Universal International Scientific Journal
75
Ne’matova Lolaxon., Ahmedova Mahliyo., Ergasheva Madina., Islomova Muxayyo
Andijon davlat pedogogika instituti
Uzbekistan
Annotatsiya.
Ushbu maqolada STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, and Mathematics)
yondashuvining o‘quvchilarda kreativ (ijodiy) va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishdagi roli va
ahamiyati o‘rganiladi. STEAM ta’limi fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika fanlarini
integratsiyalash orqali o‘quvchilarni real hayotdagi muammolarni hal qilishga yo‘naltiradi. Maqolada
STEAM yondashuvi o‘quvchilarni ijodiy yechimlar izlashga, yangi g‘oyalar yaratishga va innovatsion
loyihalar ishlab chiqishga undashi ta'kidlanadi.Shuningdek, STEAM ta’limi o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash
qobiliyatini rivojlantirishda ham muhim ahamiyatga ega ekanligi ko‘rsatiladi. STEAM loyihalari
o‘quvchilarni ma’lumotlarni tahlil qilishga, dalillarga asoslangan xulosalar chiqarishga, turli nuqtai
nazarlarni ko‘rib chiqishga va oqilona qarorlar qabul qilishga o‘rgatadi. Maqolada STEAM ta’limining
kreativ va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga ta’siri bo‘yicha tadqiqotlar natijalari keltiriladi.
Kalit so‘zlar:
STEAM, kreativlik, tanqidiy fikrlash, innovatsiya, integratsiya, ta’lim, o‘quvchi,
loyiha, muammolarni hal qilish.
Аннотация:
В данной статье рассматривается роль и значение подхода STEAM (наука,
технология, инженерия, искусство и математика) в развитии навыков творческого и критического
мышления у учащихся. STEAM-образование помогает учащимся решать реальные жизненные
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
STEAM ORQALI O‘QUVCHILARDA KREATIV VA TANQIDIY FIKRLASHNI
RIVOJLANTIRISH
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 5
Published: 13.05.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
7
6
проблемы, объединяя науку, технологии, инженерию, искусство и математику. В статье
подчеркивается, что подход STEAM побуждает студентов искать творческие решения,
генерировать новые идеи и разрабатывать инновационные проекты.Также показано, что STEAM-
образование также важно для развития навыков критического мышления у учащихся. Проекты
STEAM учат студентов анализировать данные, делать выводы на основе фактических данных,
рассматривать различные точки зрения и принимать рациональные решения. В статье представлены
результаты исследования влияния STEAM-образования на развитие творческого и критического
мышления.
Ключевые слова:
STEAM, креативность, критическое мышление, инновации, интеграция,
образование, студент, проект, решение проблем.
Abstract:
This article examines the role and importance of the STEAM (Science, Technology,
Engineering, Arts, and Mathematics) approach in developing students’ creative and critical thinking skills.
STEAM education guides students to solve real-world problems by integrating science, technology,
engineering, arts, and mathematics. The article emphasizes that the STEAM approach encourages students
to seek creative solutions, generate new ideas, and develop innovative projects.It also shows that STEAM
education is also important in developing students’ critical thinking skills. STEAM projects teach students
to analyze data, draw evidence-based conclusions, consider different perspectives, and make rational
decisions. The article presents the results of research on the impact of STEAM education on the
development of creative and critical thinking.
Keywords:
STEAM, creativity, critical thinking, innovation, integration, education, student, project,
problem solving.
