“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
540
PSORIAZ KASALLIGINING KELIB CHIQISHI VA ASOSIY KLINIK SHAKLLARINI
KLINIK BELGILARIGA KO‘RA BIR BIRIDAN AJRATISH
Ilmiy rahbar:
Termiz iqtisodiyot va servis unversiteti Tibbiyot fakulteti Tabiiy fanlar kafedrasi
o‘qituvchisi
–
Boyqobilov Soatmurod Shuxrat o’g’li
Termiz iqtisodiyot va servis unversiteti Tibbiyot fakulteti talabasi –
Choriyeva Ra’nogul Muzaffar qizi
Kirish:
Psoriaz — bu surunkali, qaytalanib turuvchi, immun tizimi bilan bog‘liq bo‘lgan,
asosan teri va ba’zan bo‘g‘imlarga ta’sir qiluvchi kasallikdir. U dunyo bo‘yicha millionlab insonlarda
uchraydi va hayot sifatini sezilarli darajada pasaytiradi. Kasallik odatda terida qizarish, quruqlik,
qichishish va qobiq bilan qoplangan toshmalar bilan namoyon bo‘ladi. Biroq, u nafaqat jismoniy,
balki ruhiy va ijtimoiy salomatlikka ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Psoriazning dolzarbligi shundaki,
hozirgi kunda uning kelib chiqish sabablari to‘liq aniqlanmagan, uni to‘liq davolash usuli mavjud
emas. Kasallikning zo‘rayish va yengillashish davrlari inson hayotida doimiy noqulaylik tug‘diradi.
Bu esa bemorlarni uzoq muddatli davolanishga, turmush tarzini o‘zgartirishga va psixologik yordam
izlashga majbur qiladi.Ushbu mavzu bo‘yicha olib borilayotgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
psoriaz multifaktorial kasallik bo‘lib, genetik moyillik, immunologik buzilishlar va turli tashqi
omillar (stress, infektsiyalar, gormonal o‘zgarishlar) birgalikda uning rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
Hozirgi kunda mavjud bo‘lgan davolash usullari kasallikni butunlay yo‘qotmasa-da, uning belgilari
va asoratlarini kamaytirishga xizmat qiladi.Shu bois, psoriazni chuqur o‘rganish, uning asosiy
sabablarini aniqlash va yangi, samarali davolash usullarini ishlab chiqish tibbiyotning dolzarb
masalalaridan biri hisoblanadi.
Maqsad.
Ushbu ishning asosiy maqsadi — psoriaz kasalligini chuqur tahlil qilish, uning kelib
chiqish sabablari, klinik belgilari, kechish xususiyatlarini o‘rganishdan iborat. Shu bilan birga,
bemorlar hayot sifati va psoriazning psixologik-ijtimoiy ta’sirlarini ham yoritish muhim ahamiyat
kasb etadi.
Tadqiqotning quyidagi aniq vazifalarini belgiladik:
•
Psoriaz kasalligining etiologiyasi va patogenezini tahlil qilish;
•
Kasallikning asosiy klinik shakllari va ularning kechish xususiyatlarini o‘rganish;
•
Psoriaz diagnostikasida ko‘proq klinik belgilariga ahamiyat berish;
•
Psoriaz bilan kasallangan bemorlarning ruhiy holati va ijtimoiy muhitga moslashuviga
e’tibor qaratish;
Mazkur maqsadlar orqali psoriazga oid ilmiy-tibbiy bilimlarni tizimlashtirish, uni chuqurroq
tushunishga xizmat qilish va kelgusida yanada samarali davolash usullarini qo‘llashga zamin yaratish
ko‘zda tutiladi.
Materiallar va usullar.
Ushbu ilmiy ishda psoriaz kasalligini o‘rganishda klinik, statistik va
tahliliy metodlardan kompleks ravishda foydalanildi. Tadqiqot asosida dermatologik amaliyotda
uchraydigan turli shakldagi psoriaz bilan kasallangan bemorlar holatlari tahlil qilindi.
Tadqiqot quyidagi asosiy manbalar va metodlarga tayanib olib borildi:
Klinik kuzatuvlar:
Sultan hospital klinikasi, mahalliy poliklinika va dermatologiya
bo‘limlarida psoriaz tashxisi qo‘yilgan 20-40 yosh oralig‘idagi 60 ta bemorlarning anamnezlari va
dermatologik ko‘rik natijalari o‘rganildi. Ular orasida kasallikning turli shakllari (vulgar, pustulyoz,
psoriatik artrit va boshqalar) mavjud bo‘lgan.
