SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
3
OLIY TA’LIM MUASSALARIDA SUN’IY INTELLEKTNING PEDAGOGIK
TA’LIMGA INTEGRATSIYA QILISHNING AHAMIYATI
Sirojidinov Behzod Arabdjonovich,
Biologiya fanlari doktori (DSc), professor
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15348795
Andijon davlat pedagogika institi
Annotatsiya.
Maqolada sun’iy intellektning OTMlarda pedagogik ta’limga integratsiya
qilish zaruriyati xususida fikr yuritilgan. Jumladan, oliy ta’lim muassasasi va undan keyingi kasbiy
rivojlanish jarayonida talabalarning o‘z fanidagi ilmiy yondashuvlar, konsepsiyalar, nazariyalar,
eng so‘ngi axborotlar mazmunidan xabardor bo‘lishi bugungi kun talabi ekanligi ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, integratsiya, ilmiy-pedagogik faoliyat, tadqiqot, ilmiy
tadqiqotchilik, intellektual-rivojlantiruvchi
.
Аннотация
.
В
статье
обсуждается
необходимость
интеграции
искусственного
интеллекта
в
педагогическое
образование
в
высших
учебных
заведениях
.
В
частности
,
подчеркивалось
,
что
знание
студентами
содержания
научных
подходов
,
концепций
,
теорий
,
новейшей
информации
по
своей
дисциплине
является
сегодня
обязательным
требованием
как
в
процессе
получения
высшего
образования
,
так
и
в
процессе
их
последующего
профессионального
развития
.
Ключевые
слова
:
искусственный
интеллект
,
интеграция
,
научно
-
педагогическая
деятельность
,
исследование
,
научно
-
исследовательская
деятельность
,
интеллектуально
-
развивающая
.
Annotation.
The article discusses the need to integrate artificial intelligence into
pedagogical education in higher education institutions. In particular, it was emphasized that
students’ knowledge of the content of scientific approaches, concepts, theories, and the latest
information on their discipline is today a mandatory requirement both in the process of obtaining
higher education and in the process of their subsequent professional development.
Key words:
artificial intelligence, integration, scientific and pedagogical activity, research,
scientific research activity, intellectual development.
Global rivojlanish oliy ta’limning muntazam ravishda takomillashtirib borishni talab
qilmoqda. Bu esa ijobiy o‘zgarishlar asosida Davlat ta’lim standartlari talablariga ham sifat
jihatdan o‘zgartirishlar kiritishga zamin yaratadi, barkamol avlodni tarbiyalashning istiqbolli
yo‘llarini aniqlash vazifasini qo‘yadi [1].
Oliy ta’limda ilmiy tadqiqot ishlarini samarali tashkil etish texnologiyalari ilmiy va tadqiqot
sohasida erkinlikni oshirish, izlanishni soddalashtirish va natijalarni yaxshilash uchun
qo‘llaniladigan texnologiyalardir. Bu texnologiyalar foydalanuvchilarga ilmiy tadqiqotni tizimli
va tezkor tashkil etish imkoniyatini beradi. Bu texnologiyalardan biri ma’lumotlar bazalari va
manbalardan yaxshiroq foydalanish imkoniyatini beruvchi sun’iy intellektning pedagogik
jarayonga kirib kelishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-
oktyabrda “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilingan edi. Hujjatga ko‘ra, “Raqamli O‘zbekiston –
2030” strategiyasini amalga oshirishga qaratilgan qator vazifalar belgilab berilgan [2].
