Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
46
UZLUKSIZ T
JORIY ETISH IMKONIYATLARI
Dilova Nargiza Gaybullayevna
Buxoro davlat universiteti professori
pedagogika fanlari doktori, (DSc)
Annotatsiya.
Ushbu tezisda uzluksiz t
konsepsiyasini joriy etish zarurati, Uchinchi Renesans davrida t
uzluksiz t limni modernizatsiyalashda xalqaro hamkorlik y nalishlari, raqamli
texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari, xalqaro standartlarga asoslangan uzluksiz
t lim sifatini t minlash tizimining asosiy elementlariga ilmiy asoslangan tavsiyalar bayon
etilgan.
Kalit s zlar:
lim, Uchinchi Renesans, shaxs,
muvaffaqiyat, inson kapitali, t lim sifati, integratsiya.
Annotation
third Renaissance, directions of international cooperation in the modernization of
continuing education, the possibility of using digital technologies, scientifically based
recommendations on the basic elements of the system for ensuring the quality of
continuing education based on international standards.
Keywords
success, human capital, quality of education, integration.
Uchinchi Renessans kontekstida
zbekistonda uzluksiz t limning umrbod t lim
(lifelong learning) konsepsiyasiga faol integratsiyalashuvi davom etmoqda. Bu hayotning
barcha bosqichlarida shaxsning doimiy rivojlanishi va kasbiy
sishi uchun imkoniyatlar
yaratadigan keng qamrovli t lim tizimini yaratishga qaratilgan strategik qadamdir. Bu
zining izohi - hayotiy t lim
m nosini bildirib, insonning "doimiy, ixtiyoriy va
z- zini ra batlantirish" shaxsiy yoki
kasbiy sabablarga k ra
rganishga intilishi m nosini bildiradi.
M lumki,
mazkur
yondashuv
t lim-tarbiya
jarayonida
shaxsda
hayotiy
k nikmalarni tarkib toptirishga, uning raqobatbardoshligi va ish qobiliyati uchun muhim
ahamiyatga ega b lib, insonning ijtimoiy jamiyatda inkluzivlik, ijtimoiy faol fuqarolik va
shaxsiy rivojlanishini kuchaytirishga
asoslangan
uzluksiz t lim olish orqali
muvaffaqiyatlarga erishish darajasini t minlaydi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
47
Uzluksiz t
y
1. Uzluksiz t limning xalqaro tajribalarga asoslangan y lini yaratish b yicha:
- t limning turli darajalari va shakllari
rtasida uzluksiz
tishni t minlaydigan
t lim dasturlari va mexanizmlarini ishlab chiqish;
- barcha yoshdagi guruhlar uchun ehtiyojlarga asoslangan malaka oshirish tizimini
shakllantirish;
- rasmiy t lim turlariga q shimcha ravishda norasmiy va zamonaviy talablardan
kelib chiqib m lumotli t limni rivojlantirish.
2. Zamonaviy davr uchun moslashuvchan va individual t lim traektoriyalarini
rivojlantirish b yicha:
- talabalarga individual t lim y nalishlarini yaratishga imkon beradigan modulli
dasturlarni joriy etish;
- k proq moslashuvchanlik va foydalanish imkoniyatini t minlash uchun raqamli
texnologiyalar va masofaviy t limdan foydalanishga asoslanish;
- norasmiy va zamonaviy ehtiyojlarga asoslangan m lumotli t lim natijalarini tan
olish va tasdiqlash.
3. T lim, mehnat bozori va jamiyat ehtiyojlari
rtasidagi
zaro hamkorlikka va
uzviylikka asoslangan aloqani kuchaytirish b yicha:
- uzluksiz t lim dasturlarini ishlab chiqishda ish beruvchilar va iqtisodiy tarmoqlar
bilan
zaro kelishuvga asoslangan yaqin hamkorlik;
- tadbirkorlik t limini intensiv ravishda rivojlantirish va
z- zini ish bilan
t minlashni q llab-quvvatlash;
- t lim dasturlarini inson omilini hisobga olgan holda mehnat bozorining
zgaruvchan ehtiyojlari va texnologik
zgarishlariga va qulayliklariga moslashtirish.
4. T lim dasturlarini tan olish va akkreditatsiya qilish tizimining takomillashgan
mexanizmini yaratish b yicha:
- uzluksiz t lim dasturlarini akkreditatsiya qilishning milliy va xalqaro standartlarini
ishlab chiqish;
- t limning turli shakllarida olingan malakalarni tan olish mexanizmlarini yaratish;
-
quv natijalarini hujjatlashtirish uchun elektron portfellar va sertifikatlar kabi
raqamli vositalarni joriy etish.
5. Uzluksiz t limning moliyaviy imkoniyatlarini t minlash b yicha:
- uzluksiz t limni q llab-quvvatlash uchun davlat grantlari, subsidiyalar va t lim
kreditlarini taqdim etish;
- ish beruvchilarni
z xodimlarining inson kapitalini rivojlantirishga sarmoya
kiritishga undash;
- hayot davomida
qitishga y naltirilgan mabla larni moliyalashtirish va
taqsimlash mexanizmlarini yaratish.
