Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
137
LAPAROSKOPIK JARROHLIK USKUNALARINING ISHLASH
PRINSIPI VA ULARGA TEXNIK XIZMAT KO‘RSATISH TARTIBI
Allaberganova Malika
Andijon davlat Texnika insitituti
Biotibbiyot muhandisligi 4-bosqich talabasi
+998331631124
Olimjonova Yodgora
Andijon davlat Texnika insitituti
Biotibbiyot muhandisligi 4-bosqich talabasi
+998507509939
Annotatsiya:
Ushbu
maqolada
zamonaviy
tibbiyotda
keng
qo‘llanilayotgan laparoskopik jarrohlik uskunalari, ularning ishlash prinsipi va
texnik xizmat ko‘rsatish tartib-qoidalari chuqur yoritib berilgan. Laparoskopik
jarrohlik an’anaviy ochiq operatsiyalarga qaraganda bir qator afzalliklarga ega
bo‘lib, bemorning tiklanish muddatini sezilarli darajada qisqartiradi. Asosiy
laparoskopik qurilmalar – laparoskop, trokar, insufflyator, kamera va yorug‘lik
manbaining vazifalari, ishlash prinsipi va ularning o‘zaro aloqasi batafsil tahlil
qilingan. Shuningdek, texnik xizmat ko‘rsatish bosqichlari – tozalash,
sterilizatsiya, optik tizimlarni tekshirish va sozlash ishlari bayon etilgan.
Maqolada shuningdek, tez-tez учрайдиган техник носозликлар ва уларни
бартараф этиш чоралари ҳақида ҳам маълумот берилган. Ускуналарнинг
ишончли ва самарали фаолиятини таъминлашда тўғри парвариш, мунтазам
профилактика ва малакали техник хизмат катта аҳамиятга эга.
Kalit so‘zlar:
Laparoskopik jarrohlik, tibbiy uskuna, texnik xizmat,
insufflyator, trokar, sterilizatsiya, nosozlik, optik tizim.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
138
Kirish
So‘nggi yillarda tibbiyotda zamonaviy texnologiyalar, xususan,
laparoskopik jarrohlik usullarining jadal rivojlanishi kuzatilmoqda. Bunday usullar
an’anaviy ochiq jarrohlik operatsiyalariga nisbatan kam invazivligi, bemorlar
uchun xavfsizligi va tez tiklanish imkoniyati bilan ajralib turadi. Laparoskopik
operatsiyalar samaradorligini oshirishda texnik jihatdan mukammal ishlovchi
uskunalar va ularning texnik holati muhim omildir. Shu sababli, ushbu maqolada
mazkur uskunalarning ishlash prinsipi va ularga sifatli texnik xizmat ko’rsatish
masalalari keng yoritilgan.
1. Laparoskopik jarrohlikning afzalliklari
Laparoskopik operatsiyalar bemor uchun qulay va kam travmatik bo’lib,
quyidagi afzalliklarga ega:
-Operatsiya kichik kesishlar orqali bajariladi, bu esa infeksiya xavfini
kamaytiradi.
-Bemor kam og‘riq sezadi, qon yo‘qotish miqdori minimal bo‘ladi.
-Tiklanish muddati qisqa – ko‘p hollarda 2-5 kun ichida shifoxonadan
chiqariladi.
-Katta chandiqlarning yo‘qligi estetik jihatdan qulaylik tug‘diradi.
-Mehnatga tez qaytish imkoniyati tufayli ijtimoiy va iqtisodiy foyda
keltiradi.
2. Asosiy apparatlar va ularning vazifalari
Laparoskopik
jarrohlikda
қуйидаги
асосий
ускуналардан
фойдаланилади:
-Laparoskop – videooptik asbob bo‘lib, ichki organlarni kuzatish imkonini
beradi.
-Trokar – maxsus quvur orqali asboblarni qorin bo‘shlig‘iga kiritish
vositasi.
-Insufflyator – qorin bo‘shlig‘ini gaz (odatda karbonat angidrid) bilan
to‘ldirib, ishchi hajm yaratadi.
-Video kamera – laparoskoptan kelgan tasvirni real vaqtda monitorga
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
139
uzatadi.
-Yorug‘lik manbai – yuqori intensivlikdagi yorug‘likni ta’minlab, tasvir
sifatini oshiradi.
3. Ishlash prinsipi va qurilish sxemasi
Laparoskopik tizimning ishlash jarayoni bir necha bosqichdan iborat:
1. Insufflyatsiya: CO
₂
gazi insufflyator orqali yuboriladi. Bu ichki
organlarni ajratib, ularni ko‘rish va ularga kirishni osonlashtiradi.
2. Trokarlar kiritiladi: Operatsion asboblar shu trokarlar orqali yuboriladi.
3. Kuzatuv: Laparoskopdan kelgan tasvir kamera orqali monitorga
uzatiladi. Operatsiya jarayoni real vaqtda kuzatiladi.
4. Asboblar harakati: Uzun, ingichka asboblar yordamida ichki a’zolar
ustida aniq manipulyatsiyalar bajariladi.
