ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
116
YASHIL IQTISODIYOT: BARQAROR RIVOJLANISH VA EKOLOGIK
SAMARADORLIK!
Tog‘ayeva Barchinoy Normo‘min qizi
Termiz davlat universiteti 2-bosqich talabasi
Ahmedov Alim Babaniyazovich
Termiz davlat universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyotning mohiyati, asosiy
tamoyillari va uning barqaror rivojlanishdagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Yashil
iqtisodiyotning ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy afzalliklari tahlil qilinib, global
tajribalar misolida uning muvaffaqiyatli joriy etilish usullari yoritiladi. Shuningdek,
O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar,
qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish, resurslardan oqilona
foydalanish va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish kabi chora-tadbirlar haqida
batafsil ma’lumot beriladi. Maqola zamonaviy, iqtisodiy rivojlanishda yashil
iqtisodiyotning strategik ahamiyatini ta’kidlash va barqarorlikka erishish yo‘llarini
o‘rganishga qaratilgan.
Kalit so’zlar: “yashil” iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, ekologik tanazzul,
Global iqlim o‘zgarishi, Barqaror energiya, yashil texnologiyalar , biomassa va
gidroenergiya, Xalqaro hamkorlik va investitsiyalar.
Green Economy: Sustainable Development and Environmental Efficiency!
Abstract: This article examines the nature of the green economy, its main
principles and its importance in sustainable development. The environmental, social
and economic advantages of the green economy are analyzed, and the methods of its
successful implementation are highlighted on the example of global experiences. Also,
detailed information will be given about the reforms implemented in Uzbekistan
regarding the transition to a green economy, the development of renewable energy
sources, the rational use of resources, and the introduction of environmentally friendly
technologies. The article is aimed at highlighting the strategic importance of the green
economy in modern economic development and studying ways to achieve stability.
Keywords:
green
economy,
sustainable
development,
environmental
degradation, global climate change, sustainable energy, green technologies, biomass
and hydropower, international cooperation and investment.
Зеленая экономика: устойчивое развитие и экологическая эффективность!
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
117
Аннотация: В данной статье рассматривается природа зеленой
экономики, ее основные принципы и значение в устойчивом развитии.
Проанализированы экологические, социальные и экономические преимущества
зеленой экономики, а также выделены методы ее успешной реализации на
примере мирового опыта. Также будет дана подробная информация о
реализуемых в Узбекистане реформах в части перехода к зеленой экономике,
развития возобновляемых источников энергии, рационального использования
ресурсов, внедрения экологически чистых технологий. Целью статьи является
освещение стратегической важности зеленой экономики в современном
экономическом развитии и исследование путей достижения стабильности.
Ключевые слова: «зеленая» экономика, устойчивое развитие, деградация
окружающей среды, глобальное изменение климата, устойчивая энергетика,
зеленые
технологии,
биомасса
и
гидроэнергетика,
международное
сотрудничество и инвестиции.
Kirish.
Bugungi kunda iqtisodiy rivojlanish bilan birga ekologik muammolar
ham kuchayib bormoqda. Jahon Iqtisodiy Forumining ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi
o‘n yil ichida global iqlim o‘zgarishi va ekologik ifloslanish iqtisodiy yo‘qotishlarga
sezilarli ta’sir ko‘rsatdi
1
. Xususan, har yili iqlim o‘zgarishi sababli dunyo iqtisodiyoti
taxminan 1,5 trillion dollarlik zarar ko‘rmoqda
2
. Shu bilan birga, BMTning Atrof-
muhit bo‘yicha dasturi (
UNEP
) hisobotiga ko‘ra, tabiiy resurslardan oqilona
foydalanish va chiqindilarni kamaytirish orqali dunyo iqtisodiyotiga yiliga qo‘shimcha
7 trillion dollargacha foyda keltirish mumkin
3
.
Yashil iqtisodiyot ushbu muammolarni hal qilish va barqaror rivojlanishni
ta'minlashga yo‘naltirilgan muqobil iqtisodiy model sifatida dunyo miqyosida e’tibor
qozonmoqda. Masalan, Germaniya va Shvetsiya kabi davlatlar qayta tiklanadigan
energiya manbalariga o‘tish orqali iqtisodiy barqarorlik va atrof-muhit muhofazasini
birlashtirishga muvaffaq bo‘ldi. O‘zbekistonda ham 2019–2030-yillar uchun yashil
iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi qabul qilinib, qayta tiklanadigan energiya manbalarini
rivojlantirish bo‘yicha faol ishlar olib borilmoqda
4
.