Uzluksiz t limning
zamonaviy jamiyat va iqtisodiyot ehtiyojlariga javob beradigan inklyuziv va
moslashuvchan t lim tizimini yaratishga qaratilgan uchinchi Uy onish davrining asosiy
elementidir. Bu mamlakatimiz fuqarolariga
z vakolatlarini doimiy ravishda rivojlantirish
va
zgaruvchan sharoitlarga moslashish imkoniyatini beradi, bu esa
z navbatida inson
kapitali
va
mamlakat
raqobatbardoshligini
mintaqaviy
va
global
darajada
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
48
Uchinchi Renessans davriga qadam q yish bosqichida uzluksiz t lim tizimini
modernizatsiyalash
zbekiston global t lim tizimiga integratsiyalashish va eng samarali
amaliyotlarni almashish uchun uzluksiz t lim sohasida xalqaro hamkorlikni faol
rivojlantirmoqda.
Jahon miqyosida uzluksiz t limni modernizatsiyalashda xalqaro hamkorlikning
ziga xos
rni va ahamiyati mavjud b lib, uning asosiy y nalishlari xalqaro tashkilotlar
bilan hamkorlik, birgalikda t lim dasturlari, xalqaro akkreditatsiya va malakalarni tan
olish, il or tajriba almashish, mintaqaviy uzluksiz t lim markazlarini yaratish kabilardan
iborat (1-jadvalga qarang).
1-jadval
Uzluksiz t limni modernizatsiyalashda xalqaro hamkorlik y nalishlari
Y nalishlar
Faoliyat mazmuni
1
Xalqaro
tashkilotlar
bilan
hamkorlik
YUNESKO, jahon banki va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikda uzluksiz t lim tashabbuslarini ekspert q llab-
quvvatlash va moliyalashtirish.
Global uzluksiz t lim tarmo i (GNLC) va Osiyo-tinch okeani
uzluksiz t lim forumi (APCE) kabi xalqaro dasturlar va
tashabbuslarda ishtirok etish.
2
Birgalikda
t lim
dasturlari
Xorijiy universitetlar va tadqiqot markazlari bilan malaka
oshirish va magistratura dasturlarini ishlab chiqish va amalga
oshirish.
qituvchilar va talabalar uchun madaniyatlararo t lim va
xalqaro tarmoqlarni kengaytirishga yordam beradigan almashinuv
dasturlarini ishga tushirish.
3
Xalqaro
akkreditatsiya
va
malakalarni
tan olish
zbekiston uzluksiz t lim dasturlarini xalqaro t lim
standartlari va akkreditatsiya tizimlariga integratsiya qilish.
Chet elda olingan malakalarni tan olish t
risidagi xalqaro
bitimlarda ishtirok etish.
Xalqaro tizimlarga mos keladigan milliy malaka asoslarini
ishlab chiqish.
4
Il or tajriba
almashish:
Uzluksiz t limga ba ishlangan xalqaro konferentsiyalar,
seminarlar va ishchi guruhlarda ishtirok etish.
Boshqa mamlakatlarning muvaffaqiyatli uzluksiz t lim
modellarini
rganish va moslashtirish.
zbekistonda uzluksiz t lim dasturlarini ishlab chiqish va
amalga oshirish uchun xorijiy ekspertlarni jalb etish.
Mintaqaviy
uzluksiz
t lim
markazlarini
yaratish
zbekiston mintaqa mamlakatlari uchun xizmatlar va dasturlar
taqdim etib, Markaziy Osiyoda uzluksiz t lim olish uchun
mintaqaviy markaz b lishga intilmoqda.
Dasturlarni birgalikda rivojlantirish va tajriba almashish uchun
q shni davlatlar bilan hamkorlik qilish.
Tahlillardan k rinib turibdiki, uzluksiz t lim sohasidagi xalqaro hamkorlik
zbekistonga global bilim va eng yaxshi amaliyotlardan foydalanish, shuningdek, xalqaro
t lim tarmo iga integratsiyalashish imkonini beradi. Bu
zbekistonda uzluksiz t lim
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
49
sifati va tan olinishini oshirishga, mamlakat fuqarolari uchun jahon mehnat bozorida
z
malakasi va raqobatbardoshligini oshirish imkoniyatlarini yaratishga xizmat qilmoqda.
zbekistonda uchinchi Uy onish davri sharoitida raqamli texnologiyalar uzluksiz
t limni rivojlantirish va amalga oshirishda muhim omil sifatida ularning integratsiyasi va
ishlatilishida sohadagi yangi imkoniyatlar va afzalliklarga olib kelmoqda (1-rasmga
qarang).