4. Texnik xizmat ko‘rsatish tartibi
Har bir laparoskopik uskuna muntazam texnik xizmatni talab qiladi.
Quyida bosqichlar keltirilgan.
- Dastlabki tozalash: Operatsiyadan so’ng zudlik bilan mehanik tozalash.
- Sterilizatsiya: Autoklav, gazli yoki kimyoviy syerilizatsiyada ishlov
berish.
- Optik tizimni tekshirish: Lenzalar, kamera va yorug‘lik kabeli sozligi
nazorat qilinadi.
- Kabel va ulagichlar diagnostikasi: Tok va video signal uzatish tizimlari
tekshiriladi.
- Insufflyator tekshiruvi: Bosim sensori, gaz oqimi va filtrlar holati nazorat
qilinadi.Foydalanilgan adabiyotlar:
Ushbu xizmatlar rejali ravishda, ya’ni har operatsiyadan keyin va haftalik-
profilaktika asosida amalga oshiriladi.
5. Yuzaga keladigan nosozliklar va oldini olish choralar
Ko‘p uchraydigan nosozliklar:
• Kamera yoki linzalarda xiralik – tasvir sifatining pasayishi.
• Yorug‘lik manbai ishdan chiqishi – operatsiya vaqtida ko‘rish
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
140
qiyinlashadi.
• Insufflyator bosimda xatolik berishi – ishchi hajmni to‘liq ta’minlay
olmaslik.
• Trokarlarning mexanik shikastlanishi – asboblar oson harakat qilmaydi.
Oldini olish choralar:
• Har bir operatsiyadan oldin diagnostika va funksional tekshiruv.
• Sifatli sterilizatsiya va to‘g‘ri saqlash.
• Mutaxassis tomonidan texnik xizmat ko‘rsatish.
• Ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmalariga qat’iy amal qilish.
Xulosa
Laparoskopik jarrohlik bugungi kunda xirurgiyada eng samarali, xavfsiz va
kam invaziv usullardan biri sifatida keng qo‘llanilmoqda. Ushbu usul orqali ochiq
jarrohlikka nisbatan bemor tanasiga kamroq shikast yetkazilib, sog‘ayish davri
ancha qisqaradi. Laparoskopik uskunalarning asosiy tarkibiy qismlari —
videokamera, optik sistemalar, insflyator, trokar va maxsus jarrohlik asboblari —
o‘zaro uyg‘un va aniqlik bilan ishlashi talab etiladi.
Ushbu uskunalarning uzluksiz va ishonchli ishlashini ta’minlashda texnik
xizmat ko‘rsatishning o‘rni juda muhim. Texnik xizmat ko‘rsatish quyidagilarni
o‘z ichiga oladi: muntazam profilaktika, dezinfeksiya, tozalash, elektr va optik
qismlarni tekshirish, shuningdek, nosozliklar aniqlanganda ularni zudlik bilan
bartaraf etish. Har bir xizmat bosqichi ishlab chiqaruvchining texnik reglamentiga
asoslanishi, malakali texnik xodimlar tomonidan bajarilishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, laparoskopik jarrohlik uskunalarining ishlash
prinsipi va ularga samarali texnik xizmat ko‘rsatish — nafaqat tibbiy jarayonning
muvaffaqiyati, balki bemor xavfsizligini ta’minlashda ham asosiy omildir.
Uskunalarning yuqori ishonchliligi va tayyor holatda bo‘lishi, texnik xizmat
ko‘rsatishning sifatiga bevosita bog‘liq bo‘lib, bu borada tizimli va ilmiy
asoslangan yondashuv zarur hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. S. X. Alimov, A. A. Nishonov – Tibbiy texnika va texnologiyalar
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 3-son May 2025
141
– Toshkent, 2019.
– Ushbu darslikda tibbiyot muassasalarida qo‘llaniladigan zamonaviy apparatlar,
jumladan, laparoskopik uskunalarning ishlash printsipi va texnik xizmat ko‘rsatish
asoslari yoritilgan.
2. M. M. Yusupov – Xirurgik asbob-uskunalarning texnik xizmat ko‘rsatish tizimi
– Toshkent tibbiyot akademiyasi nashriyoti, 2021.
– Kitobda jarrohlik asboblar, laparotomik va laparoskopik uskunalarning qurilishi,
nazorat-uskunalari va servis tartibi haqida batafsil ma’lumot berilgan.
3. D. O. Hamdamov, A. N. Yuldashev – Biotibbiy muhandislik asoslari
– Toshkent, 2020.
– Kitobda tibbiyotda qo‘llaniladigan texnik vositalarning ishlash prinsipi, texnik
xizmat ko‘rsatish va diagnostika usullari keltirilgan.
4. Sh. A. Karimov, A. M. Raximov – Tibbiyot muassasalaridagi texnik xizmat
ko‘rsatish
– O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi nashri, 2018.
– Ushbu adabiyotda jarrohlikda qo‘llaniladigan apparatlarning samarali ishlashi
uchun zarur texnik xizmat ko‘rsatish rejimi, asboblar dezinfeksiyasi va xavfsizlik
choralari bayon etilgan.