Ushbu maqola yashil iqtisodiyotning ahamiyatini, uning asosiy tamoyillarini va
O‘zbekistondagi rivojlanish istiqbollarini tahlil qilishga qaratilgan.
"Yashil iqtisodiyot" atamasi dastlab 1989-yilda London Atrof-muhit
iqtisodchilari guruhi tomonidan ishlab chiqilgan hisobotda qo‘llangan. Keyinchalik,
1
G‘ulomova Sh.B. "Iqtisodiyotning yangi yo‘nalishlaridan biri - yashil iqtisodiyot va uning asosiy tamoyillari"
2
https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2025/
3
4
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PF-5863-son Farmoni bilan tasdiqlangan "2019–2030-
yillarda O‘zbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi".
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
118
2008-yilda global moliyaviy inqiroz fondida BMTning Atrof-muhit bo‘yicha dasturi
(
UNEP
) yashil iqtisodiyotni barqaror rivojlanish strategiyasi sifatida ilgari surdi. BMT
Atrof-muhit bo‘yicha dasturining (
UNEP
) ta'rifiga ko‘ra, yashil iqtisodiyot – bu "inson
farovonligini oshirish va ijtimoiy tenglikni ta'minlash bilan birga, atrof-muhit xavf-
xatarlarini va ekologik tanazzulni kamaytirishga qaratilgan iqtisodiyotdir
5
."
Karl Burkart yashil iqtisodiyotni oltita asosiy sektorga asoslangan deb
taʼriflagan:
•
Qayta tiklanadigan energiya
•
Yashil binolar
•
Barqaror transport
•
Suvni boshqarish
•
Chiqindilarni boshqarish
•
Yerni boshqarish
Global biznes vakili boʻlgan Xalqaro Savdo Palatasi (ICC) yashil iqtisodiyotni
„iqtisodiy oʻsish va ekologik mas’uliyat ijtimoiy rivojlanishdagi taraqqiyotni qoʻllab-
quvvatlagan holda oʻzaro mustahkamlovchi rejimda birgalikda ishlaydigan
iqtisodiyot“ deb taʼriflaydi
6
.
5
UNEP - UN Environment Programme
6
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
119
Yashil iqtisodiyotning asosiy tamoyillari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Uglerod chiqindilarini kamaytirish
: Global iqlim o‘zgarishi muammosini
yengillashtirish uchun iqtisodiyotning har bir sohasida uglerod izini kamaytirish.
Xalqaro miqyosda, Evropa Ittifoqi (
EI
) iqlim o'zgarishiga qarshi kurashda yetakchi rol
o'ynamoqda. EI 2030-yilga kelib issiqxona gazlari chiqindilarini 1990-yil darajasidan
kamida 40% ga kamaytirishni maqsad qilgan
7
.
O'zbekistonda esa, uglerod chiqindilarini kamaytirish bo'yicha sezilarli
qadamlar tashlanmoqda. 2024-yil iyun oyida O'zbekiston Jahon bankining
Transformatsion uglerod aktivlari jamg'armasi (
TCAF
) tomonidan 500 ming tonna
karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirgani uchun 7,5 million dollar miqdorida grant
oldi. Bu ko'rsatkich bilan O'zbekiston energiya sektorida emissiyalarni kamaytirish
7
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
120
bo'yicha hukumat siyosatini qo'llab-quvvatlash dasturi doirasida to'lov olgan
dunyodagi birinchi davlat bo'ldi
8
.
Bundan tashqari, O'zbekiston "O'zbekistonda energetika islohotlari uchun
innovatsion uglerod resurslarini qo'llash" (
iCRAFT
) loyihasi doirasida 60 million tonna
karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirishni rejalashtirmoqda. Shundan 2,5 million
tonnasi loyiha doirasida sotib olinadi, qolgan uglerod birliklarini esa xalqaro uglerod
bozorlarida sotish imkoniyati yaratiladi.
2.