Language:
Uzbek
Citation:
Ne’matova , L., Ahmedova , M., Ergasheva , M., & Islomova , M. (2025). DEVELOPING
CREATIVE AND CRITICAL THINKING IN STUDENTS THROUGH STEAM. Universal International
Scientific
Journal,
2(5),
75–80.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1839
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Hozirgi zamonaviy dunyoda ta’lim
jarayonida faqatgina bilim berish emas, balki
o‘quvchilarda kreativlik,ijodkorlik va
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Har qanday
holatda rivijlanish yo’lini belgilab beruvchi
asosiy omil ijodkorlikga bo’lgan talabning
ortib boroshi bilan tavsivlanadi. Ijodkorlik
qobilyatlari
yuqori
bo’lgan
jamiyatda
rivojlanish surati ham bir muncha yuqori
bo’ladi. Jaxonning rivojlangan davlatlarida
jumladam
AQSH,Yaponiya,
Germaniya,
Universal International Scientific Journal
77
Kanada,
Singapur,
Karea,Rassiya
kabi
davlatlarda ta’lim berish jarayonlari kreativ
komponentlik STEAM asosida amalga oshirib
kelinmoqda.
Mamlakatimizda ham rivojlanayotgan
davlatlarni ilg’or texnologiyalarini qo’llagan
holda ta’lim tarbiya ishlarini olib borsak ta’lim
sohasida yuqori natijalarga erishishimiz
mumkin bo’ladi. Ana shunday ilg’or
texnologiyalarda
biri
bu-
STEAM
texnologiyasidir.Albatta O‘zbekiston ta’lim
tizimida ham ushbu yondashuv bosqichma-
bosqich joriy qilinmoqda. Bu esa yoshlarning
zamonaviy kasblarga tayyorlanishida, kreativ
salohiyatini
yuzaga
chiqarishda
katta
imkoniyatlar yaratmoqda. Har bir maktabda
STEAM elementlarini bosqichma-bosqich
tatbiq
etish
o’quvchilarga
ijodiy
ko’nikmalarni shakillantirish tanqidiy fikirlash
qobilyatlari
va
zamonaviy
bilmlarni
egallashga yordam beradi.
Bunday ko‘nikmalar yoshlarni murakkab
muammolarni hal qilishga, yangi g‘oyalar
yaratishga va mustaqil fikrlashga o‘rgatadi.
Shu maqsaddA STEAM yani;
S- Science- fan
T- Technology- Texnologiya
E- Engineering- Muhandislik
A-Art – San’at
M- Mathematics- Matematika
yondashuvi samarali vosita sifatida keng
qo‘llanilmoqda.STEAM ta’limi fanlararo
yondashuv bo‘lib, ilm-fan, texnologiya,
muhandislik, san’at va matematika fanlarini
birlashtiradi. Bu yondashuv o‘quvchilarga
nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy
ko‘nikmalarni ham o‘rgatadi. STEAM
loyihalari orqali o‘quvchilar o‘zlarining
qiziqishlari va qobiliyatlarini namoyon etish
imkoniga ega bo‘ladi.
Bugungi
kunda
an’anaviy
ta’lim
metodlarining o’quvchilarda ijodiy tafakkurni
shakillantirishdagi
samaradorligi
shubha
ostida turibdi. Malumki infarmatsion yuki
ortib borayotkan ta’lim tizimi ko’pincha
xotirani rivojlantirishga yo’naltirilgan bo’lib
ijodkorlikka
yetarli
darajada
etibor
qaratilmaydi.Ammo
zamonaviy
ta’limga
bo’lgan talab ijodiy tafakkurga ega bo’lgan
mustaqil fikirlaydigan shaxslarni tarbiyalashni
taqozo etadi.
Ushbu muammolarni inobatga olgan
holatda tizimli bir-biriga uzviy boglangan
“STEAM” talim tizimini ishlab chiqildi. Bu
tizim o’quvchilarda ko’pyoqlama salohiyatni
rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy ta’lim
yondashuvi bo’lib unda fanga oid bilmlar,
ijodiy yondashuv, va muammolarni hal qilish
ko’nikmalari bilan uyg’unlashtiriladi.
