Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
142
ELEKTROKAUTER (ELEKTROKOAGULYATOR)
APPARATLARINING TEXNOLOGIK XUSUSIYATLARI VA
XAVFSIZLIK MASALALARI
Allaberganova Malika
Andijon davlat Texnika insitituti
Biotibbiyot muhandisligi 4-bosqich talabasi
+998331631124
Olimjonova Yodgora
Andijon davlat Texnika insitituti
Biotibbiyot muhandisligi 4-bosqich talabasi
+998507509939
Annotatsiya:
Mazkur
maqolada
zamonaviy
tibbiyotda
keng
qo‘llanilayotgan elektrokauter (elektrokoagulyator) uskunalarining texnologik
xususiyatlari, ularning ishlash prinsipi, turlari hamda xavfsizlik choralariga
alohida e’tibor qaratilgan. Elektrokauter yuqori chastotali elektr toki orqali
to‘qimalarni kesish yoki kuydirish imkonini beruvchi tibbiy qurilmadir. Bu usul qon
ketishini kamaytiradi, aseptik sharoitni ta’minlaydi va operatsion jarayonni
yengillashtiradi. Maqolada elektrokoagulyatorlarning asosiy ikki turi –
monopolyar va bipolyar sistemalar, ularning afzalliklari va qo‘llanish sohasi tahlil
qilingan. Qurilmaning texnik tuzilmasi, kuchlanishni boshqarish, himoya
elementlari, shuningdek, operatorlar uchun xavfsizlik qoidalari va texnik xizmat
ko‘rsatish rejasi bayon etilgan. Qurilmalardan samarali foydalanish uchun
profilaktik xizmat, uzluksiz nazorat va malakali texnik xodimlar ishtiroki muhim
o‘rin tutadi.
Kalit so‘zlar:
Elektrokauter, elektrokoagulyator, yuqori chastotali tok,
monopolyar, bipolyar, xavfsizlik, texnik xizmat, tibbiy uskuna.
Kirish
Zamonaviy jarrohlik amaliyotida qon ketishining oldini olish va
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
143
to‘qimalarni samarali ishlov berish uchun elektrokauter apparatlaridan keng
foydalanilmoqda. Ushbu uskunalar orqali nafaqat kesish, balki bir vaqtning o‘zida
kuydirish va koagulyatsiya amalga oshiriladi. Bu usul operatsion vaqtni
qisqartiradi, aseptiklikni ta’minlaydi va bemor holatini barqaror saqlaydi. Shu
sababli, elektrokauterlarning to‘g‘ri ishlashi, ularga texnik xizmat ko‘rsatish va
xavfsizlik choralariga qat’iy rioya qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
1. Elektrokauterning ishlash tamoyili
Elektrokauter apparatlari yuqori chastotali elektr toki (radiochastota – 300
kHz dan 4 MHz gacha) orqali to‘qimalarda issiqlik hosil qilib, ularni kesish yoki
kuydirishga xizmat qiladi. Ishlash mexanizmi quyidagicha:
• Kesish rejimi: elektr toki konsentrlangan holda yuboriladi, bu orqali
to‘qimalar bug‘lanadi va kesiladi;
• Koagulyatsiya rejimi: tok to‘qimalar orasida issiqlik tarqatadi, bu esa qon
tomirlarining yopilishiga olib keladi;
• Aralash rejim (blend): ikki jarayon kombinatsiyasi.
Bu usul mexanik asboblarga nisbatan ancha aniqlik bilan ishlash va
minimal travma bilan jarrohlik amaliyotini bajarish imkonini beradi.
2. Elektrokauter turlari: monopolyar va bipolyar tizimlar
Monopolyar tizim:
• Bitta faol elektrod (pichoq, igna) va bitta neytral (yassi elektrod, odatda
bemorning son qismiga joylashtiriladi).
• Elektr toki tanadan o‘tib neytral elektrodga yetadi.
• Keng maydonlarda ishlash imkonini beradi, ammo termik zararlanish
xavfi yuqori.
Bipolyar tizim:
• Ikkita elektrod bitta asbob (masalan, penset) ichida joylashtirilgan.
• Tok faqat ikki elektrod oralig‘ida aylanadi.
• Aniqlik yuqori, xavfsizlik darajasi oshgan; asosan neyroxirurgiya,
oftalmologiya va ginekologiyada qo‘llaniladi.
3. Qurilma tuzilmasi va kuchlanish nazorati
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
144
Elektrokoagulyator apparati quyidagi asosiy qismlardan iborat:
• Elektr quvvat manbai: stabilizatsiyalangan tok manbai.
• Generator blok: chastota va kuchlanishni belgilovchi qism.
• Boshqaruv paneli: kesish, koagulyatsiya rejimlari tanlanadi.
• Faol va neytral elektrodlar.
• Xavfsizlik signalizatsiyasi: kontaktning uzilishi, tokda uzilish bo‘lsa,
ogohlantirish beradi.
Kuchlanish odatda 200–400 V oralig‘ida bo‘ladi, lekin chastotaning
yuqoriligi sababli foydalanuvchi sezmaydi. Kuchlanish ustidan avtomatik yoki
qo‘lda nazorat bo‘lishi mumkin.
