, sog‘liqni saqlash va
elektron tijorat sohalarida katta qulayliklar yaratmoqda. 1997-yilda boshlangan mobil
ilovalar bozori bugungi kunda global miqyosda kengayib, yangi ish o‘rinlari
yaratmoqda. O‘zbekiston sharoitida esa, IT-Parklar va StartUp loyihalari orqali mobil
ilovalar sanoati jadal rivojlanmoqda. Maqola, shuningdek, bu sohaning kelajakdagi
istiqbollari va iqtisodiy rivojlanishga ta’sirini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
Mobil ilovalar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, ijtimoiy
tarmoqlar, moliyaviy xizmatlar, raqamli transformatsiya, IT-Parklar, StartUp
loyihalari, axborot xavfsizligi, raqamli to‘lovlar.
Аннотация:
В статье анализируется развитие мобильных приложений и
информационно-коммуникационных технологий в XXI веке, их социальное и
экономическое влияние на общество. Мобильные приложения становятся все
более доступными, особенно в сфере связи, финансов, образования,
здравоохранения и электронной коммерции. Рынок мобильных приложений,
запущенный в 1997 году, сегодня расширяется во всем мире, создавая новые
рабочие места. А в Узбекистане благодаря IT-паркам и стартап-проектам
стремительно развивается индустрия мобильных приложений. В статье также
рассматриваются будущие перспективы отрасли и ее влияние на экономическое
развитие.
Ключевые слова:
мобильные приложения, информационные и
коммуникационные технологии, социальные сети, финансовые услуги, цифровая
трансформация, ИТ-парки, стартап-проекты, информационная безопасность,
цифровые платежи.
Annotation:
The article analyzes the development of mobile applications and
information and communication technologies in the 21st century, their social and
economic impact in society. Mobile applications provide great facilities, especially in
the areas of communications, finance, education, health and e-commerce. The mobile
app market, which began in 1997, Today is expanding globally, creating new jobs. In
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
57
the conditions of Uzbekistan, the mobile application industry is rapidly developing
through it Parks and StartUp projects. The article also shows the future prospects of
this industry and its impact on economic development.
Keywords:
mobile applications, ICT, social networks, financial services, digital
transformation, IT parks, StartUp projects, information security, digital payments.
Kirish
XXI asr – bu axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) jadal sur’atlar
bilan rivojlanayotgan, raqamli transformatsiya hayotimizning har bir jabhasiga chuqur
kirib borayotgan davrdir. Bugungi kunda deyarli har bir inson qo‘lida mobil qurilma
mavjud bo‘lib, bu qurilmalarning imkoniyatlari kundan kunga ortib bormoqda. Dastlab
oddiy aloqa uchun mo‘ljallangan mobil telefonlar, endilikda nafaqat telefonlashish,
balki internetdan foydalanish, elektron tijorat, raqamli to‘lovlar, masofaviy ta’lim,
sog‘liqni saqlash va boshqa ko‘plab xizmatlardan foydalanish uchun ham muhim
vositaga aylangan.
So‘nggi yillarda ayniqsa mobil ilovalarning soni va sifati keskin o‘sdi. Ilovalar orqali
kundalik turmushimizni soddalashtirish, vaqt tejalishi, xizmatlarga tezkor kirish va
raqamli ma’lumotlar almashinuvi osonlashdi. Mobil ilovalar nafaqat yirik
kompaniyalar tomonidan, balki yosh startaplar, individual dasturchilar va davlat
dasturlari doirasida ham ishlab chiqilmoqda. Bu esa raqamli infratuzilmaning
kengayishiga va yangi iqtisodiy imkoniyatlarning paydo bo‘lishiga zamin yaratmoqda.