STEAM dasturlari o‘quvchilarga yangi
g‘oyalarni izlab topish, tajriba o‘tkazish va o‘z
ijodiy imkoniyatlarini kengaytirishga yordam
beradi. Masalan, san’at va muhandislik
elementlarini
birlashtirgan
loyihalar
o‘quvchilarda innovatsion yondashuvlarni
rivojlantiradi. Bu esa ularda yangi mahsulotlar
yaratish yoki mavjud muammolarga noodatiy
yechimlar topish qobiliyatini oshiradi.
Ushbu ta’lim tizimi orqali o‘quvchilarda
muammolarni tahlil qilish, ma’lumotlarni
solishtirish va baholash imkoni paydo bo’ladi
Masalan, ilmiy tajribalar o‘quvchilarda
kuzatuvchanlik
va
sabab-natija
munosabatlarini tushunishga yordam beradi.
Shuningdek,
matematik
va
texnologik
masalalar
yechishda
tanqidiy
fikrlash
ko‘nikmalari mustahkamlanadi.
STEAM
texnologiyalarining
asosiy
afzalliklaridan biri bu bilimlarni amalda
qollashdir. Amaliy mashg‘ulotlar va loyihalar
bilan shug‘ullanib, o‘quvchilar sinfda
o‘rgangan tushunchalari qanchalik dolzarb
ekanligini
va
real
stsenariylarda
qo‘llanilishini bevosita ko‘rishlari mumkin.
Universal International Scientific Journal
7
8
Ushbu ilova nazariya va amaliyot o’rtasidagi
tafovutni bartaraf etishga yordam beradi va
o‘quvchilarga o’rganayotgan narsalarini
amakiy oqibatlarini tushunishga imkon beradi.
Masalan, fizikani o’rganayotgan o‘quvchilar
harakat va energiya tamoyillarini namoyish
qiluvchi ishchi modellarni loyihalash va qurish
uchun robototexnika yoki simulyatsiya
dasturlari kabi STEAM texnologiyalaridan
foydalanishlari
mumkin.
Steam
texnologiyasining bir qancha asosiy va muxim
tamoillari mavjud;
STEAM ning Asosiy Tamoyillari:
• Integratsiya: Fanlar o'zaro bog'liq
holda o'qitiladi. O'quvchilar turli fanlardan
olingan
bilimlarni
real
hayotdagi
muammolarni hal qilish uchun qo'llashni
o'rganadilar.
• Amaliylik: O'qitish amaliyotga
yo'naltirilgan bo’ladi. O'quvchilar loyihalar
ustida
ishlash,
tajribalar
o'tkazish
va
muammolarni
hal
qilish
orqali
o'rganadilar.Nazariy bilmlarni amaliyotda
qollash
orqali
ko’nikmalar
yanada
mustaxtkamlanadi.
• Ijodkorlik: O'quvchilar ijodiy
fikrlashga, yangi g'oyalar yaratishga va
innovatsion
yechimlar
topishga
rag'batlantiriladi
• Hamkorlik: steam ta’lim tizimida
hamkorlik va jamoada ishlash ko’nikmalarini
shakillantirishga urg’u beriladi. O’quvchilar
jamoada ishlash vaqtiga nafaqat hamkorlik
balki, muloqot ko’nikmalari va jamoa bilan
samarali
ishlash
qobilyatlarini
ham
shakillantiradi.
• Tanqidiy fikrlash: O'quvchilar
ma'lumotlarni
tahlil
qilishga,
dalillarga
asoslangan xulosalar chiqarishga va oqilona
qarorlar qabul qilishga o'rgatiladi.Tanqidiy
fikirlash va tanqidlarni to’g’ri qabul qilish
qobilyatlarini shakillanishi sog’lom raqobatga
zamin yaratadi.
• Muammolarni hal qilish: O'quvchilar
real hayotdagi muammolarni aniqlashga,
ularni hal qilish yo'llarini topishga va o'z
yechimlarini sinab ko'rishga o'rgatiladi.