Energiya samaradorligi
: Energiya samaradorligi jahon miqyosida hamda
O'zbekistonda muhim mavzu hisoblanadi, chunki energiya resurslarini tejash va ularni
samarali ishlatish, iqlim o'zgarishiga qarshi kurashishda, iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlashda va energiya xavfsizligini mustahkamlashda katta rol o'ynaydi. Dunyo
bo'ylab energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan bir nechta global tashabbuslar
va yirik dasturlar amalga oshirilmoqda:
1. Parij kelishuvi (2015): Parij iqlim kelishuvi global ishtirokchilarni karbonat
angidrid chiqindilarini kamaytirishga va energiya samaradorligini oshirishga undaydi.
2. BMTning Barqaror Rivojlanish Maqsadlari (SDG): 7-maqsad - "Barqaror
energiya" - energiya samaradorligini oshirishni o'z ichiga oladi. 7.3 maqsadi 2030 yilga
qadar global energiya samaradorligini ikki baravar oshirishni ko'zda tutadi
9
.
3. Xalqaro Energiya Agentligi (IEA): IEA, energiya samaradorligini oshirishga
qaratilgan turli tashabbuslarni ko'rsatadi, masalan, "Energy Efficiency 2020"
hisobotlari, unda energiya samaradorligini oshirish uchun xalqaro tajribalar va
strategiyalar keltiriladi
10
.
O'zbekistonda ham energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan ko'plab
tashabbuslar va loyihalarni amalga oshirilgan. Bu borada ba'zi yirik tadbirlar va
loyihalarnimisol keltirsak:
1. "Energiya samaradorligini oshirish" strategiyasi: O'zbekistonda 2021-yil
dekabrida tasdiqlangan energiya samaradorligini oshirish bo'yicha strategiya, 2030
yilgacha energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan bir qator maqsadlarni
belgilaydi.
2. Quyosh energiyasi va qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o'tish:
O'zbekistonda quyosh va shamol energetikasi sohasida jiddiy o'sish kuzatilmoqda.
2021 yilda, masalan, quyosh energiyasiga asoslangan 1,6 gigavatt quvvatli quyosh
stansiyasining qurilishi boshlanib, kelajakda yana ko'plab loyihalar amalga oshirilishi
rejalashtirilgan.
8
9
10
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
121
3. Xalqaro hamkorlik: O'zbekistonning energiya samaradorligini oshirish
borasida BMT, Jahon banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi kabi xalqaro tashkilotlar
bilan hamkorlikda bir qator dasturlar amalga oshirilmoqda. Shuningdek, Germaniya va
boshqa davlatlar bilan o'zaro kelishuvlar orqali energiya samaradorligi bo'yicha tajriba
almashish davom etmoqda.
4. Yangi texnologiyalar va energiya samaradorligi dasturlari: O'zbekistonda
avtomatik boshqaruv tizimlari, energiya tejovchi qurilmalar va yuqori samarali
uskunalar joriy etilmoqda. Bu texnologiyalar ishlab chiqarish jarayonlarida energiya
tejashni ta'minlaydi.
3.
Barqaror qishloq xo‘jaligi -
bu tabiiy resurslarni tejash, iqlim o‘zgarishiga
moslashish, va qishloq xo‘jaligi faoliyatidan kelib chiqadigan ekologik ta'sirlarni
kamaytirish maqsadida amalga oshiriladigan amaliyotlar yig‘indisidir.
1. BMTning Barqaror Rivojlanish Maqsadlari (SDG): 2-maqsad -"Ocharchilikni
tugatish, oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash va yaxshi ovqatlanishni amalga oshirish"
- barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi.
2. Global Barqaror Qishloq Xo‘jaligi Insoniyatining To‘g‘ri Rivojlanishi:
BMTning Qishloq Xo‘jaligi Tashkiloti (FAO) tomonidan amalga oshirilayotgan
tashabbuslar va yondashuvlar barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga katta ta'sir
ko‘rsatmoqda. FAO "Barqaror Qishloq Xo‘jaligini Rivojlantirish" dasturlari orqali
o‘zgaruvchan iqlim sharoitlariga moslashish va resurslarni samarali ishlatishni
ta'minlaydi
11
.
3. Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish: Barqaror qishloq xo‘jaligi, shuningdek,
iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishning muhim qismi hisoblanadi. Turli xalqaro
dasturlar, masalan, "International Climate Initiative" (
IKI
), barqaror dehqonchilik va
chiqindilarni kamaytirish usullarini o‘rgatishga yordam beradi.