Mobil ilovalarning tarixi va rivojlanish bosqichlari
Mobil ilovalar tarixi XX asrning oxirlariga borib taqaladi. 1997-yilda Nokia
kompaniyasi o‘zining mashhur “Snake” o‘yinini taqdim etib, mobil ilovalar tarixida
yangi sahifani ochdi. Bu o‘yindan keyin mobil telefonlar uchun turli xil mini-ilovalar
(soat, kalkulyator, kalendar) ishlab chiqildi. Biroq, haqiqiy yuksalish 2007–2008-
yillarda yuz berdi. 2007-yilda Apple iPhone’ni taqdim etdi va oradan bir yil o‘tib –
2008-yilda "App Store" ishga tushirildi. Shu bilan birga, Google ham Android tizimi
uchun "Google Play" platformasini yaratdi.
Bu ikki platforma mobil ilovalar uchun global ekotizimni shakllantirdi.
Dasturchilar uchun ochiq imkoniyatlar yaratildi va mobil ilovalar bozori portladi.
Hozirgi kunga kelib, dunyoda 5,6 milliondan ortiq mobil ilova mavjud. 2024-yil
holatiga ko‘ra, ularning 2,2 millioni App Store’da, 3,4 millioni esa Google Play’da
faoliyat yuritmoqda. Har kuni minglab yangi ilovalar ro‘yxatga olinmoqda, bu esa
raqamli texnologiyalar evolyutsiyasining to‘xtovsiz davom etayotganidan dalolat
beradi.
Mobil ilovalar turlari
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
58
Mobil ilovalar turli yo‘nalishlarda ishlab chiqiladi va ularning har biri inson
hayotining muayyan bir sohasini soddalashtiradi. Quyida asosiy turlari haqida batafsil
ma’lumot keltirilgan:
1.
Ijtimoiy tarmoq ilovalari:
o
Facebook, Instagram, Telegram, TikTok, Twitter, LinkedIn kabi ilovalar
orqali odamlar muloqot qiladi, axborot almashadi va jamoa tuzadi.
o
Livestream,
stori
va
blog
formatlaridagi
kontentlar
orqali
foydalanuvchilar faolligi ortmoqda.
2.
Moliyaviy xizmatlar ilovalari:
o
Click, Payme, Apelsin, HUMO Pay kabi ilovalar orqali kommunal
to‘lovlar, pul o‘tkazmalari, internet-do‘kon to‘lovlari amalga oshiriladi.
o
Ilovalar nafaqat to‘lovni, balki moliyaviy hisobot yuritishni ham
osonlashtirdi.
3.
Ta’lim va o‘quv ilovalari:
o
Duolingo, Coursera, Khan Academy, Udemy, Talim.uz – bu kabi ilovalar
yordamida xorijiy tillar, dasturlash, matematika, tarix kabi fanlar
o‘rganilmoqda.
o
Sertifikatli onlayn kurslar orqali diplomga ega bo‘lish imkoniyati ham
mavjud.
4.
Sog‘liqni saqlash ilovalari:
o
Google Fit, MyFitnessPal, Damas, Ada Health – foydalanuvchilar yurak
urishi, bosim, kaloriyalarni kuzatadi, shifokor bilan masofadan
maslahatlashadi.
5.
O‘yin va dam olish ilovalari:
o
PUBG Mobile, Free Fire, Candy Crush, Netflix, YouTube – nafaqat
o‘yinlar, balki video, film, seriallar tomosha qilish ham keng tarqalgan.
6.
Transport va logistika ilovalari:
o
MyTaxi, Yandex Go, Uber, Maxim kabi xizmatlar shaharda tezkor
harakatlanish imkonini beradi.
o
Yuk tashish va jo‘natmalarni kuzatish tizimlari ham kengaymoqda.
7.
Elektron tijorat va onlayn xarid ilovalari:
o
AliExpress, Wildberries, OLX, Uzum Market, Korzinka ilovalari orqali
mahsulotlarni tanlash, solishtirish va buyurtma qilish mumkin.
Mobil ilovalarning imkoniyatlari va foydalari
Mobil ilovalar inson hayotida quyidagi qulaylik va imkoniyatlarni taqdim etadi:
Aloqani tezkor tashkil qilish.
Videokonferensiyalar, messenjerlar orqali
masofadan turib ishlash, ta’lim olish, qarindoshlar bilan muloqot qilish mumkin.
Moliyaviy xizmatlar.