Bugun mamlakatimiz oliy ta’lim tizimida sun’iy intellektdan ta’lim, media, transport,
sog‘liqni saqlash, sud va boshqa ko‘plab yo‘nalishlarda foydalanilmoqda. Dunyoda hozircha sun’iy
intellekt rivojlanishining aniq salbiy yoki ijobiy tomonlari yaqqol ko‘ringani yo‘q. Ba’zilar u,
ba’zilar bu fikrda. Masalan, tibbiyot uchun sun’iy intellektning kirib kelishi bir qancha qulayliklarni
tug‘dirmoqda. Tizimda shaxsiylashtirish, avtomatlashtirish, diagnostika aniqligini oshirish va
boshqa yo‘nalishlarda qo‘l kelmoqda. Sun'iy intellektning ta’lim sohasidagi ta'siri ancha keng va
chuqurdir. Birinchidan, sun’iy intellekt har bir shaxsning o‘rganish tezligi va uslubiga mos keladigan
o‘quv materiallarini taqdim qilib, o‘quvchilarga shaxsiy o‘rganish tajribasini taqdim etadi. Masalan,
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
4
moslashuvchan o‘quv dasturi talabaning ish faoliyatini tahlil qilish orqali qiyinchilik darajasini
sozlashi va unga etishmayotgan fanlar bo‘yicha ko‘proq mashq qilish imkonini beradi [3].
Sun’iy intellekt o‘qituvchilarning ish yukini kamaytirish orqali yanada samarali ishlashiga
yordam beradi. Uyga vazifa va imtihonlarni baholash kabi ko‘p vaqt talab qiluvchi vazifalarni
avtomatlashtirish orqali o‘qituvchilarga talabalar bilan yakkama-yakka muomala qilish va kurs
materiallarini ishlab chiqishga ko‘proq vaqt sarflash imkonini beradi. Bundan tashqari, sun'iy
intellekt asosida ishlaydigan tahlil vositalari o‘quvchilarning taraqqiyotini kuzatib boradi va ularning
zsun’iy intellektf tomonlarini aniqlaydi va o‘qituvchilarga ushbu masalalar bo‘yicha qo‘shimcha
ko‘rsatmalar beradi.
Masofaviy ta’lim va onlayn ta’lim platformalarida sun’iy intellekt interaktiv va qiziqarli
kontentni taqdim etish orqali talabalarning motivatsiyasini oshiradi. Virtual yordamchilar va
chatbotlar talabalarga 24/7 yordam ko‘rsatishi, ularning savollariga bir zumda javob berishi va o‘quv
jarayonida duch keladigan muammolarni hal qilishda yordam berishi mumkin [4]. Bu, ayniqsa,
pandemiya davrida masofaviy ta’limning tarqalishi bilan yanada muhimroq bo‘ldi.
Sun’iy intellekt ta’limda tenglikka erishishda ham muhim rol o‘ynaydi. Imkoniyatsiz
hududlardagi talabalar internetga kirish va sun'iy intellekt tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan o‘quv
materiallari tufayli sifatli ta’lim olishlari mumkin. Bu ta’limda imkoniyatlar tengligini oshirish orqali
ijtimoiy rivojlanishga hissa qo‘shadi. Ta’limda ma'lumotlar tahlilidan foydalanish orqali
tendentsiyalar va muvaffaqiyat stavkalarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Bu ma
ʼ
lumotlar
ta
ʼ
lim siyosatini ishlab chiqish va ta
ʼ
lim tizimini takomillashtirishda muhim rol o
ʻ
ynaydi.
Sun'iy intellekt ta’limda ko‘plab yangiliklar va yaxshilanishlarni taklif qilish orqali pedagogik
jarayonlarni o‘zgartiradi. Birinchidan, shaxsiylashtirilgan ta’lim tajribasini taqdim etish qobiliyati
ajralib turadi. Sun'iy intellektga asoslangan tizimlar o‘quvchilarning o‘rganish tezligi, qiziqishlari va
qiyinchiliklarini tahlil qilish orqali individual ta’lim rejalarini taklif qiladi. Bu talabalarga o‘z
sur'atlari bo‘yicha rivojlanish imkonini beradi va muvaffaqiyat darajasini oshiradi. Pedagogik
ta’limga integratsiyalashning yana bir muhim jihati shundaki, u o‘qituvchilar zimmasiga tushadigan
yukni yengillashtiradi. Sun'iy intellekt topshiriqlar va imtihonlarni avtomatik baholash kabi ko‘p
vaqt talab qiladigan vazifalarni o‘z zimmasiga olishi mumkin. Bu o
ʻ
qituvchilarga ko
ʻ
proq
talabalarga yakkama-yakka yordam ko
ʻ
rsatish va dars rejalarini ishlab chiqishga e
ʼ
tibor qaratish
imkonini beradi. Bundan tashqari, sun'iy intellektga asoslangan o‘qitish vositalari uzluksiz fikr-
mulohazalarni taqdim etishda juda samarali. Masalan, virtual yordamchilar va chatbotlar
o‘quvchilarning o‘qish jarayonlarini ularga tezkorlik bilan javob berish orqali qo‘llab-quvvatlaydi.