O‘zbekistonda barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirish uchun qator
tashabbuslar va islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu jarayonlar, asosan, suv resurslarini
tejash, tuproq unumdorligini saqlash, va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining
barqarorligini oshirishga qaratilgan.
1. Suv resurslarini boshqarish boyicha "Suvni tejash texnologiyalari" va
"irrigatsiya tizimlarini modernizatsiya qilish" kabi dasturlar yordam beradi.
2. O‘zbekistonda tuproq unumdorligini saqlash va tuproqni deyarli zarar
bermasdan ishlatish bo‘yicha bir qator tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Organik
qishloq xo‘jaligi usullari va tuproqni o‘zgartirish, ekinlar ekish texnologiyalari
sohasidagi yangiliklar qishloq xo‘jaligini barqarorlashtirishga qaratilgan.
11
FAO - Barqaror qishloq xo‘jaligi bo‘yicha ma'lumotlar ((
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
122
3. O‘zbekistonda barqaror dehqonchilik texnologiyalari (masalan, suvsiz va ko‘p
ekinli tizimlar) joriy etilmoqda. Qishloq xo‘jaligini iqlim o‘zgarishiga moslashtirish
uchun ekologik toza texnologiyalarni qo‘llash, ishlab chiqarish va ishlab
chiqaruvchilarning farovonligini oshirishga yordam beradi.
4. Aholining qishloq xo‘jaligi bo‘yicha ta'limi: O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi
sohasida o‘qitish va xabardorlikni oshirishga katta e'tibor qaratilmoqda. Mahalliy
fermerlar va agrar sohada ishlayotganlar uchun barqaror qishloq xo‘jaligi, organik
dehqonchilik va ekologik toza mahsulotlar yetishtirish bo‘yicha treninglar
o‘tkazilmoqda
12
.
4.
Yashil texnologiyalar
bu - tabiiy resurslarni tejash, atrof-muhitni himoya
qilish va iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llashni
anglatadi. Bu texnologiyalar, asosan, energiya samaradorligini oshirish, qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash, va
ekologik izlarni kamaytirishga qaratilgan.
Yashil texnologiyalar - bu tabiiy resurslarni tejash, atrof-muhitni himoya qilish,
va iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llashni
anglatadi. Bu texnologiyalar, asosan, energiya samaradorligini oshirish, qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash, va
ekologik izlarni kamaytirishga qaratilgan.
Dunyo bo‘yicha yashil texnologiyalar sohasida katta rivojlanish bo’lmoqda. Bir
nechta muhim tendensiyalar va tashabbuslar quyidagilar:
1. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari:
- Quyosh energiyasi, shamol energiyasi, biomassa va gidroenergiya kabi qayta
tiklanuvchi energiya manbalari global energiya iste'molining katta qismini egallay
boshladi.
2. Energiya samaradorligini oshirish texnologiyalari:
- LED yoritish, energiya tejaydigan qurilmalar, aqlli elektr tarmoqlari yashil
texnologiyalarga misol bo‘la oladi.
- IoT (Internet of Things) va sun'iy intellekt orqali energiya samaradorligini
kuzatish va boshqarish tizimlari ham rivojlanmoqda.
3. Uskunalarni qayta ishlash va chiqindilarni kamaytirish:
- Recycling (qayta ishlash) texnologiyalarini rivojlantirish, masalan, plastikni
qayta ishlash va elektron chiqindilarni boshqarish. Yashil texnologiyalar chiqindilarni
minimallashtirishga va materiallarni qayta ishlashga imkon beradi.
- "Zero waste" (nol chiqindi) tashabbuslari doirasida kompaniyalar va
shaharlar chiqindilarni to‘g‘ri boshqarish va qayta ishlashni kengaytirmoqda.
12
O‘zbekiston Respublikasi Qishloq Xo‘jaligi Vazirligi ((
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
123
4. Yuqoriga ko‘tarilgan urbanizatsiya va yashil infrastrukturani rivojlantirish:
- Vertikal bog‘lar, yashil tomlar, aqlli shaharlar - bu urbanizatsiyani ekologik
toza qilishga yordam beradigan texnologiyalar.
O‘zbekistonda yashil texnologiyalar sohasida sezilarli o‘zgarishlar va
yangiliklar amalga oshirilmoqda. Bu jarayonlar asosan energiya samaradorligini
oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va chiqindilarni
boshqarish orqali atrof-muhitni muhofaza qilishni maqsad qiladi.
1. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari:
- O‘zbekistonda quyosh energiyasiga katta e'tibor qaratilmoqda. 2021-yilda
O‘zbekiston hukumati quyosh energetikasi loyihalari uchun xorijiy investitsiyalarni
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
124
jalb qilishni maqsad qilgan. 2021-yilning boshida qayta tiklanuvchi energiya
manbalarini rivojlantirish bo‘yicha milliy strategiya ishlab chiqildi
13
.
2. Suvni tejash texnologiyalari:
- Suv resurslarining cheklanganligi tufayli, O‘zbekistonda aqlli irrigatsiya
tizimlari va suvni tejash texnologiyalarini joriy etish zarur. Yashil texnologiyalar
yordamida suvni samarali ishlatish, ko‘plab qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida ishlab
chiqarishni optimallashtirish mumkin.
3. Atrof-muhitni muhofaza qilish:
- O‘zbekistonda plastikni kamaytirish va qayta ishlash borasida ham ko‘plab
tashabbuslar mavjud. 2020-yilning oxirida O‘zbekistonda plastik paketlarni ishlatishni
kamaytirishga qaratilgan dasturlar va loyihalar boshlandi.
- Boshqa ekologik toza texnologiyalarni ishlab chiqish va sanoatlarda qo‘llash
orqali chiqindilarni kamaytirish va tabiiy resurslarni tejashga qaratilgan tadbirlar
amalga oshirilmoqda.
4. Yashil shaharlar va ekologik infrastrukturani rivojlantirish:
- Toshkentda yashil shaharlar konsepsiyasiga asoslangan loyihalar amalga
oshirilmoqda. Yashil maydonlar, parklar va energiya samaradorligini oshirish uchun
zamonaviy texnologiyalarni joriy etish ustida ishlar olib borilmoqda.
Shuningdek, 20-noyabr kuni prezident Shavkat Mirziyoyev Oliy Majlis
Qonunchilik palatasining majlisida uzoq muddatli istiqbolga mo‘ljallangan ustuvor
vazifalarni e’lon qilgandan so‘ng, 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va yashil
iqtisodiyot” yili deb nomlashni tavsiya qildi. Davlat rahbari yil uchun tanlangan
nomga izoh berib, bu haqda juda ko‘p muddat o‘ylaganini ta’kidladi.
“Qo‘llab-quvvatlasangizlar, 2025-yilni Atrof-muhitni asrash va „yashil“
iqtisodiyot yili deb e’lon qilsak? Yil nomini shunday qo‘yishimizni men juda ko‘p
o‘yladim, sabab tabiatni asrash degan jumla ichida juda katta narsa mujassam”, — dedi
prezident
14
.
Yashil iqtisodiyotning juda ko’plab afzalliklari mavjud bo’lib quyida misollar
keltirilgan:
1. Atrof-muhitni himoya qilish
•
Yashil iqtisodiyot tabiiy resurslarni tejash, chiqindilarni kamaytirish va
atrof-muhitni ifloslanishdan saqlashga qaratilgan. Bu, o‘z navbatida, ekologik
muvozanatni saqlash va iqlim o‘zgarishining salbiy ta'sirlarini kamaytiradi.
2. Barqaror rivojlanishni ta'minlash
13
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi(
14
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti (
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
125
•
Yashil iqtisodiyot iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta'minlaydi.
Energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya manbalariga sarmoya kiritish va
chiqindilarni qayta ishlash kabi amaliyotlar orqali kelajak avlodlar uchun tabiiy
resurslar saqlanadi.
3. Energiya samaradorligini oshirish
•
Qayta tiklanuvchi energiya manbalariga (masalan, quyosh, shamol)
asoslanish energiya sarfini kamaytiradi, energiya tejashga olib keladi va energetik
xavfsizlikni ta'minlaydi. Bu energiya tizimining barqarorligini oshiradi.
4. Iqtisodiy o‘sish va ish o‘rinlarini yaratish
•
Yashil iqtisodiyot yangi sanoat tarmoqlarini rivojlantirishga yordam
beradi, masalan, qayta tiklanuvchi energiya sektori, ekologik qurilish, chiqindilarni
qayta ishlash va organik qishloq xo‘jaligi. Bu esa yangi ish o‘rinlarini yaratadi va
iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi.
