“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
368
TIBBIYOT YO’NALISHI TALABALARIGA TIBBIYOT TERMINLARINI
O’RGATISHNING ENG SAMARALI USULLARI
Hazratqulova Ozoda Abdug’aniyevna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
“Tabiiy fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi f.f.f.d.(PhD) v.b.dots.
E-mail:
Annotatsiya.
Tibbiyot yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun tibbiy terminlarni
o‘rgatishning samarali va zamonaviy metodlari ushbu maqolada yoritilgan. Tibbiy terminologiyaning
mohiyati, uni kontekstual o‘qitishning afzalliklari, interaktiv va texnologik vositalardan foydalanish
yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so’zlari:
Tibbiy terminologiya, kontekstual ta’lim, prefiks-suffiks, vizual material,
amaliyot, mobil ilova, interaktiv metod.
THE MOST EFFECTIVE METHODS OF TEACHING MEDICAL TERMS TO MEDICAL
STUDENTS
Abstract.
This article discusses effective and modern methods for teaching medical
terminology to medical students. The essence of medical terminology, the advantages of teaching it
contextually, and ways to use interactive and technological tools are considered.
Keywords:
Medical terminology, contextual education, prefix-suffix, visual material,
practice, mobile application, interactive method.
НАИБОЛЕЕ ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ МЕДИЦИНСКИХ
ТЕРМИНОВ СТУДЕНТАМ-МЕДИКАМ
Аннотация.
В статье рассматриваются эффективные и современные методы обучения
медицинской терминологии студентов-медиков. Рассматривается сущность медицинской
терминологии, преимущества ее контекстного обучения, способы использования
интерактивных и технологических средств.
Ключевые слова:
Медицинская терминология, контекстное обучение, префикс-
суффикс, наглядный материал, практика, мобильное приложение, интерактивный метод.
Kirish.
Tibbiyot sohasi doimiy ravishda yangilanib borayotgan, ilmiy asosga ega bo‘lgan va
aniqlikni talab qiluvchi yo‘nalishlardan biridir. Shuning uchun bu sohaga kirayotgan talabalar uchun
tibbiy terminologiyani chuqur va samarali o‘zlashtirish
zaruriy masalalardan biridir. Tibbiyot
atamalari ko‘pincha lotin va qadimgi yunon tillaridan olingan bo‘lib, murakkab tuzilishga ega. Ularni
eslab qolish, to‘g‘ri ishlatish va klinik amaliyotda tatbiq etish maxsus didaktik yondashuvlarni talab
qiladi.
Tibbiy terminlar shunchaki atamalar emas, balki ular orqali kasalliklar, organlar, jarrohlik
amaliyotlari, dori vositalari va boshqa ko‘plab klinik ma’lumotlar aniq va qisqa ifodalanadi.
To‘g‘ri va ravon ishlatilgan terminologiya:
1.
bemor bilan muloqotni yengillashtiradi,
2.
tibbiyot xodimlari o‘rtasida samarali axborot almashinuvini ta’minlaydi,
3.
hujjatlarni to‘g‘ri yuritish uchun asos bo‘ladi.
Terminlarni kontekstual o‘rganish – asosiy tamoyil
: Tibbiy terminlarni izolyatsiyada
o‘rgatish (ya’ni, lug‘at tarzida) samarasiz.
Kontekstual yondashuv
— ularni ma’lum kasallik
holatlari, klinik vaziyatlar va an’anaviy tibbiy matnlar orqali tushuntirish demakdir. Misol uchun,
“
giperglikemiya
” atamasini bemorning holati, laborator tahlillar va davolash usullari bilan bog‘lab
tushuntirish o‘quvchiga bu terminni faqat yodlash emas, balki
tushunish
imkonini beradi. Ko‘pgina
tibbiy atamalar umumiy qurilishga ega bo‘lib, ularning ko‘p qismini lotin yoki yunon tilidagi
prefiks
,
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
369
suffiks
va
asosiy ildiz
tashkil qiladi. Bu tizimni o‘rgatish orqali talaba yangi terminlarni mustaqil
tahlil qilish qobiliyatiga ega bo‘ladi.
