449
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
“Raqamli Avlod Tarbiyasida Sun’iy Intellektning O‘rni”
Mamatov Begzodjon Muhammad o‘g‘li
Namangan davlat pedagogika instituti
Pedagogika fakulteti Pedagogika yo’nalishi
PED-AU-23 Guruh talabasi
Namangan davlat pedagogika instituti
Aniq fanlar kafedrasi o‘qituvchisi Nargiza Turdaliyeva
Annotatsiya:
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ta’lim
jarayonidagi o‘rni va raqamli avlodni tarbiyalashda yuzaga keladigan muammolar
yoritilgan. Sun’iy intellektning afzalliklari va salbiy tomonlari, ayniqsa, uning
ta’limda shaxsiylashtirish, o‘qituvchilar ishini yengillashtirish, va ijtimoiy
ko‘nikmalarni rivojlantirishdagi o‘rni muhokama qilingan. Shuningdek,
maqolada texnologik tengsizlik, axborot xavfsizligi va sun’iy intellektning
ma’lumotlarga bo‘lgan ta’siri ham ko‘rib chiqilgan. Maqolada kelajakda sun’iy
intellektdan oqilona foydalanish va uning xavflarini kamaytirish bo‘yicha
tavsiyalar berilgan.
Аннотация
:
В
данной
статье
рассматривается
роль
технологий
искусственного
интеллекта
(
ИИ
)
в
образовательном
процессе
и
возникающие
проблемы
в
воспитании
цифрового
поколения
.
Рассматриваются
преимущества
и
недостатки
ИИ
,
особенно
его
роль
в
персонализации
образования
,
упрощении
работы
преподавателей
и
развитии
социальных
навыков
.
Также
обсуждаются
вопросы
технологического
неравенства
,
безопасности
данных
и
влияние
ИИ
на
информацию
.
В
статье
даны
рекомендации
по
разумному
использованию
ИИ
и
снижению
его
рисков
в
будущем
.
Annotation:
This article discusses the role of artificial intelligence (AI)
technologies in the educational process and the challenges in educating the digital
generation. It examines the benefits and drawbacks of AI, especially its role in
personalizing education, easing teachers' workloads, and developing social skills.
Additionally, the article addresses issues like technological inequality, data
security, and the impact of AI on information. The article provides
recommendations for the responsible use of AI and minimizing its risks in the
future.
Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt, ta’lim, raqamli avlod, texnologik tengsizlik,
axborot xavfsizligi, shaxsiylashtirilgan ta’lim, ijtimoiy ko‘nikmalar, ta’lim
texnologiyalari.
Ключевые
слова
:
Искусственный
интеллект
,
образование
,
цифровое
поколение
,
технологическое
неравенство
,
безопасность
данных
,
персонализированное
обучение
,
социальные
навыки
,
образовательные
технологии
.
450
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Keywords:
Artificial
intelligence,
education,
digital
generation,
technological inequality, data security, personalized learning, social skills,
educational technologies.
Sun’iy intellekt bugungi ta’lim jarayonida o‘quvchilar uchun yangi
imkoniyatlar yaratmoqda. Bu texnologiya individual ehtiyojlarga moslashgan
ta’lim tizimlarini ishlab chiqish va bilim olish jarayonini yanada samarali qilish
uchun asosiy vositaga aylangan. Har bir o‘quvchining bilim darajasini tahlil qilish
va shunga mos mashqlar yoki darslarni taklif qilish sun’iy intellektning eng
muhim imkoniyatlaridan biridir. Misol uchun, ChatGPT kabi modellar murakkab
mavzularni sodda va tushunarli tarzda tushuntirib, o‘quvchilarning bilim olish
jarayonini qiziqarli qiladi.
Sun’iy intellekt (SI) bugungi ta’lim tizimini tubdan o‘zgartirib, o‘quv
jarayoniga yangi yondashuvlarni olib kirmoqda. U o‘quvchilar va o‘qituvchilar
uchun katta imkoniyatlar yaratib, ta’lim jarayonini yanada samarali,
moslashuvchan va shaxsiylashtirilgan qiladi. Shu bilan birga, texnologiyaning
ijobiy ta’siri bilan bir qatorda, salbiy tomonlarini ham hisobga olish lozim.
Sun’iy intellektning ta’limdagi eng muhim jihatlaridan biri uning
shaxsiylashtirilgan ta’limni ta’minlash qobiliyatidir. Har bir o‘quvchining
ehtiyojiga moslashgan o‘quv dasturlari va resurslarini yaratish orqali SI
o‘quvchilarning bilim olish jarayonini tezlashtiradi va chuqurlashtiradi. Misol
uchun,
Khan Academy
kabi ta’lim platformalari sun’iy intellekt yordamida
o‘quvchilarning bilim darajasini tahlil qiladi va ularga murakkab mavzularni
bosqichma-bosqich tushuntiradi. Bu shaxsiy yondashuv o‘quvchilarning darslarga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi va natijalarni yaxshilaydi.
Bundan tashqari, sun’iy intellekt o‘qituvchilarning ishini yengillashtiradi.