Ushbu vositalar o‘quvchilarni qayerda qolib ketishlariga yo‘naltiradi va ularning savollariga javob
beradi, bu esa ularning o‘quv jarayonini uzluksiz qiladi.
Sun'iy intellektning integratsiyasi ta’limda tenglikka erishishda ham samaralidir. Bu noqulay
hududlardagi talabalarga sifatli ta’lim resurslarini taqdim etish orqali ta’limda imkoniyatlar
tengligini oshiradi. Shunday qilib, har bir talaba bir xil sifatli ta’lim olish imkoniyatiga ega [5].
Sun'iy intellekt ta’lim ma'lumotlarini tahlil qilish orqali o‘qituvchilar va ta’lim ma'murlariga muhim
tushunchalar beradi. Ushbu ma'lumotlar o‘qitish usullari va o‘quv dasturlarini yanada samaraliroq
qilish uchun ishlatiladi.
Pedagogik ta’limda sun’iy intellektning integratsiyasi o‘quv tajribasini shaxsiylashtiradi,
o‘qituvchilarning ish yukini kamaytiradi, o‘quvchi va o‘qituvchining o‘zaro hamkorligini oshiradi
va ta’limda tenglikni ta’minlaydi. Ushbu integratsiya ta’lim tizimlarini yanada samarali, adolatli va
talabalarga yo‘naltirilgan qiladi. Shaxsiylashtirilgan ta’lim, o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlash,
masofaviy ta’lim, ta’limda tenglik va ma'lumotlar tahlili kabi ta’limning ko‘plab sohalarida ijobiy
ta'sir ko‘rsatadi. Ushbu texnologiyadan to‘g‘ri va axloqiy foydalanish kelajakda yanada samarali va
inklyuziv ta’lim tizimini yaratish imkoniyatiga ega. Ta’lim tizimlariga integratsiyalashganda, u
o‘quv jarayonlari va ta’lim tajribasini sezilarli darajada yaxshilaydi. Ushbu integratsiya talabalar
uchun ham, o‘qituvchilar uchun ham ko‘p jihatdan foydalidir. Birinchidan sun'iy intellekt
shaxsiylashtirilgan o‘rganish imkonini beradi. Sun'iy intellektga asoslangan moslashuvchan ta’lim
tizimlari o‘quvchilarning individual o‘rganish tezligi, qiziqishlari va ular qiyinchilikka duchor
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
5
bo‘lgan mavzularini tahlil qiladi. Ana shu tahlillar natijasida har bir talabaga xos dars ishlanmalari
tuziladi. Bu talabalarga o‘z tezligida o‘rganish imkonini beradi va ularga yaxshiroq tushunish
imkonini beradi.
O‘qituvchilar uchun sun'iy intellekt ajoyib yordam manbai. Sun'iy intellektga asoslangan
vositalar o‘qituvchilarga o‘quvchilar faoliyatini kuzatish va baholashda yordam beradi. Misol uchun,
ba'zi sun'iy intellekt tizimlari imtihonlar va topshiriqlarni avtomatik ravishda baholash orqali
o‘qituvchilarning ish yukini kamaytiradi. Bu o‘qituvchilarga o‘z o‘quvchilari bilan yakkama-yakka
muomala qilish va samaraliroq o‘qitish strategiyalarini ishlab chiqish uchun ko‘proq vaqt beradi.