Misollar:
-
Nephro-
(buyrak) +
-logy
(fan) =
Nephrology
(buyraklar haqidagi fan)
-
Cardio-
(yurak) +
-megaly
(kattalashuv) =
Cardiomegaly
(yurak kattalashuvi)
Vizual, audio va interaktiv vositalardan foydalanish - Anatomik modellardan
,
organ
diagrammalaridan
foydalanish atamalarni fazoviy idrok qilishga yordam beradi;
Tibbiy videolar
va
real klinik holatlar
asosida yaratilgan animatsiyalar orqali eslab qolish kuchayadi;
Kahoot
,
Quizlet
,
flashcard
,
simulyatsiya o‘yinlari
va boshqa interaktiv uslublar o‘quv jarayonini qiziqarli
qiladi.
Amaliy klinik mashg‘ulotlarda terminlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatish talab qilinadi. Bu:
talabani real kasbiy muhitga tayyorlaydi, tibbiy yozuvlarni to‘g‘ri tuzishni o‘rgatadi, bemor
kartalarini tushunish va to‘ldirishda yordam beradi. Mashg‘ulotdan so‘ng har bir termin alohida
ko‘rib chiqilib, tahlil qilinishi foydalidir.
Mobil ilovalar va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
- Bugungi raqamli davrda ko‘plab
ilovalar tibbiy terminologiyani samarali o‘rganish uchun yaratilgan:
•
MedTerm Mastery
,
Anki
,
Osmosis
,
Kenhub
— terminlarni vizual, eshitish va interaktiv
usullar bilan takrorlash imkonini beradi.
•
Talabalar darsdan tashqari vaqtida ham mustaqil shug‘ullanishi mumkin.
Nutq va yozma ko‘nikmalarda terminologiyani faol qo‘llash -
Tibbiyot terminlarini
o‘zlashtirishda ularni faol ishlatish ham muhim. Bu quyidagilar orqali amalga oshiriladi:
1.
Taqdimotlar
(kasallik holatlari haqida),
2.
Terminologik diktantlar
,
3.
Mini-maqola va esse yozish
,
4.
Klinik holat tahliliga bag‘ishlangan seminarlar
.
Xulosa.
Tibbiyot terminologiyasini samarali o‘rgatish — bu oddiy yodlash emas, balki kompleks,
kontekstual, amaliy va interaktiv yondashuvlarni birlashtirgan
didaktik tizim
dir. Talabalarni klinik
amaliyotga tayyorlashda tibbiy atamalarni to‘g‘ri tushunish va ishlatish ko‘nikmasi hal qiluvchi rol
o‘ynaydi. Shu boisdan o‘qituvchilar o‘z faoliyatida innovatsion vositalar, zamonaviy texnologiyalar
va motivatsion metodikalarni keng joriy etishlari zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Azizova, N.M. (2020). Tibbiy terminologiyani o‘qitishda zamonaviy pedagogik
yondashuvlar. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
2.
Rahimov, A.T. (2021). “Tibbiyot terminlarini o‘rgatishda kontekstual yondashuvning
afzalliklari”, Tibbiyot ta’limi muammolari, №2 (14), 35–40-betlar.
3.
Karimova, G.A. (2019). Tibbiy atamalar va ularning o‘zlashtirilish xususiyatlari.
Toshkent: O‘zbekiston Tibbiyot Akademiyasi Nashriyoti.
4.
Davis, F.A. (2020). Medical Terminology in a Flash! A Multiple Learning Styles
Approach. 4th Edition. F.A. Davis Company.
5.
Bektursunova, D. (2022). “Tibbiy ta’limda axborot texnologiyalarining o‘rni”, Ilm-
fan va amaliyot jurnali, №1, 49–52-betlar.
6.
M.Noori. Hazratqulova O.A. //Talabalar bilan o'quv jarayonlarini tashkil etishda
interfaol metodlarning afzalliklari // XXI asrda innovatsion texnologiyalar, fan va ta'lim
taraqqiyotidagi dolzarb muammolar. 2-tom, 10-son. 235-236 b.
7.
Ergashova M.U. Hazratqulova O.A. // Innovative approaches to learning foreign
languages for medical students // International Journal of Multidisciplinary Research. Volume 1,
Issue 3 P.-137-140.
