Universal International Scientific Journal
15
Baxromova Madinabonu Asatillo qizi,
Tojiboyev Murodali Umaraliyevich
Andijon davlat pedagogika instituti
Uzbekistan
RO`YANDOSHLAR OILASI TAVSIFI, SISTEMATIKASI,
TARQALISHI VA AHAMIYATI
Abstract:
This thesis presents the taxonomy of the Rubiaceae family, its morphological and ecological
characteristics, as well as the role it plays in human life and natural ecosystems. Unique species of this
family and their significance are also discussed.
Keywords:
Rubiaceae, taxonomy, morphology, ecology, pharmaceuticals, medicinal plants, tropical plants,
Plant Systematics.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Rubiaceae oilasining taksonomiyasi, uning morfologik va ekologik
xususiyatlari, shuningdek, uning inson hayoti va tabiiy ekotizimlarda o'ynaydigan roli bayon qilingan. Ushbu
oilaning noyob turlari va ularning ahamiyati ko'rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Rubiaceae, taksonomiya, morfologiya, ekologiya, farmatsevtika, dorivor o‘simliklar, tropik
o‘simliklar, o‘simliklar sistematikasi.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
16
Аннотация:
В данном тезисе изложена таксономия семейства Rubiaceae, его морфологические и
экологические особенности, а также роль, которую оно играет в жизни человека и природных экосистемах.
Рассматриваются уникальные виды этого семейства и их значение.
Ключевые слова:
Rubiaceae, таксономия, морфология, экология, фармацевтика, лекарственные
растения, тропические растения, систематика растений.
Language:
Uzbek
Citation:
Bakhromova , M., & Tojiboev , M. DESCRIPTION, SYSTEMATIC, DISTRIBUTION AND
SIGNIFICANCE OF THE FAMILY OF LYCOS. Universal International Scientific Journal, 1(9), 15–17. Retrieved
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1201
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14293609
Ro'yandoshlar oilasi (Rubiaceae) — bu
o'simliklar oilasining bir guruhi bo'lib, asosan
tropik va subtropik hududlarda tarqalgan.
Ro'yandoshlar o'zining rang-barang ko'rinishi,
turli xil ekotizimlarda yashashi va tibbiyotda
ham keng qo'llanilishi bilan ajralib turadi.
Ro'yandoshlar oilasiga mansub o'simliklar
asosan ko'p yillik o'simliklar bo'lib, ba'zilari
butalar, daraxtlar, ba'zilari esa o'sib chiqadigan
o'simliklardir. Ular odatda, gul va meva shakli
bilan
farq
qiladi.
Ro'yandoshlar
oilasi
o'simliklarining gulalari asosan yirik va rang-
barang, mevalari esa turlicha — ba'zilari yirik
mevalar hosil qiladi, ba'zilari esa mayda yoki
ba'zan meva maydonchalarida joylashgan. [1]
Qabila.
Ro'yannamolar
(Rubiales)
—
Мареновые
Oila.
Ro'yandoshlar
(Rubiaceae)
—
Мареновые
Ro'yandoshlar (Rubiaceae) oilasi Yer sharidagi
500 ta turkumga oid 7000 ga yaqin turni
birlashtiradi. O’zbekistonda 8 ta turkumga
mansub 50 ta turi o’sadi. Ulardan asosan 3 ta
turkum O’zbekistonda keng tarqalgan:
Turkum. Qiziltomir (Asperula L.)— Ясменни
Turkum.
Qumrio't
(Galium
L.)
