215
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
“Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni tashkil etish orqali
xalqaro tajribalardan foydalanish texnologiyalari
Toshboyev Sayfiddin Muhammadinovich, Namangan davlat universiteti,
Raqamli ta’lim texnologiyalari kafedrasi katta o
ʻ
qituvchisi,
afsona77@list.ru
.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada mustaqil ta’limning ahamiyati, xususan
“Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda uning roli ko
ʻ
rib chiqilgan. Mustaqil ta’lim,
talabalar uchun shaxsiy rivojlanish, fikrlash va o
ʻ
z-o
ʻ
zini boshqarish kabi
ko
ʻ
nikmalarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada,
talabalarni mustaqil o
ʻ
rganishga rag
ʻ
batlantirish va ularning tadqiqot
ko
ʻ
nikmalarini shakllantirish jarayonidagi zamonaviy texnologiyalar va xalqaro
tajribalarni tahlil qilinadi.
Kalit so
ʻ
zlar:
Mustaqil ta’lim, hisoblash usullari, talaba rivojlanishi, o
ʻ
z-
o
ʻ
zini boshqarish, zamonaviy texnologiyalar, motivatsiya, xalqaro tajribalar,
ta’lim sifati, o
ʻ
rganish jarayoni.
Аннотация
:
В
данной
статье
рассматривается
значение
самостоятельного
обучения
,
в
частности
его
роль
в
преподавании
предмета
“
Методы
вычислений
”.
Самостоятельное
обучение
важно
для
студентов
в
развитии
таких
навыков
,
как
личностное
развитие
,
мышление
и
самоконтроль
.
В
статье
анализируются
современные
технологии
и
международный
опыт
в
процессе
мотивации
студентов
к
самостоятельному
обучению
и
формированию
у
них
исследовательских
навыков
.
Ключевые
слова
:
Самостоятельное
обучение
,
вычислительные
методы
,
развитие
учащихся
,
самоконтроль
,
современные
технологии
,
мотивация
,
международный
опыт
,
качество
образования
,
процесс
обучения
.
Annotation:
This article examines the importance of Independent
Education, in particular its role in teaching the science of “Computational
methods”. Independent education is important for students in developing skills
such as personal development, thinking, and self-management. The article
analyzes modern technologies and international experiences in the process of
encouraging students to learn independently and forming their research skills.
Keywords:
Independent education, methods of calculation, student
development, self-management, modern technologies, motivation, international
experiences, quality of education, learning process.
Kirish
Zamonaviy ta’limning hozirgi kundagi talablari, talabalarni mustaqil
o
ʻ
rganishga jalb qilish va ularni amaliyotga tatbiq etish uchun yangicha
yondashuvlarni talab etadi. Ushbu maqolada “Hisoblash usullari” fanini
o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni tashkil etishda xalqaro tajribalar va zamonaviy
texnologiyalarni qo
ʻ
llash imkoniyatlari ko
ʻ
rib chiqiladi.
Hozirgi kunda ta’lim tizimi shiddat bilan rivojlanmoqda va yangi talablarni
o
ʻ
rganishni undamoqda. Bu jarayonning ajralmas qismi sifatida mustaqil ta’limni
o
ʻ
rni muhim hisoblanadi. Mustaqil ta’lim, talabalarni o
ʻ
z bilim va ko
ʻ
nikmalarini
o
ʻ
zlashtirishda, shuningdek, o
ʻ
z-o
ʻ
zini boshqarish va masalalarini hal qilishda
muhim hisoblanadi. Aynan “Hisoblash usullari” fani, talabalarni fikrlash va
216
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
mantiqiy masalalarni hal qilish ko
ʻ
nikmalarini rivojlantirishda muhim rol
o
ʻ
ynaydi.
Hisoblash usullari (hisoblash matematikasi) amaliy masalalarning
modellari bo’lmish matematik masalalarni taqribiy yechish uchun taqribiy (sonli)
usullar yaratish bilan shug’ullanadi.
