“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
91
INNOV
А
TSION T
А
’LIM SH
А
ROITID
А
TALABALARNING TANQIDIY
TAFAKKUR KOMPENTSIYAL
А
RINI RIVOJLANTIRISH METODIK
А
SI
Maxammatova Ma’muraxon Jalilovna
ADPI, Pedagogika va psixologiya
kafedrasi katta o‘qituvchi
Annotasiya:
Ta'limning ko‘plab sohalarida bo‘lgani kabi, ijodiy faoliyatni tashkil
etishda innovatsion jarayonlar o‘quvchilarning o‘zaro munosabatlarida yangi shakl va
mexanizmlarni joriy etishni talab qiladi.Bunday shakl va mexanizmlardan fan bilan bog‘liq
bo‘lgan narsalarni yaratish ko‘zda tutilgan. Maqolada shaxsga yo‘naltirilgan ta'limni
ta'minlaydigan usullarning o‘ziga xos xususiyatlariga asoslanib aniqlangan ijodiy usullarga
batafsil e'tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar
: Kognitiv, ijodiy, metod, idrok, tahlil, empatiya, taqqoslash, evristik
savollar, evristik kuzatish, tadqiqot, faktlar, tushunchalar.
O
ʻ
zbekistonda oliy ta
ʼ
lim tizimini tubdan takomillashtirish maqsadida xalqaro
andozalar darajasida oliy ma
ʼ
lumotli mutaxassislar tayyorlash uchun zarur shart-sharoitlarni
ta
ʼ
minlash, ustuvor vazifaga muvofiq zamonaviy pedagog kadrlarni tayyorlash shartlarini
tubdan qayta ko
ʻ
rib chiqish,shuningdek ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish vazifalari,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini
2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”da “Mustaqil ishlash, tanqidiy fikrlash,mustaqil
ta’lim olish nisbatini oshirish” ta’kidlangan. Talabalardan ijodiy va ijodiy fikrlash,
tadbirkorlik ko‘nikmalarini shakllantirish, o‘quv jarayonining malakasini oshirishga
qaratilgan texnika va texnologiyalardan foydalanish belgilab qo‘yilgan.
Ta'limning ko‘plab sohalarida bo‘lgani kabi, talabalarda tanqidiy fikrlash hamda ijodiy
faoliyatni tashkil etishda innovatsion jarayonlar ularning o‘zaro munosabatlarida yangi shakl
va mexanizmlarni joriy etishni talab qiladi. Innovatsion innovatsiyalarni idrok etish va
tushunish qobiliyati har bir o‘qituvchida ham mavjud emas. Asosiy gap shundaki,
o‘qituvchining o‘zi yangilikni sezishga psixologik tayyor bo‘lishi kerak. O‘qituvchining
innovatsion faoliyati ishda yuzaga keladigan muammolarni tezda aniqlashga undaydi. Ijodiy
pedagogikaning tamoyillaridan biri nafaqat yangiliklar yaratish va tarqatish, balki butun
aholini yangicha fikrlashga o‘rgatishdir.
Innovatsion madaniyatning moslashuv darajasi ingliz tilini o‘rganishda o‘qituvchining
pedagogik haqiqatga beqaror munosabati bilan tavsiflanadi. Bu darajadagi o‘qituvchilar
innovatsion o‘zini-o‘zi takomillashtirish nuqtai nazaridan faol emas, kasbiy rivojlanish
zaruratdan susayadi yoki hatto uni butunlay rad etadi.
Reproduktiv daraja pedagogik voqelikka barqaror qadriyat munosabatiga moyillikni
nazarda tutadi. O‘qituvchining innovatsion madaniyatini rivojlantirishning ushbu darajasida
konstruktiv prognostika muammolari muvaffaqiyatli hal qilinadi, bu maqsadni belgilash va
professional harakatlarni rejalashtirishni nazarda tutadi.
Innovatsion madaniyatning evristik darajalarida texnologik komponent tarkibida
o‘zgarishlar ro‘y beradi; baholash va axborotni tuzatish va tartibga solish vazifalarini hal
qilish qobiliyati yuqori darajada shakllanadi.
Ijodiy va tanqidiy tafakkur daraja pedagogik faoliyat samaradorligining yuqori
darajasi, psixologik-pedagogik bilimlarning harakatchanligi, talabalar va hamkasblar bilan
hamkorlik va hamkorlik munosabatlarini o‘rnatish bilan tavsiflanadi.
Shaxsning tuzilishida ilmiy va pedagogik qiziqishlar va ehtiyojlar uyg‘un tarzda
uyg‘unlashadi. Pedagogik mahorat va pedagogik madaniyatni oshirishning turli yo‘llari
o‘qituvchilarni qiziqtiradi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
92
Kommunikativ kompetentsiyaga erishish uchun - da'vo bilimlari, ko‘nikmalari va
ko‘nikmalari asosida shakllangan ko‘nikma, men kommunikativ foydalanuvchilar va
maqsadlarni birlashtirgan eng yangi o‘qitish usullaridan foydalanaman.
Innovatsion yondashuvga asoslangan ta’limning innovatsion usullari shaxsni
rivojlantirish va o‘z-o‘zini takomillashtirishga, uning zaxira imkoniyatlari va ijodiy
salohiyatini ochib berishga qaratilgan.
Zamonaviy kommunikativ metodologiya o‘quv jarayoniga materialni yaxshiroq ongli
ravishda o‘zlashtirish uchun faol nostandart usullar va ish shakllarini keng joriy etishni taklif
qiladi. Amalda yakka, juftlik, guruh va jamoaviy ish kabi ish shakllari ancha samarali
ekanligini isbotladi.
Har xil turdagi mehnat jarayonida talabalar bilim, so‘z boyligi va muloqot
qobiliyatlarini to‘ldirish muammosiga duch keladilar, shuning uchun ular o‘z faoliyatini
faollashtiradilar va muloqot jarayonida bu muammolarni hal qilishga harakat qilishadi. Bu
talabalarning tanqidiy tafakkuri va e’tiborini rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, ularni
rag‘batlantiradi, hamkorlikka undaydi. Ularni bajarish uchun talaba qo‘shimcha
ma'lumotlarga muhtoj bo‘ladi va unga erishish uchun ma'lum harakatlar qiladi va shu bilan
o‘z faoliyatini yaxshiroq va samarali tashkil eta oladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Yo‘ldoshev J.F. Pedagogik texnologiya acoclari. - T.: «O‘qituvchi», 2004y
2.Yo‘ldoshev J.F. Yangi pedagogik texnologiyalap yo‘nalishlari, muammolari va
echimlari. “Ilk ta
ʼ
limi” jurnali, 1999 yil, 4-son.
3. Saidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalap. - T.: «Moliya», 2003.
4. Djo‘rayev P.X., Turg‘unov C.T., Nazarova G.M. Pedagogika. - T.: «Ilm ziyo», 2013.
5. Tolipova J.O. Pedagogik texnologiyalap – do‘stona muhit yapatish omili. - T.:
YuNISEF, 2005.