STEAM ning Afzalliklari:
• O'quvchilarning qiziqishini oshiradi:
STEAM ta'limi o'quvchilarni fan, texnologiya,
muhandislik,
san'at
va
matematikaga
qiziqtiradi.
• Amaliy ko'nikmalarni rivojlantiradi:
O'quvchilar real hayotda foydalanish mumkin
bo'lgan amaliy ko'nikmalarga ega bo'ladilar.
• Ijodiy fikrlashni rivojlantiradi:
O'quvchilar ijodiy fikrlashga, yangi g'oyalar
yaratishga va innovatsion yechimlar topishga
o'rganadilar.
• Tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi:
O'quvchilar ma'lumotlarni tahlil qilishga,
dalillarga asoslangan xulosalar chiqarishga va
oqilona qarorlar qabul qilishga o'rganadilar.
•
Hamkorlik
ko'nikmalarini
rivojlantiradi:
O'quvchilar
guruhlarda
ishlashni,
o'z
fikrlarini
bildirishni
va
boshqalarning
fikrlarini
hurmat
qilishni
o'rganadilar.
• Kelajak kasblariga tayyorlaydi:
STEAM ta'limi o'quvchilarni kelajakda talab
yuqori bo'ladigan kasblarga tayyorlaydi.
STEAM ta'limi turli xil shakllarda
qo'llanilishi mumkin:
• Loyiha asosidagi ta'lim: O'quvchilar
real hayotdagi muammolarni hal qilishga
qaratilgan loyihalar ustida ishlaydilar.
• Muammoga asoslangan ta'lim:
O'quvchilarga real hayotdagi muammolar
beriladi va ular ularni hal qilish yo'llarini
topishga harakat qiladilar.
• Robototexnika: O'quvchilar robotlar
yasashni va ularni dasturlashni o'rganadilar.
Universal International Scientific Journal
7
9
• Dasturlash: O'quvchilar kompyuter
dasturlarini yaratishni o'rganadilar.
• San'at integratsiyasi: Fan, texnologiya,
muhandislik va matematika darslarida san'at
elementlari ishlatiladi.
STEAM ta'limi - bu o'quvchilarni XXI
asr ko'nikmalariga ega bo'lishga, ijodiy
fikrlashga, muammolarni hal qilishga va
innovatsion
g'oyalarni
yaratishga
yo'naltiradigan samarali ta'lim yondashuvidir.
STEAM ta'limini qo'llash o'quvchilarning
qiziqishini oshiradi, amaliy ko'nikmalarni
rivojlantiradi va ularni kelajak kasblariga
tayyorlaydi.
Maqolada zamonaviy ta’lim tizimida
kreativlik, tanqidiy fikrlash va ijodkorlik
ko‘nikmalarini shakllantirish zarurati yoritildi.
Xususan, STEAM (Science, Technology,
Engineering, Arts, Mathematics) yondashuvi
mazkur maqsadlarga erishishda samarali
metod sifatida taqdim etildi. STEAM ta’limi
fanlararo integratsiyani, amaliy yondashuvni
va
innovatsion
fikrlashni
rivojlantirib,
o‘quvchilarning
amaliy
ko‘nikmalarini
shakllantiradi,
ularni
real
hayotiy
muammolarni
hal
qilishga
tayyorlaydi.
Mazkur tizimning joriy etilishi O‘zbekiston
ta’lim tizimining xalqaro standartlarga
moslashuviga xizmat qilishi, yosh avlodni
kelajak kasblariga puxta tayyorlash imkonini
berishi ta’kidlab o‘tildi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1.
H.R.Sanaqulov “STEAMo’quvchiga nima beradi” Ta’lim va inovatsion tadqiqotlar
2023
2.
Алексеев Н.Г, Леонтович А.В, Обухов А.С, Фомина Л. Ф,Концепця развития
исследовательская работа школников.2002
3.
B.A.Mavlonov, S.Shodmonqulova;boshlang’ich sinf o’qituvchilarining kreativ
kompitentligini STEAM yondashuvi asosida rivojlantirish metodlari PPSUTLSC-2024
4.