Masalan, SI yordamida testlarni avtomatik baholash, darslarni rejalashtirish va
o‘quvchilarning bilim darajasini monitoring qilish osonlashadi. Bu o‘qituvchilar
uchun vaqtni tejash va ijodiy ishlarga e’tibor qaratish imkoniyatini yaratadi.
McKinsey Global Institute
tadqiqotlariga ko‘ra, sun’iy intellekt texnologiyalari
orqali o‘qituvchilar haftasiga o‘rtacha 13 soat vaqtni tejashlari mumkin. Bu ularga
dars sifatini oshirish va talabalarga ko‘proq e’tibor qaratish imkonini beradi.
SI
texnologiyalari
faqat
ta’lim
jarayonini
soddalashtirish
bilan
cheklanmaydi, balki o‘quvchilarning ijtimoiy ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.
Masalan, virtual yordamchilar va sun’iy intellekt asosidagi simulyatsiya tizimlari
o‘quvchilarga muammolarni tahlil qilish va jamoaviy ishlarni bajarishda yordam
beradi.
Google AI
va
Microsoft AI for Education
kabi loyihalar bu borada jiddiy
yutuqlarga erishmoqda.
Shu bilan birga, texnologik tengsizlik sun’iy intellektning ta’lim jarayonidagi
keng tarqalishiga to‘sqinlik qiluvchi muhim omil bo‘lib qolmoqda. Hamma
o‘quvchilar zamonaviy qurilmalar va internetga kirish imkoniga ega emas, bu esa
ta’limdagi tengsizlikni kuchaytiradi.
UNESCO
hisobotlariga ko‘ra, dunyoda 50%
dan ortiq o‘quvchilar hali ham sifatli raqamli ta’limdan foydalanish imkoniyatiga
ega emas. Texnologik infratuzilmani rivojlantirish bu muammoni hal qilishning
asosiy yo‘nalishlaridan biridir.
451
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Sun’iy intellekt tizimlarining yana bir muhim jihati – bu axborot xavfsizligi
va ma’lumotlarning haqqoniyligi masalasi. SI tizimlari ba’zan noto‘g‘ri yoki
to‘liq bo‘lmagan ma’lumotlarni taqdim etishi mumkin. Bu esa noto‘g‘ri qarorlar
qabul qilinishiga olib keladi. Bundan tashqari, shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi
ta’minlanmasa, bu axloqiy va huquqiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
AQSh Ta’lim Departamenti
SI’dan foydalanishda maxfiylikni ta’minlashni
ta’limning asosiy masalalaridan biri sifatida ko‘rsatmoqda.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt (SI) ta’lim jarayonini samarali va
shaxsiylashtirilgan qilishda katta rol o‘ynaydi. Bu texnologiya o‘quvchilarga o‘z
ehtiyojlariga mos materiallar va mashqlarni taqdim etib, bilim olish jarayonini
yengillashtiradi va qiziqarli qiladi. Lekin, texnologiyadan noto‘g‘ri foydalanish
yoki uning xavfsizligini ta’minlashda muammolar yuzaga kelishi mumkin. SI
tizimlari ba’zan noto‘g‘ri ma’lumotlar taqdim etadi, bu esa o‘quvchilarning
noto‘g‘ri qarorlar qabul qilishiga olib keladi. Bundan tashqari, barcha o‘quvchilar
texnologiyalarga teng kirish imkoniga ega emas. Qishloq joylarda yoki kam
ta’minlangan hududlarda bu texnologik tengsizlikni kuchaytiradi. Shuningdek,
shaxsiy ma’lumotlarning xavfsizligi ham dolzarb masala bo‘lib, u maxfiylikni
ta’minlamagan holda axloqiy va huquqiy muammolarga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun, sun’iy intellektni faqat yordamchi vosita sifatida ko‘rib, insoniy
qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish zarur. Agar texnologiyalarni to‘g‘ri boshqarish
va uning salbiy tomonlarini kamaytirish bo‘yicha qat’iy choralar ko‘rilsa, SI
ta’limda yangi imkoniyatlarni ochib, raqamli avlodni kelajakdagi texnologik
dunyoga tayyorlashda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
UNESCO. Education for the 21st Century: Issues and Challenges.
Paris: UNESCO Publishing, 2015.
2.
McKinsey Global Institute. The Impact of Artificial Intelligence on
Work and Society.
McKinsey & Company, 2020.
3.
Tapscott, Don. Growing Up Digital: The Rise of the Net Generation.
New York: McGraw-Hill, 2008.
4.
OECD. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications
for Teaching and Learning.
Paris: OECD Publishing, 2021.
5.
Google AI. AI for Education.
Google LLC, 2020.
6.
McKinsey & Company. How AI Will Impact the Future of Education.
McKinsey, 2023.
7.
US Department of Education. Artificial Intelligence and the Future of
Teaching and Learning.
US DOE, 2024.
8. Ruslanovna, M. J., & Mukhtasar, T. (2022, March). USING
INFORMATION TECHNOLOGIES IN TECHNOLOGICAL EDUCATION ON
THE EXAMPLE OF FOREIGN EXPERIENCES. In Archive of Conferences (pp.
108-112).
