Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
168
HUDUDIY INNOVATSION MARKAZLAR VA KICHIK BIZNES
O‘RTASIDAGI HAMKORLIKNI KUCHAYTIRISH YO‘LLARI
Muxitdinov Shuxrat Ziyavitdinovich
Namangan Davlat Texnika Universiteti professori
E-mail: shmzuzb@gmail.com
No’monov Otabek O’rmonjon o’g’li
Namangan Davlat Texnika Universiteti
E-mail: otabeknumanov1019@gmail.com
XXI asrning global taraqqiyot bosqichida iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlik
darajasi asosan innovatsion salohiyatga bog‘liq bo‘lib qoldi. Rivojlangan davlatlar
amaliyoti shuni ko‘rsatmoqdaki, milliy innovatsion tizimning muvaffaqiyatli ishlashi,
avvalo, ilmiy salohiyat va biznes sohasining o‘zaro integratsiyasiga tayangan holda
yuzaga chiqadi. Xususan, kichik biznes subyektlari innovatsion faoliyatning asosiy
drayveri sifatida qaralmoqda. Ular texnologik yangiliklarni tez joriy qilishi,
o‘zgaruvchan bozor talablariga moslashuvchanlik darajasining yuqoriligi va yangi
g‘oyalarga ochiqligi bilan ajralib turadi.
Ammo kichik biznes subyektlarining o‘z innovatsion salohiyatini to‘liq namoyon
qilishi uchun ular ilmiy-texnik resurslar, tajriba-sinov infratuzilmasi va intellektual
mulk asoslariga tayanishi zarur. Ana shu jihatdan, hududiy innovatsion markazlar
muhim ko‘prik vazifasini bajaradi. Innovatsion markazlar deganda – ilmiy-tadqiqot
institutlari, texnoparklar, inkubatsion markazlar, oliy ta’lim muassasalari huzurida
tashkil etilgan innovatsion laboratoriyalar, startap akseleratorlari va innovatsion
klasterlar tushuniladi. Ularning asosiy vazifasi – yangi g‘oyalarni ilmiy asoslash,
texnologik yechimlarni ishlab chiqish, ularni kichik biznes bilan birgalikda joriy etish
hamda tijoratlashtirishdan iborat.
Shunga qaramay, O‘zbekiston sharoitida ushbu ikki sektor o‘rtasida kuchli,
tizimli va barqaror hamkorlik hali to‘liq shakllanmagan. Ayrim hududiy innovatsion
markazlar mavjud bo‘lsa-da, ularning faoliyati ko‘pincha pasiv bo‘lib, tadbirkorlar
bilan uzviy aloqa yo‘lga qo‘yilmagan. Boshqa tomondan esa, kichik biznes egalari
ko‘pincha innovatsion faoliyat va ilmiy hamkorlikning iqtisodiy foydasi haqida yetarli
tasavvurga ega emas. Bu esa mavjud salohiyatdan to‘laqonli foydalanish imkonini
cheklab qo‘ymoqda.
Hududiy innovatsion markazlar va kichik biznes o‘rtasidagi hamkorlikni
kuchaytirish uchun, avvalo, o‘zaro axborot almashuvni faollashtirish zarur. Ko‘plab
tadbirkorlar innovatsion grantlar, texnologik xizmatlar, startap dasturlari yoki ilmiy
loyihalarga oid takliflardan bexabar. Shu bois har bir hududiy markaz qoshida
"Tadbirkorlar uchun innovatsion maslahat va axborot xizmati" tashkil etilishi lozim.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
169
Bu xizmatlar nafaqat konsultatsiya, balki real hamkorlik takliflari, ilmiy mahsulotlar
katalogi, tajriba-sinov laboratoriyalari ro‘yxati, hamkorlik shartlari va muvaffaqiyatli
loyiha namunalari bilan ta’minlashi kerak.
Bundan tashqari, universitet–biznes–davlat uchlik modeli (Triple Helix) doirasida
faoliyat yuritish innovatsion muhitda yangi sinergiyalar paydo bo‘lishiga olib keladi.