S.K.Allayarov ;Zamonaviy ta’limda STEAMyondashuvining axamiyati.
5.
Kharatova S.K.2022 Use of innovative technologies in the educational prosses
Sciense and education
6.
R.N.Erkinovna; Ta’lim jarayonida oquvchilarda kreativlik qobilyatlarini
rivoblanishning innovatsion yondashuvlari.
7.
M.F. Dadaxodjayeva, O’.A.Abdurazzoqov; O’quvchilarning tanqidiy fikrlash
qobilyatlarini rivojlantirish texnologiyasi.
8.
H.R.Sanaqulov “STEAMo’quvchiga nima beradi” Ta’lim va inovatsion tadqiqotlar
2023
9.
Matkarimov, J. S. (2024). PREZI SAYTIDA TAQDIMOT TAYYORLASHNING
DASTLABKI TUSHUNCHALARIGA OID. INTERNATIONAL SCIENCES, EDUCATION
AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES, 1(12), 42-46.
10.
Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
KOMPYUTER DASTURLARINI QO ‘LLASH.
11.
Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
AXBOROT KOMMUNIKASIYA TEXNOLOGIYALARI DASTURLARINI QO ‘LLASH.
12.
Kamildjanovich, M. B. (2021). BO’LAJAK BOSHLANG’ICH SINF
Universal International Scientific Journal
80
O’QITUVCHISINING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH. TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI, 1(5), 1-7.
13.
Мамадалиев, Б. К. (2025). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОГРАММНОГО
ОБЕСПЕЧЕНИЯ ДЛЯ РАЗВИТИЯ ТВОРЧЕСКИХ СПОСОБНОСТЕЙ БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS,
71(1), 234-237.
14.
Mamadaliyev, B. K. (2018). Significance of Creative Tasks in Preparing Creative-
Perfect Students. Eastern European Scientific Journal, (2).
15.
Bazarbaevich, M. K., & Kamildjanovich, M. B. (2021). Solving Problems Of
Applications Of Collection Theory. Academicia Globe, 2(05), 138-142.
16.
Kamildjanovich, M. B. (2025). AMALIY DASTURIY VOSITALAR YORDAMIDA
TALABALARNING KREATIV QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH. Global Science Review,
2(1), 57-63.Адпи бтм Ибрагим, [24.04.2025 9:16]
17.
Maratovich, A. I. (2025). O ‘QUV JARAYONIDA GAMIFIKATSIYA
ELEMENTLARIDAN FOYDALANISH VA TALABALARNING MOTIVATSIYASINI
OSHIRISH. Global Science Review, 2(1), 75-81.
18.
Maratovich, A. I. (2025). BOSHLANG ‘ICH TA'LIM TALABALARINI TA'LIMIY
GEYMIFIKATSIYA
ELEMENTLARIDAN
FOYDALANISH
KO
‘NIKMALARINI
SHAKLLANTIRISH TEXNOLOGIYASI. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS,
72(1), 144-146.
19.
Maratovich, A. I. (2024). FORMATION OF STUDENTS OF PRIMARY
EDUCATION IN THE BASICS OF THE MATHEMATICS COURSE, SKILLS AND ABILITIES
NECESSARY FOR DEEPER ASSIMILATION OF THE MATHEMATICS COURSE.
International journal of advanced research in education, technology and management, 3(2), 83-89.
20.
Maratovich, A. I. (2024). THE IMPORTANCE OF MATHEMATICS IN THE
FORMATION OF A WORLDVIEW AND ITS PLACE IN THE STUDY OF THE
SURROUNDING BEING. Multidisciplinary and Multidimensional Journal, 3(2), 122-125.
21.
Ахунджанов, И. М. (2025). ГЕЙМИФИКАЦИЯ В ОБРАЗОВАНИИ:
СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ. Global Science Review, 2(1), 87-91.