4. Operatorlar uchun xavfsizlik talab va qoidalari
Elektrokauter bilan ishlayotgan tibbiyot xodimlari quyidagi xavfsizlik
me’yorlariga qat’iy rioya qilishi lozim:
• Qurilmani operatsiya oldidan to‘liq tekshirish (kontaktlar, kabel, elektrod
holati);
• Faol elektrod bemorning terisiga bevosita tegmasligi kerak;
• Neytral elektrod yaxshi kontaktda bo‘lishi shart (nam, toza yuzaga
joylashtiriladi);
• Qurilmadan foydalanganda suyuqliklar bilan kontakt bo‘lmasligi kerak
(elektr toki yo‘li o‘zgarib ketishi mumkin);
• Qurilma yonida yonuvchi gaz, kislorod kontsentratori bo‘lmasligi kerak;
• Texnik xizmat va dezinfeksiyadan faqat malakali xodimlar foydalanishi
lozim.
5. Ehtiyot qismlar va texnik xizmat rejalari
Elektrokauter qurilmalari samarali ishlashi uchun muntazam xizmat
ko‘rsatish zarur:
Asosiy ehtiyot qismlar:
• Elektrodlar (bir martalik va ko‘p martalik);
• Kabellar;
• Generator modullari;
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
145
• Pedallar va sensorlar.
Texnik xizmat bosqichlari:
• Kundalik nazorat: vizual tekshiruv, silliqlik va kontaktlar;
• Haftalik profilaktika: elektr uzatish mexanizmlari sinovi, kuchlanish
tekshiruvi;
• Oylik xizmat: ichki elektron bloklar diagnostikasi;
• Yillik rejalashtirilgan xizmat: to‘liq demontaj, elektron sxemalarning
testdan o‘tkazilishi, kerakli qismlarni almashtirish.
Ushbu xizmatlar apparatning ishlash muddatini uzaytiradi va operatsiyalar
xavfsizligini kafolatlaydi.
Xulosa
Elektrokauter va elektrokoagulyator apparatlari zamonaviy xirurgiyada qon
ketishini to‘xtatish, to‘qimalarni kesish va koagulyatsiya qilish uchun keng
qo‘llaniladigan yuqori samarali tibbiy uskunalardir. Ushbu apparatlar elektr toki
yordamida to‘qimalarni isitish va ularni koagulyatsiyalash prinsipiga asoslanadi.
Texnologik jihatdan bu apparatlar turli chastota va kuchlanishda ishlashga
mo‘ljallangan bo‘lib, monopolyar va bipolyar rejimlarda faoliyat yuritadi. Bu esa
turli xil operatsion holatlarga moslashish imkonini beradi.
Apparatlarning to‘g‘ri ishlashi nafaqat bemorning sog‘lig‘i, balki tibbiy
xodimlar xavfsizligi uchun ham muhimdir. Shuning uchun ularga texnik xizmat
ko‘rsatish, elektr xavfsizligini ta’minlash, izolyatsiyalovchi materiallarning
butligini tekshirish va elektrodlarda ortiqcha qizib ketishni oldini olish kabi chora-
tadbirlar doimiy e’tiborda bo‘lishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, elektrokoagulyator apparatlarining texnologik
imkoniyatlari, ularning operatsion samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Shu
bilan birga, xavfsizlik me’yorlariga qat’iy rioya qilish, doimiy texnik nazorat va
profilaktik xizmatlar orqali apparatlarning ishonchliligi va uzoq xizmat muddati
ta’minlanadi. Bu esa umumiy jarrohlik amaliyotida yuqori sifat va xavfsizlikka
erishishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
146
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. S. X. Alimov, A. A. Nishonov – Tibbiy texnika va texnologiyalar
– Toshkent, 2019.
– Ushbu kitobda elektrojarrohlik apparatlari, jumladan elektrokoagulyatorlarning
ishlash mexanizmi, texnik tuzilishi va xavfsizlik me’yorlari haqida ma’lumotlar
keltirilgan.
2. M. M. Yusupov – Xirurgik asbob-uskunalarning texnik xizmat ko‘rsatish tizimi
– Toshkent tibbiyot akademiyasi nashriyoti, 2021.
– Bu darslikda elektrokauterlar va ularning servis-xizmatiga doir amaliy
ko‘rsatmalar mavjud.
3. A. B. O‘rinboyev, N. E. Bozorov – Tibbiyot muassasalarida elektr xavfsizligi
asoslari
– Toshkent, 2018.
– Tibbiy elektr jihozlari bilan ishlashda xavfsizlik choralarini tushuntiruvchi
foydali qo‘llanma.
4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi – Tibbiy asbob-
uskunalarning ishlashiga va xavfsizlikka doir sanitariya normalari (SanPiN)
– Rasmiy hujjat.
– Elektrotibbiy apparatlar, shu jumladan elektrokoagulyatorlar xavfsizligiga oid
me’yorlar va reglamentlar bayon etilgan.
5. Sh. A. Karimov, A. R. Toshqulov – Tibbiy elektr jihozlari bilan ishlash asoslari
– Toshkent tibbiyot akademiyasi, 2020.
– Bu kitobda elektrojarrohlik apparatlarining ish rejimlari, chastotalar, himoya
usullari haqida batafsil ma’lumot berilgan.