Bu yondashuvga ko‘ra, davlat institutsional va moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni
ta’minlaydi, universitetlar bilim va texnologiyalarni yaratadi, biznes esa ularni
amaliyotga joriy qiladi. O‘zbekistonning aksariyat hududlarida bu modelning faqat
alohida unsurlari mavjud bo‘lib, tizimli ishlamaydi. Buni samarali yo‘lga qo‘yish
uchun innovatsion markazlar, tuman va viloyat hokimliklari, Savdo-sanoat palatasi,
Innovatsiyalar vazirligi va mahalliy universitetlar o‘rtasida uzviy bog‘liqlik va rejali
hamkorlik zarur.
Hamkorlikni kuchaytirishning yana bir yo‘li – davlat tomonidan beriladigan
grantlar, subsidiyalar va imtiyozli kreditlarning faqatgina ilmiy markazlar bilan
hamkorlik qilayotgan kichik biznes subyektlariga ajratilishi mumkinligini qonun bilan
mustahkamlashdir. Bu tartib kichik biznesni ilm-fan bilan yaqindan ishlashga
rag‘batlantiradi. Shu bilan birga, ilmiy xodimlarning innovatsion loyihalarda
ishtirokini moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlash, ularni kichik biznesga konsalting
xizmatlarini ko‘rsatishga jalb qilish ham foydali bo‘ladi.
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, kichik biznes subyektlari ko‘pincha innovatsion
g‘oyalarni bozorga olib chiqishda yoki patent olish jarayonida malakali
mutaxassislarga muhtoj bo‘ladi. Hududiy innovatsion markazlar bu ehtiyojni qondirish
uchun bepul huquqiy va texnik maslahatlar, “startapdan tijoratgacha” qo‘llab-
quvvatlash dasturlari, birgalikdagi “demo-loyihalar” mexanizmlarini yo‘lga qo‘yishi
kerak.
Hududiy innovatsion markazlar va kichik biznes o‘rtasidagi hamkorlikning
muvaffaqiyatli shakllanishi uchun xalqaro tajribani o‘rganish va moslashtirilgan holda
joriy etish alohida ahamiyatga ega. Jumladan, Germaniyadagi
Fraunhofer institutlari
tizimi ilmiy tadqiqotlar va sanoatni bog‘lovchi kuchli model bo‘lib xizmat qilmoqda.
Ushbu institutlar kichik va o‘rta biznes uchun tayyor innovatsion mahsulotlar,
texnologik platformalar, test laboratoriyalari va patent xizmatlarini taklif etadi. Shunga
o‘xshash yondashuv Janubiy Koreyaning
KITECH
(Korea Institute of Industrial
Technology) tizimida ham kuzatiladi, bu markazlar hududiy korxonalar bilan uzluksiz
hamkorlik qilib, ular uchun maxsus ishlab chiqilgan texnologiyalarni taqdim etadi.
Yakuniy natijada, bunday kompleks yondashuvlar:
– hududiy innovatsion markazlar faoliyatining biznesga yo‘naltirilganligini
oshiradi;
– kichik biznesning texnologik imkoniyatlarini kuchaytiradi;
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
170
– innovatsion infratuzilma orqali mahalliy mahsulotlar eksport salohiyatini
kengaytiradi;
– fan, amaliyot va iqtisodiyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni kuchaytiradi;
– hududiy darajada ilm-fan asosidagi iqtisodiy modelni shakllantirishga xizmat
qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Мухитдинов, Шухрат Зиявитдинович. "Тадбиркорлик субъектларида
хатарларни бошқаришнинг назарий-услубий асослари."
Scientific progress
1.6
(2021): 939-943.
2.
Muxitdinov, Shuhrat. "Ishlab chiqarish korxonalarida risklarni boshqarishning
asosiy yo ‘nalishlari va rivojlanish istiqbollari."
YASHIL IQTISODIYOT VA
TARAQQIYOT
3.3 (2025).
3.
Davlat Statistika Qo‘mitasi. (2024).
O‘zbekistonda kichik biznes subyektlari
faoliyati bo‘yicha statistik ma’lumotlar to‘plami
. Toshkent: DSQ rasmiy sayti.
4.
Tursunov, B. O., & Rakhmonov, A. A. (2022). Integratsiya jarayonlarining
iqtisodiy samaradorlikka ta’siri.
Iqtisodiyot va innovatsiya
, 3(1), 56–64.