—
Подмаренник
Turkum. Ro'yan (Rubia L.) — Марена [4]
Oilaning
ko’pchilik
turlari
tropik
xududlarda o’sadi. Oila turlari asosan daraxt va
butalardan iborat. Barglari qarama-qarshi yoki
doira bp’lib joylashgan. Gullari aktinomorf,
ikki jinsli, mevasi ko’sakcha meva yoki rezavor
meva. Oila vakillari
orasida arab kofesi (Coffea Arabica), xin
daraxti (Cinchona ledgeriana) kabi foydali
turlari bor. Janubiy Amerikada yovvoyi holda
o’sadigan Xin daraxti po’stlog’ida xinin
alkoloidi bor. Bu alkaloid bezgakka qarshi eng
yaxshi natija beruvchi dori hisoblanadi. Bu
daraxt Indoneziya, Shrilanka va Hindistonda
ekiladi. Markaziy Osiyoda bo’yoqdor ro’yan
(Rubia tincorum) keng tarqalgan bo’lib, uning
ildizidan alizarin bo’yog’i olinadi va undan
Universal International Scientific Journal
17
yana buyrakdagi toshni parchalovchi vosita
sifatida foydalaniladi. [3] Ro‘yandoshlar oilasi
o‘simliklari ko‘plab sohalarda, jumladan oziq-
ovqat, kosmetika va farmatsevtika sohalarida
qo‘llaniladi. Ular tarkibidagi efir moylari
tufayli xushbo‘y hidlar va tabiiy davolovchi
xususiyatlariga ega. Shuningdek, bu oila
vakillari asalarichilikda ham muhim rol
o‘ynaydi, chunki ularning gullari asalari uchun
ajoyib nektar manbai hisoblanadi. Bundan
tashqari,
ular
landshaft
dizaynida
va
bog‘dorchilikda keng qo‘llaniladi, shuningdek,
tabiiy
pesticidlar
sifatida
foydalanilishi
mumkin. Jumladan, tibbiyotda: Ro‘yandoshlar
oilasi vakillaridan ko‘plari, masalan, shalfey,
lavanda va nana, ularning antibakterial,
antiseptik va tinchlantiruvchi xususiyatlariga
ko‘ra qadrlanadi. Ushbu xususiyatlar tufayli
ular turli tibbiy mahsulotlarda, jumladan, og‘riq
qoldiruvchi, yallig‘lanishga qarshi va stressga
qarshi preparatlarda qo‘llaniladi. Iqtisodiy
ahamiyat: Ro'yandoshlar oilasidan olingan
mahsulotlar,
ayniqsa
kofe,
xalqaro
iqtisodiyotda muhim rol o'ynaydi. Kofe ishlab
chiqarish milliardlab dollarlik sanoatni tashkil
etadi. Shuningdek, ba'zi o'simliklar mebellar va
boshqa qurilish materiallarini ishlab chiqarish
uchun
ishlatiladi.
Ekologik
ahamiyat:
Ro'yandoshlar oilasidagi o'simliklar, ayniqsa
tropik o'rmonlarda, ekologik tizimlar uchun
muhimdir, chunki ular boshqa o'simliklar va
hayvonlar uchun yashash muhitini ta'minlaydi.
Ayrim ro‘yandoshlar oilasi vakillari atrof-
muhitning ifloslanish darajasini ko‘rsatuvchi
bioindikatorlar sifatida ishlatilishi mumkin.
Xulosa: Rubiaceae oila turli iqlim sharoitlarida
keng tarqalgan bo’lib, tropik va subtropik
mintaqalarda o’sadigan o’simliklar ko’proq
uchraydi. Ro‘yandoshlar oilasi botanika
sohasida muhim o‘rin tutadi va ularning keng
tarqalganligi, turli xil foydalanish sohalari
ularni
jahon
miqyosida
qadrlanadigan
resurslarga aylantiradi. Ular nafaqat iqtisodiy,
balki ekologik jihatdan ham katta ahamiyatga
ega, chunki ular tabiiy muhitning turli
elementlariga integratsiya qilinadi va biologik
xilma-xillikni saqlashda yordam beradi. Bu oila
vakillari nafaqat inson hayotini boyitadi, balki
tabiatni muhofaza qilishda ham muhim ro’l
o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
1. Xo’janazarov E.O’, Mavlonov M, Sadinov J.S, Botanika o’simliklar sistematikasi. – Toshkent:
‘’Innovatsiya-Ziyo’’ 2022
2. Saxobiddinov S.S., O’simliklar sistematikasi 1966
3. Pratov O’.P., Jumayev,Q. Yuksak o’simliklar sistematikasi. – Toshkent: “O’AJBNT” Markazi, 2003
4. Pratov O’.P, O’zbekiston yuksak o’simliklarining zamonaviy tizimi. – Toshkent: O’qituvchi, 2007.
5. Tojiboyev M.U. Uzoqjonova M.D.Q. - Science and Education, 2023 - cyberleninka.ru
6. Toshboyeva M. Saloyeva A. Tojiboyev M. - Научный Фокус, 2023 - nauchniyimpuls.ru
