“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
111
TIBBIY TA’LIM FANLARINI O’QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN
FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI.
Hazratqulova Ozoda Abdug’aniyevna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
“Tabiiy fanlar” kafedrasi o’qituvchisi, f.f.f.d (PhD) v.b.dots.
Annotatsiya.
Mazkur ishda tibbiy ta’lim jarayonida
interfaol o‘qitish metodlarining o‘rni,
ularning samaradorligi va amaliyotga yo‘naltirilganligi yoritilgan. An‘anaviy ta’lim shakllariga
nisbatan interfaol metodlar talabalarda tanqidiy va klinik fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, hamda
jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Ishda muammoga yo’naltirilgan
o’qitish (PBL) klinik holat tahlili, rol o’ynash, simulyatsiyatsiya va guruhiy ish kabi metodlarning
afzalliklari tahlil qilinib, ularning tibbiy kadrlarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi o‘rni
yoritilgan. Shuningdek, interfaol metodlarni samarali qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.
Tadqiqotdan kelib chiqqan xulosalarga ko‘ra, tibbiy ta’limda interfaol yondashuvlar bilimni chuqur
egallash, amaliy ko‘nikmalarni mustahkamlash va sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatishga tayyor kadrlarni
tayyorlashda muhim omil hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Tibbiy ta’lim, interfaol metodlar, klinik fikrlash, simulyatsiya, rol o‘ynash,
case-study, faol o‘qitish metodlari, jamoaviy ish, tanqidiy fikrlash, kasbiy kompetensiya, talaba
faolligi, amaliy ko‘nikmalar, o‘qitish samaradorligi, tibbiyotda pedagogika.
Kirish.
Tibbiy ta’limda interfaol metodlarning o‘rni juda muhim va dolzarbdir. An’anaviy
ma’ruza asosidagi ta’lim usullaridan farqli ravishda, interfaol metodlar talabalarning bilimni
chuqurroq egallashiga, tanqidiy va klinik fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishiga, hamda amaliyotda
mustaqil ishlashga tayyorlanishiga yordam beradi.
Quyida interfaol metodlarning tibbiy ta'limdagi asosiy o‘rinlari va afzalliklari keltirilgan:
Klinik fikrlash va qaror qabul qilishni rivojlantirish;
Interfaol metodlar (masalan, klinik
holatlarni tahlil qilish, rol o‘ynash, muammoga yo‘naltirilgan o‘qitish - PBL) talabalarga real
hayotdagi vaziyatlarda mustaqil fikrlashni va muammolarga echim topishni o‘rgatadi.
Amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish -
Simulyatsiya, laboratoriya mashg‘ulotlari yoki
guruhiy muhokamalar orqali talabalar klinik muolajalarni mashq qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu
esa ularning kasbiy tayyorgarligini oshiradi.
Faol ishtirok va motivatsiyani oshirish
- Interfaol metodlar talabalarni dars jarayonining faol
ishtirokchisiga aylantiradi. Bu usullar ular orasida sog‘lom raqobat, qiziqish va javobgarlikni
kuchaytiradi.
Jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish
-Guruhiy ishlar orqali talabalar
kommunikativ va jamoaviy hamkorlik ko‘nikmalarini o‘zlashtiradi. Tibbiyot sohasida bu
ko‘nikmalar juda muhimdir.
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
- Interfaol metodlar, ayniqsa muammoga yo‘naltirilgan
o‘qitish (PBL), talabalarni faktlarni tahlil qilishga, dalillar asosida qaror qabul qilishga va
muammolarning turli jihatlarini ko‘rib chiqishga o‘rgatadi.
Tibbiy ta'limda interfaol metodlarning roli -
Interfaol metodlar — bu talaba va o‘qituvchi
o‘rtasida ikki tomonlama faol muloqotni ta’minlovchi, talabaning bilim olish jarayoniga faol
kirishishini ta’minlaydigan zamonaviy pedagogik yondashuvlardir. Bu metodlar orqali talaba passiv
tinglovchi emas, balki o‘rganish jarayonining faol ishtirokchisiga aylanadi.
Tibbiy ta’limdagi muhim interfaol metodlar
Metod nomi
Ta‘rifi va foydasi
Muammoga
yo‘naltirilgan o‘qitish
Talabalar kichik guruhlarda klinik holatni hal qiladi. Tahlil, muloqot va
muammoni yechish ko‘nikmalari rivojlanadi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
112
Metod nomi
Ta‘rifi va foydasi
Rol o‘ynash
Tibbiy holatlar, bemor-shifokor muloqoti, etik muammolarni dramatik
tarzda ifodalash orqali talabaning empatiya, kommunikatsiya va axloqiy
qadriyatlari rivojlanadi.
Simulyatsiya
Klinik stsenariylarni maxsus qurilmalar yoki aktyorlar yordamida
simulyatsiya qilish. Talabalar amaliy ko‘nikmalarni xatarsiz muhitda
mashq qiladi.
Kichik guruhlar bilan
ishlash
Guruhda ishlash orqali tanqidiy fikrlash, muloqot, hamkorlik rivojlanadi.
Debatlar va
muhokamalar
Tibbiyotdagi turli fikrlar va bahsli masalalar ustida fikr almashiladi. Har
tomonlama tahlil qilish ko‘nikmasi ortadi.
Case-study
Aniq bir bemor holati asosida diagnostika, differensial diagnostika,
davolash yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Tibbiy ta’limda interfaolmetodlarni qo’llashning afzalliklari:
-
interfaol metodlar orqali talabalar o‘rgangan nazariy bilimlarini amaliy holatlarda qo‘llashni
o‘rganadi. Bu ularni kelajakdagi shifokorlik faoliyatiga tayyorlaydi:
-
tibbiyot nafaqat bilim, balki ko‘nikma va munosabatlardan ham iborat. Interfaol metodlar har uchala
komponentni shakllantiradi:
bilim, ko‘nikma, munosabat.
Sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatish uchun asos -
bemor bilan muloqot, etika, empatiya, qaror
qabul qilish — bularning barchasi interfaol metodlar orqali mashq qilinadi va kelajakdagi sifatli tibbiy
xizmat ko‘rsatishga poydevor bo‘ladi.
Xalqaro tajribada interfaol metodlar
•
AQSH va Kanada
tibbiy universitetlarida PBL va simulyatsiya markazlari asosiy o‘quv
metodlariga aylangan.
•
Buyuk Britaniya
da tibbiy etika va kommunikatsiya bo‘yicha rol o‘ynash asosida baholash
(OSCE) keng qo‘llaniladi.
•
Skandinaviya mamlakatlari
da talabalarni faol o‘qitish uchun “flipped classroom”
yondashuvi joriy etilgan (avval material mustaqil o‘rganiladi, darsda esa faqat interfaol
muhokama bo‘ladi).
Kamchiliklari va ehtiyot choralar
Kamchiligi
Ehtiyot chorasi
Tayyorlovga ko‘p vaqt talab etiladi
O‘qituvchilarni maxsus treninglardan o‘tkazish
Katta guruhda o‘tkazish qiyin
Kichik guruhga bo‘lib, rotatsiya asosida ishlash
Barcha o‘qituvchilar ko‘nikmasi
bo‘lmasligi
Metodika bo‘yicha doimiy malaka oshirish kurslari
kerak
Xulosa.
Tibbiy ta’limda interfaol metodlar zarur, chunki bu usullar zamonaviy klinik faoliyat
uchun zarur bo‘lgan
bilim, ko‘nikma va munosabatni
birgalikda rivojlantiradi.Tibbiy ta’limda
interfaol metodlardan foydalanish zamonaviy sharoitda shifokorlarni kasbiy jihatdan yetuk, mustaqil
fikrlaydigan va mas’uliyatli mutaxassislar sifatida tayyorlashning muhim omillaridan biridir.
An’anaviy o‘qitish uslublariga nisbatan interfaol metodlar talabalar faoliyatini faollashtiradi, ularni
klinik fikrlashga, jamoada ishlashga, tanqidiy yondashishga va amaliy ko‘nikmalarni chuqur
egallashga undaydi. Muammoga yo‘naltirilgan o‘qitish (PBL), simulyatsiyalar, klinik holat tahlillari,
rol o‘ynash va guruhiy mashg‘ulotlar kabi metodlar nafaqat ta’lim samaradorligini oshiradi, balki
talabalarning axloqiy, ijtimoiy va kommunikativ qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. Shu bois, tibbiy
ta’lim muassasalarida interfaol metodlarni keng joriy etish — sifatli va raqobatbardosh sog‘liqni
saqlash tizimi uchun professional kadrlar tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
113
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ахмедова Н.Х., Абдурахмонова Н.Р.
Интерактивные методы обучения в
медицинском образовании
. – Ташкент: ТошДУ нашриёти, 2020. – 112 б.
2.
Mamatqulova D.R.
Tibbiy ta’limda zamonaviy pedagogik texnologiyalar
. – Toshkent:
Ijtimoiy fanlar akademiyasi, 2022. – 98 b.
3.
Савинов А.В.
Методы активного обучения в высшей школе
. – Москва:
Академия, 2020. – 160 с.
4.
Harden R.M., Laidlaw J.M.
Essential Skills for a Medical Teacher: An Introduction
to Teaching and Learning in Medicine
. – Edinburgh: Elsevier, 2021. – 290 p.
5.
Dolmans D.H., De Grave W., Wolfhagen I.H., van der Vleuten C.P.
Problem-based learning: future challenges for educational practice and research
. Medical
Education. – 2005; 39(7):732–741.
6.
World
Health
Organization
(WHO).
Transforming and scaling up health professionals' education and training: WHO guidelines
. –
Geneva: WHO Press, 2013.
7.
Шарипова З.Х.
Тиббий таълимда муаммога йўналтирилган ўқитиш
технологияси (PBL)
. – Ўзбекистон тиббиёт журнали, 2021, №2. – Б. 45–48.
8.
Spencer J.A., Jordan R.K.
Learner centred approaches in medical education
. BMJ. –
1999; 318(7193):1280–1283.
9.
Атаева М.Ш.
Педагогик технологиялар ва интерактив усуллар
. – Тошкент:
Ўқитувчи, 2018. – 135 б.
10.
Badyal D.K., Singh T.
Teaching clinical skills in a clinical skills laboratory:
Experience at Christian Medical College, Ludhiana
. Indian Pediatrics, 2009; 46(9): 813–818.
11.
Hazratqulova O.A. //Oliy filologik ta’limda o‘quv topshiriqlari ustida ishlash bilan
bog‘liq muammolar // O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI XABARLARI, 2024, [1/11/1]
ISSN 2181-7324. B.259-261.
12.
Khazratkulova O.A. The role of the concept in expressing the linguistic picture of the
world and related events // Academica: An International Multidisciplinary Research Journal// ISSN:
2249-7137 Vol. 12,Issue 08, August 2022 SJIF2022=8.252 P.67-72
13.
Khazratqulova O.A. //OLIY FILOLOGIK TA’LIMDA MASHQLARI USTIDA
DIDAKTIK ISHLASH MEXANIZMI // МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ISSN: 3030-3001 Том 1, Выпуск 3. 93-97 b.