Matematik masalani yechishda turli xil usullar ishlatilishi mumkin. Agar
mumkin bo’lsa aniq usullar, mumkin bo’lmasa taqribiy usullardan foydalaniladi.
Hisoblash usullari (Sonli usullar) masala yechishning eng kuchli vositalaridan
biri hisoblanadi. Sodda hisoblash usullaridan biz ko’p foydalanamiz. Masalan,
sutkalik ob-havo bashorati bir necha soatda hisoblanishi kerak, kosmik kema
traektoriyasi bir necha minutda hisoblanishi kerak va hokazo. Zamonaviy
hisoblash usullari va EHMlar bunday imkoniyatlarga ega. Hisoblash usullari
masalani yechish uchun algoritm beradi. Algoritm asosida komputer uchun
dastur tuziladi. Bu fan, talabalar uchun real hayotdagi muammolarni hal qilishda
zarur bo
ʻ
lgan ko
ʻ
nikmalarni shakllantiradi. Mustaqil ta’lim esa, ularga o
ʻ
z
qiziqishlari va ehtiyojlariga mos keladigan mavzularda o
ʻ
rganish imkoniyatini
beradi, bu esa o
ʻ
z navbatida motivatsiyani oshiradi.
Xalqaro tajribalar, masalan, PISA tadqiqotlari va Finlandiya ta’lim tizimi,
mustaqil ta’limni tashkil etish jarayonida innovatsion yondashuvlar hamda
texnologiyalardan foydalanish zarurligini ko
ʻ
rsatadi. Bunday tajribalar,
talabalarning mustaqil fikrlash hamda masalalarni hal qilish ko
ʻ
nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.
Oliy ta’lim muassasalarida mustaqil o
ʻ
rganish jarayoni talabalar uchun
muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda, talabalarning bilimlarini baholash va
rivojlantirish uchun an
ʻ
anaviy yondashuvlar yetarli emas.
Shu boisdan, “Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni tashkil
etish jarayonida xalqaro tajribalar va zamonaviy texnologiyalarni qo
ʻ
llash, ta’lim
sifatini oshirish va talabalarni kelajakdagi muvaffaqiyatlariga tayyorlashda
muhim rol o
ʻ
ynaydi.
O
ʻ
z-o
ʻ
zini boshqarish qobiliyatini rivojlantirish-mustaqil ta’lim jarayoni
talabalarga o
ʻ
z vaqtlarini tejashga, vazifalarini o
ʻ
z vaqtida bajarishga imkonini
beradi. Bu, talabalarning o
ʻ
z-o
ʻ
zini boshqarish ko
ʻ
nikmalarini rivojlantirishga
yordam beradi. O
ʻ
z-o
ʻ
zini boshqarish qobiliyati kelajakda professional hayotda
muvaffaqiyat qozonish uchun zarur hisoblanadi.
Shaxsiy rivojlanish- mustaqil ta’lim talabalarga o
ʻ
z qiziqishlari va
ehtiyojlariga mos ravishda o
ʻ
rganish imkoniyatini beradi. Bu jarayon,
talabalarning shaxsiy rivojlanishiga hissa qo
ʻ
shadi, ularning o
ʻ
z-o
ʻ
zini
anglashlariga va o
ʻ
z qobiliyatlarini kashf etishlariga yordam beradi. Talabalar o
ʻ
z
maqsadlariga erishish uchun zarur bo
ʻ
lgan ko
ʻ
nikmalarni o
ʻ
zlashtiradilar.
Fikrlashni rivojlantirish-mustaqil ta’lim jarayonida talabalar o
ʻ
z bilimlarini
mustaqil ravishda tahlil qilishni o
ʻ
rganadilar. Bu, ularning fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantiradi, shuningdek, masalalarni hal qilishda ijodiy yondashuvni o
ʻ
z ichiga
oladi. Talabalar, o
ʻ
zlariga berilgan vazifalarni bajarishda tanqidiy fikrlash
ko
ʻ
nikmalarini qo
ʻ
llashga majbur bo
ʻ
ladilar.