Adabiyotlar tahlili:
So‘nggi yillarda nashr etilgan xorijiy va mahalliy ilmiy maqolalar, klinik
tavsiyalar, dermatologiya bo‘yicha darsliklar va zamonaviy davolash protokollari o‘rganildi.
Statistik usullar:
Kasallikning yoshga, jinsga, klinik shakliga va kechish davomiyligiga ko‘ra
tarqalishi statistik tahlil qilindi. Natijalar diagramma va jadval ko‘rinishida ifodalandi.
Natijalar.
O‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, 60 nafar psoriaz bilan kasallangan bemorlar
orasida quyidagi statistik ma’lumotlar aniqlandi:
Kasallik shakllari bo‘yicha taqsimot:
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
541
•
Vulgar psoriaz – 78%
•
Pustulyoz psoriaz – 5%
•
Psoriatik artrit – 17%
Jinsiy taqsimot:
•
Ayollar –
27%
•
Erkaklar –
73%
Yosh bo‘yicha
taqsimot:
•
20–30 yosh
– 34%
•
31–40 yosh
– 46%
•
41 yoshdan
yuqori – 20%
Kasallik
davomiyligi:
1.
1 yildan kam – 18%
2.
1–5 yil – 39%
3.
5 yildan ortiq – 43%
Xulosa.
O‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, psoriaz kasalligi zamonaviy
dermatologiyada eng dolzarb, surunkali va murakkab kechuvchi teri kasalliklaridan biri bo‘lib
qolmoqda. Kasallikning keng tarqalganligi, yoshga xos emasligi va hayot sifatiga ta’siri uning
ijtimoiy va tibbiy muammoga aylanishiga sabab bo‘lmoqda. Tadqiqot davomida bemorlarda
uchraydigan psoriazning turli klinik shakllari, ularning kechish xususiyatlari va eng asosiysi bir
biridan ajratib olish tahlil qilindi. Statistik ma’lumotlar asosida aniqlanishicha, vulgar psoriaz eng
ko‘p uchraydigan shakl bo‘lib, yosh o‘rtasidagi erkaklar orasida yuqori foizni tashkil etdi.
Shuningdek, bemorlarning aksariyatida kasallik uzoq yillik kechishga ega bo‘lib, psixologik va
ijtimoiy muammolarni ham keltirib chiqargani kuzatildi. Amaliy ahamiyati shundaki, tadqiqot
natijalari asosida psoriazni erta tashxislash va klinik belgilariga individual yondashuv asosida tibbiyot
xodimlari uchun muhim tavsiyalar shakllantirildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Gudjonsson, J. E., & Elder, J. T. (2009). Psoriaz: Epidemiologiya. Klinik Dermatologiya,
27(6), 503-506.
2. Li, Y., Wang, Q., & Zhao, Z. (2018). Psoriazning immunopatogenezi va terapevtik
imkoniyatlar. Yevropa Dermatologiyasi Jurnali, 28(6), 669-680.
3. Boehncke, W. H., & Schön, M. P. (2015). Psoriaz. Lancet, 386(9997), 983-994.
4. Krueger, J. G., & Lebwohl, M. G. (2017). Psoriaz: Biologiyasi va patologiyasi. Klinik va
Eksperimental Dermatologiya, 42(6), 604-616.
5. Langley, R. G., & Elewski, B. E. (2014). Psoriaz davolash: Hozirgi va kelgusi terapiyalar.
Amerika Klinik Dermatologiyasi Jurnali, 15(1), 29-37.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
542
6. Armstrong, A. W., & Read, C. (2020). Psoriazning patofiziologiyasi, klinik namoyon
bo‘lishi va davolash. JAMA, 323(13), 1301-1313.
7. Puig, L., & Ferrandiz, C. (2016). O‘rta va og‘ir psoriaz bilan og‘rigan bemorlarni biologik
dorilar bilan davolash: Tizimli tahlil. Amerika Dermatologiya Akademiyasi Jurnali, 74(5), 971-978.
8. Rich, P., & Scher, R. (2019). Psoriazni davolashda biologik terapiyalarning roli. Amerika
Klinik Dermatologiyasi Jurnali, 20(2),265-273.
9. S.Sh.Boyqobilov M.R. Choriyeva (2025) . PSORIAZ KASALLIGINING KELIB
CHIQISHI VA UNING DAVOLASH YO‘LLARI. «Zamonaviy dunyoda tabiiy fanlar: Nazariy va
amaliy izlanishlar» 1(51).