Hisobni boshqarish, tranzaksiyalar, investitsiya nazorati,
onlayn bank xizmatlaridan foydalanish.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
59
Ta’lim
. Masofaviy darslar, interaktiv testlar, diplomli kurslar, o‘z-o‘zini
rivojlantirish kurslari.
Sog‘liqni saqlash.
Jismoniy holatni nazorat qilish, tibbiy maslahatlar olish,
sog‘liq bo‘yicha statistik tahlillar.
Xarid va tijorat.
Mahsulotlarni onlayn xarid qilish, onlayn-do‘konlar orqali
biznes yuritish.
Ko‘ngilochar imkoniyatlar.
Musiqa, video, o‘yinlar, tik tok kontentlar –
bularning barchasi vaqtni maroqli o‘tkazishga yordam beradi.
Mobil ilovalarning jamiyat rivojlanishidagi roli
Mobil ilovalar zamonaviy jamiyatda quyidagi asosiy yo‘nalishlarda ijobiy ta’sir
ko‘rsatmoqda:
1.
Iqtisodiy rivojlanish:
o
2023-yil yakuniga ko‘ra, global mobil ilovalar bozori 546 milliard AQSh
dollariga yetdi. Bu soha nafaqat texnologik, balki moliyaviy jihatdan ham
kuchli darajada o‘sib bormoqda.
o
Raqamli to‘lov tizimlari, reklama platformalari, elektron tijorat sohasi
daromad manbalarini ko‘paytirmoqda.
2.
Ijtimoiy muammolarni hal qilish:
o
Davlat xizmatlari, shikoyat va murojaat platformalari, onlayn tibbiy
yordam tizimlari aholi muammolarini tezkor hal etmoqda.
o
Nogironlar, keksalar va ayollar uchun maxsus ilovalar imkoniyatlarni
kengaytirmoqda.
3.
Yangi ish o‘rinlari yaratish:
o
2024-yilga kelib, O‘zbekistonda IT sohasida 45 mingdan ortiq kishi ish
bilan ta’minlangan. Bu raqam yildan-yilga oshib bormoqda.
o
Dasturchilar, dizaynerlar, tahlilchilar, raqamli marketologlar va boshqa
mutaxassislar uchun yangi yo‘nalishlar ochilmoqda.
4.
Axborot xavfsizligi:
o
Ilovalarning kengayishi bilan birga kiberxavfsizlik masalalari ham
dolzarb bo‘lib qolmoqda.
o
Shifrlash, foydalanuvchi ma’lumotlarini himoya qilish, ikki bosqichli
autentifikatsiya kabi texnologiyalar rivojlanmoqda.
Xulosa qilib aytganda, mobil ilovalar zamonaviy inson hayotining ajralmas
qismiga aylangan. Aloqa qilish, bilim olish, sog‘liqni saqlash, xarid qilish va hatto
ishlash – bularning barchasi endilikda birgina mobil qurilma orqali amalga oshmoqda.
Mobil ilovalar nafaqat texnologik qulaylik, balki ijtimoiy va iqtisodiy o‘zgarishlarga
sabab bo‘lmoqda.
O‘zbekiston sharoitida ham IT Park, StartUp loyihalar, davlat grantlari va
maxsus dasturlar orqali mobil texnologiyalar sohasi jadal rivojlanmoqda. Kelajakda
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
43-son_4-to’plam_Aprel -2025
ISSN: 3030-3621
60
sun’iy intellekt, IoT va raqamli transformatsiya orqali bu soha yanada kengayib,
mamlakat iqtisodiyotiga katta hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Ахмедов У.Ш. Информационные технологии в современном мире. –
Тошкент: Fan va texnologiya, 2021.
2.
Karimov D.A. Mobil ilovalar va ularning iqtisodiy rivojlanishdagi roli. – Toshkent:
Ilm Ziyo, 2020.
3.
Tursunov B.B. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asoslari. – Toshkent:
Innovatsiya nashriyoti, 2022.
5.
Raqamli iqtisodiyotga oid maqolalar to'plami, TATU, 2022-yil.