217
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Motivatsiyani oshirish-mustaqil ta’lim talabalarga o
ʻ
z ta’lim jarayonlariga
ko
ʻ
proq motivatsiya va qiziqish bilan yondashish imkonini beradi. Talabalar o
ʻ
z
qiziqishlariga mos ravishda mavzuni tanlashi va o
ʻ
rganishi, ularni yanada faol va
qiziqarli bo
ʻ
lishga undaydi. Bu esa talabalarning ta’limga bo
ʻ
lgan qiziqishini
yanada oshiradi.
Xalqaro tajribalar
1. PISA metodologiyasi- PISA (Program for International Student
Assessment) dasturi, talabalarning haqiqiy hayotdagi vaziyatlarni hal qilish
ko
ʻ
nikmalarini baholashga qaratilgan. “Hisoblash usullari” fanida PISA
metodologiyasidan foydalanish, talabalarni amaliy vazifalar orqali baholash va
ularga mustaqil o
ʻ
rganishga undash uchun zarur hisoblanadi. PISA orqali olingan
natijalar, ta’lim tizimlarining samaradorligini tahlil qilishda foydalaniladi.
2. Finlandiya ta’lim tizimi-Finlandiya ta’lim tizimi mustaqil ta’limga katta
e
ʻ
tibor qaratadi. O
ʻ
qituvchilar talabalarga o
ʻ
z qiziqishlariga mos keladigan
mavzularni tanlash imkoniyatini beradi. Bu yondashuv, talabalarni “Hisoblash
usullari” fanini o
ʻ
rganishda mustaqil fikrlashga va tadqiqotlar o
ʻ
tkazishga
undaydi. O
ʻ
qituvchilar, talabalar bilan birga masalani yechish jarayonida
hamkorlik qilishadi, bu esa mustaqil ta’limni yanada samarali qiladi.
3. Singapur ta’lim modeli-Singapur ta’lim modeli, talabalarni fikrlashga va
muammolarni hal qilishga o
ʻ
rgatish uchun innovatsion yondashuvlardan
foydalanadi. “Hisoblash usullari” fanida, talabalarga murakkab masalalarni hal
qilish uchun interaktiv texnologiyalar va onlayn platformalar qo
ʻ
llanilishi
mumkin. Bu, talabalarni bir-biridan o
ʻ
rganishga va mustaqil fikrlashga undaydi.
Texnologiyalar va yondashuvlar
Onlayn ta’lim platformalari-onlayn ta’lim platformalari, talabalar uchun
mustaqil o
ʻ
qish imkoniyatini taqdim etadi. Wolfram alfa, Gauss kalkulyator kabi
platformalar “Hisoblash usullari” faniga oid darslar va resurslarni taqdim etadi.
Bu platformalarda talabalar o
ʻ
z qiziqishlari va ehtiyojlariga mos ravishda misol
va masalalarni ishlashni o
ʻ
rganishlari mumkin. Ushbu platformalarda interaktiv
darslar, misollar va testlar mavjud bo
ʻ
lib, talabalarni mustaqil o
ʻ
rganishga
rag
ʻ
batlantiradi.
Xulosa
Ushbu maqolada “Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limning
ahamiyati va xalqaro tajribalardan foydalanish imkoniyatlari batafsil ko
ʻ
rib
chiqildi. Maqolada keltirilgan xalqaro tajribalar, masalan, PISA tadqiqotlari va
Finlandiya ta’lim tizimi, mustaqil ta’limni tashkil etishda innovatsion
yondashuvlar va zamonaviy texnologiyalarni qo
ʻ
llash zarurligini ko
ʻ
rsatadi.