5. Xalqaro hamkorlik va investitsiyalarni jalb qilish
•
Yashil iqtisodiyot ekologik toza texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlashga
yo‘naltirilgan xalqaro investitsiyalarni jalb qilish imkoniyatlarini oshiradi. Bu orqali
mamlakatlar ekologik loyihalarni amalga oshirish uchun ko‘proq mablag‘ topishi
mumkin.
6. Sog‘liqni saqlashni yaxshilash
•
Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik foydalar keltiradi, balki odamlarning
sog‘lig‘ini yaxshilashga ham yordam beradi. Masalan, toza havo, suv va oziq-ovqat
resurslari, shuningdek, ifloslanishni kamaytirish orqali sog‘liqni saqlashni yaxshilash
mumkin.
7. Resurslarni samarali boshqarish
•
Yashil iqtisodiyot resurslarni (suvi, tuproq, energiya) samarali ishlatish,
ularni isrof qilmasdan va kelajak avlodlar uchun saqlashga yordam beradi. Bu, o‘z
navbatida, iqtisodiy va ekologik barqarorlikka olib keladi.
8. Chiqindilarni kamaytirish
•
Yashil iqtisodiyot chiqindilarni qayta ishlash va foydalanish, shuningdek,
chiqindilarni kamaytirish texnologiyalarini joriy etish orqali atrof-muhitga zarar
etkazishni kamaytiradi. Bu ham ekologik barqarorlikni ta'minlashga yordam beradi.
Xulosa qilib shuni aytolamanki, yashil iqtisodiyot - bu tabiiy resurslarni tejash,
atrof-muhitni himoya qilish, iqlim o‘zgarishining salbiy ta'sirlarini kamaytirish va
barqaror
rivojlanishni
ta'minlashga
qaratilgan
iqtisodiy
modeldir.
Yashil
iqtisodiyotning asosiy afzalliklari energiya samaradorligini oshirish, qayta tiklanuvchi
energiya manbalaridan foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash va ekologik toza
texnologiyalarni rivojlantirishdir. Bu, o‘z navbatida, iqtisodiy o‘sish va yangi ish
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-1
126
o‘rinlari yaratish imkoniyatlarini yaratadi. Shuningdek, yashil iqtisodiyot ijtimoiy
farovonlikni oshiradi, sog‘liqni saqlashni yaxshilaydi va ekologik muvozanatni
saqlashga yordam beradi.
Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik barqarorlikni ta'minlaydi, balki iqtisodiy
tizimni yanada samarali va barqaror qiladi. Shu bilan birga, bu model mamlakatlar
o‘rtasida global hamkorlikni kuchaytirish va yangi investitsiyalarni jalb qilish orqali
yanada kuchli iqtisodiy tizimlarni shakllantiradi. Bunday tizimning joriy etilishi iqlim
o‘zgarishiga qarshi kurashishda muhim qadam bo‘lib, kelajakda barqaror iqtisodiy va
ijtimoiy rivojlanishga olib keladi. Shunday qilib, yashil iqtisodiyotning afzalliklari
faqat atrof-muhitni saqlashda emas, balki butun dunyo miqyosida barqaror rivojlanish
uchun zarur bo‘lgan iqtisodiy va ijtimoiy o‘zgarishlarni amalga oshirishda ham katta
rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar va internet saytlari:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PF-5863-
son Farmoni bilan tasdiqlangan "2019–2030-yillarda O‘zbekiston Respublikasining
yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi".
2.
G‘ulomova Sh.B. "Iqtisodiyotning yangi yo‘nalishlaridan biri — yashil
iqtisodiyot va uning asosiy tamoyillari"
3.
Jahon banki - "World Bank Energy Efficiency"
4.
UNEP, "Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable
Development and Poverty Eradication", 2011-yil hisoboti.
5.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
rasmiy
veb-sayti
–
6.
FAO
-
Barqaror
qishloq
xo‘jaligi
bo‘yicha
ma'lumotlar
((
7.
O‘zbekiston
Respublikasi
Qishloq
Xo‘jaligi
Vazirligi
((
8.
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi (
9.
https://m.kun.uz/news/2024/06/21/ozbekiston-karbon-dioksidi-
chiqindilarini-kamaytirgani-uchun-jahon-bankidan-75-mln-dollar-oldi?utm_source
10.
https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2025/
11.
UNEP - UN Environment Programme
12.
13.
14.
https://iccwbo.org/content/uploads/sites/3/2012/08/Green-Economy-