Sun'iy intellekt ta’limga kirish va tenglikni oshiradi. Sun'iy intellektga asoslangan onlayn
platformalar geografik joylashuvidan qat'i nazar, talabalarga sifatli o‘quv materiallaridan
foydalanish imkonini beradi. Bu, ayniqsa, noqulay hududlardan kelgan talabalar uchun katta
afzallik. Talabalar uchun sun'iy intellektga asoslangan virtual yordamchilar va chatbotlar o‘quv
jarayoni davomida doimiy yordam ko‘rsatadi. Talabalarning savollariga bir zumda javob berib, ular
o‘quv jarayonida to‘siqlarni engib o‘tishga yordam beradi. Bu talabalarning motivatsiyasi va
faolligini oshiradi. Sun'iy intellektning ta’lim tizimidagi ishtirokining yana bir muhim jihati
ma'lumotlar tahlilidir. Ta’lim muassasalari sun'iy intellekt tomonidan taqdim etilgan ma'lumotlardan
foydalangan holda talabalar faoliyatini va o‘qitish usullarini tahlil qilishlari mumkin. Bu tahlillar
ta’lim siyosati va o‘quv dasturlarini takomillashtirishda muhim o‘rin tutadi. Natijada, sun'iy
intellektning ta’lim tizimiga integratsiyalashuvi shaxsiylashtirilgan ta’lim, o‘qituvchilarni qo‘llab-
quvvatlash, ta’limda kirish va tenglik, doimiy talabalarni qo‘llab-quvvatlash va ma'lumotlar tahlili
kabi ko‘plab sohalarda sezilarli imtiyozlar beradi. Ushbu integratsiya o‘quv jarayonlarini yanada
samarali va samarali qiladi.
Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqqan holda aytish mumkinki, oliy ta’lim muasasalarida
talabalarni ilmiy tadqiqot ishlariga yo‘naltirish maqsadli, texnologik jarayon sifatida amalga
oshirilishi lozim. Xususan, ilmiy tadqiqot ishlarini tashkil etishda ham axborot texnologiyalari
qator afzalliklarga ega. Jumladan tadqiqot mavzusi yuzasidan zarur tahliliy adabiyotlar, ilmiy
manbalar, tadqiqot yo‘nalishlariga oid tegishli jadval,chizma, sxema, shakl va boshqa qator ilmiy
materiallarni izlash, foydalanish, nusxa ko‘chirish borasida axborot texnologiyalari katta
qulayliklarga ega. Shuningdek, kompyuter yordamida topilgan materiallarni bir tildan ikkinchi
tilga o‘girish imkoniyatlarining mavjudligi vaqtni tejash, bajariladigan ishni jadallashtirish, yangi
axborotlar va yangiliklarni qisqa muddatlarda qabul qilish, tarixiy materiallarni suratga olingan
shakllaridan foydalanish, keng xajmdagi hisoblash ishlarini sifatli va tez bajarish, tabiiy fanlar
bo‘yicha laboratoriya mashg‘ulotlarining elektron shakllaridan foydalanish va boshqa qator
imkoniyatlar tadqiqot, izlanish, tajriba-sinov ishlarini bajarishda ilmiy-ijodiy faoliyat olib
borayotgan tadqiqotchilar uchun keng imkoniyatlar yaratib bermoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Aripov
A.N.
Axborot–kommunikatsiyalar
sohasida
boshqaruv
tizimini
takomillashtirish muammolari. Pedagogika fanlari nomzodi dissertatsiya avtorefati. – T.: 2004.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrda “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi farmoni.
3.
Rasulov I. Talabalarning loyixalash madaniyatini kompyuter texnologiyalari
vositasida rivojlantirish. Ped.fan.bo‘.fal.dok.diss. Toshkent 2018.
4.
Xanidova M. Boshlang‘ich sinf matematika darslarida axborot texnologiyalaridan
foydalanish metodikasini takomillashtirish. Ped.fan.fal.dok.diss. Toshkent-2020 y. 28-bet
5.
Abduqunduzova N.
Sun'iy intellekt – texnologik rivojlanish asosi. Yangi
o‘zbekiston jurnali. https://yuz.uz/uz/news/sun’iy-intellekt--texnologik-rivojlanish-asosi. 2024 y.