Ushbu tajribalar, talabalarning mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish
ko
ʻ
nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
Umuman olganda, mustaqil ta’limni tashkil etish jarayoni, ta’lim sifatini
oshirish va talabalarni kelajakdagi muvaffaqiyatlariga tayyorlashda muhim vosita
hisoblanadi. “Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni rivojlantirish,
talabalarni hozirgi bozor iqtisodiyoti davrida bozor talablariga mos ravishda
tayyorlashga xizmat qiladi va ularning shaxsiy hayotlarida muvaffaqiyatga
218
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
erishishlariga yordam beradi. Shunday qilib, mustaqil ta’lim, ta’lim tizimining
muhim komponenti sifatida, kelajak avlodlarning sifatli ta’lim olishlariga kafolat
beradi.
Amaliy tavsiyalar
“Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni samarali tashkil
etish uchun quyidagi amaliy tavsiyalarni aytishimiz mumkin:
Interaktiv platformalardan
foydalanish-o
ʻ
quv jarayonini
interaktiv
platformalar orqali amalga oshiring. Masalan, onlayn testlar, simulyatsiyalar va
interaktiv grafiklar yordamida talabalar o
ʻ
z bilimlarini mustaqil ravishda baholash
imkoniyatiga ega bo
ʻ
lishadi.
Resurslar va materiallarni taqdim etish-talabalarga o
ʻ
z-o
ʻ
zini o
ʻ
rganish
uchun zarur bo
ʻ
lgan resurslar, masalan, maqolalar, videolar, darsliklar va onlayn
kurslar ro
ʻ
yxatini taqdim eting.
Fikrlar almashinuvi va diskussiyalar-talabalarni fikr almashish va
muammolarni jamoaviy ravishda hal qilish uchun seminarlar yoki diskussiyalar
o
ʻ
tkazishga rag
ʻ
batlantiring.
O
ʻ
z-o
ʻ
zini
rag
ʻ
batlantirish
mexanizmlari-talabalarni
o
ʻ
z-o
ʻ
zini
rag
ʻ
batlantirishga undovchi mexanizmlarni joriy eting. Bu, sertifikatlar,
mukofotlar yoki o
ʻ
zlashtirilgan bilimlar uchun ballar berishni o
ʻ
z ichiga olishi
mumkin.
O
ʻ
qituvchilarni
tayyorlash-o
ʻ
qituvchilarni
zamonaviy
pedagogik
yondashuvlar va mustaqil ta
ʻ
lim metodlari bo
ʻ
yicha muntazam ravishda
tayyorlash va o
ʻ
qitish.
Ushbu tavsiyalar “Hisoblash usullari” fanini o
ʻ
qitishda mustaqil ta’limni
yanada samarali tashkil etishga yordam beradi va talabalarni o
ʻ
qish jarayonida
faol ishtirok etishga undaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Bobomurodova Latofat Elmurodovna, B. L. E. (2024). TALABALAR
MUSTAQIL TA’LIMINI SHAKLLANTIRISHNING MUHIM PEDAGOGIK
OMILLARI. Farg’ona
davlat
universiteti,
(6),
203.
Retrieved
from
https://journal.fdu.uz/index.php/sjfsu/article/view/3230
2.
Khasanova, G. K. (2022). THE NEED FOR TECHNOLOGY IN THE
DESIGN OF THE PEDAGOGICAL PROCESS. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 2(Special Issue 20), 95-100.
3.
Radjiev A.B.va boshqalar. O‘quvchilar savodxonligini baholash
bo‘yicha xalqaro tadqiqotlar dasturi. Qo‘llanma. Toshkent – 2019 62 bet.
4.
Matkarimov M.A. “PISA” xalqaro o
ʻ
quvchilarining savodxonligini
baholash tadqiqotining rivojlanish bosqichlari, maqsad va vazifalari.”Zamonaviy
ta
ʻ
lim” jurnali.