1-rasm. Uzluksiz t limni rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish
imkoniyatlari
Ushbu imkoniyat va afzalliklar mazmuni raqamli t lim texnologiyalarining uzluksiz
t limni takomillashtirilishini t
Mavjudligi va moslashuvchanligi:
-raqamli texnologiyalar
quvchilarga istalgan vaqtda va istalgan joyda t lim
resurslari va dasturlariga kirish imkonini beradi, bu esa uzluksiz t limni yanada qulay va
moslashuvchan qiladi.
-onlayn platformalar va mobil ilovalar
z tezligida va moslashtirilgan jadval asosida
rganish imkoniyatlarini taqdim etadi.
Shaxsiylashtirish va moslashuvchanlik:
-mashinani
rganish
va
sun'iy
intellekt
algoritmlari
t lim
tajribasini
shaxsiylashtirish va tarkibni individual t lim ehtiyojlari va uslublariga moslashtirish
uchun ishlatiladi.
-raqamli texnologiyalar
quvchilarning rivojlanishini kuzatib borish va ularga Real
vaqtda fikr-mulohazalarni taqdim etish imkonini beradi.
Interaktivlik va hamkorlik:
-virtual sinflar va hamkorlik vositalari
quvchilarga bir-biri bilan va
qituvchilar
bilan
zaro aloqada b lishga imkon beradi, bu esa yanada interaktiv va
z ichiga olgan
t lim muhitini yaratadi.
-onlayn forumlar va ijtimoiy tarmoqlar talabalar
rtasida hamkorlik va bilim
almashishni osonlashtiradi.
T lim imkoniyatlarini kengaytirish:
-raqamli texnologiyalar butun dunyo b ylab turli xil t lim resurslari va
mutaxassislariga kirish imkoniyatini beradi.
-onlayn kurslar va dasturlar
quvchilarga an'anaviy t lim muassasalari doirasidan
tashqarida bilim va k nikmalarini kengaytirishga imkon beradi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
50
Mikro rganish va uzluksiz
rganish:
-raqamli texnologiyalar mikro rganish va uzluksiz
rganishni osonlashtiradi, bu esa
quv mazmunini kichikroq, oson hazm b ladigan b laklarga b lish imkonini beradi.
-mobil ilovalar va onlayn platformalar qisqa vaqt ichida
rganish imkoniyatlarini
taqdim etadi.
Innovatsion t lim formatlari:
-raqamli texnologiyalar virtual va kengaytirilgan haqiqat kabi innovatsion t lim
formatlari uchun imkoniyatlarni taqdim etadi.
-ushbu texnologiyalar yanada immersiv va amaliy t lim muhitini yaratishga imkon
beradi.
zbekistonda raqamli texnologiyalarning uzluksiz t limga integratsiyalashuvi bilim
olish imkoniyatlarini kengaytirish, sifatini va innovatsionligini oshirishga xizmat qilib, bu
har bir shaxsga
z bilim va k nikmalarini doimiy ravishda rivojlantirish, tez
zgaruvchan mehnat bozori talablariga moslashish va mamlakat taraqqiyotiga hissa
q shish imkonini beradi.
Xulosa sifatida yurtimizda uzluksiz t lim sifatini t minlashning barqaror va
samarali tizimini yaratishga qaratilgan barcha harakatlar uzluksiz t lim doirasida olingan
malakalarga b lgan ishonch va e'tirofni oshirishga xizmat qiladi. Bu,
z navbatida,
uzluksiz t limda ishtirok etishni ra batlantiradi, inson kapitali sifatini oshiradi va
mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga hissa q shadi.
Mamlakatimizda uzluksiz t lim sifatini oshirishda uzluksiz t
quvchilar, ish beruvchilar va umuman jamiyat
tomonidan uzluksiz t lim dasturlariga b lgan ishonchni oshirishga yordam beradigan
asoslangan yondashuvlar uzluksiz t lim tizimini takomillashtirishda xalqaro standartlarga
muvofiqligini t minlaydi, Bu yurtimizda iqtisodiy
sish, ijtimoiy taraqqiyot va uzoq
muddatli farovonlikni boshqaradigan malakali, moslashuvchan va raqobatbardosh ishchi
kuchini yaratish imkoniyatini oshiradi.
Foydalangan adabiyotlar
1.
-
- 6097-
2.
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-
-2026-yillarga
m ljallangan Yangi
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi t
-60-son
Farmoni.
3.
zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
qituvchi va murabbiylar
kuniga
ba ishlangan
tantanali
marosimdagi
nutqi.
2020-yil
30-sentabr.
-
https://uza.uz/uz/posts/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-mirziyeevningituv-30-09-
2020.
4.
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-
lim
standartlari va davlat t lim talablarini ishlab chiqish hamda joriy etish tartibini
takomillashtirish chora-tadbirlari t
-son Qarori
5. Department of Education and Science (2000). Learning for Life: Paper on Adult
Education. Dublin: Stationery Office.
6. Commission of the European Communities: Adult learning: It is never too late to learn.
COM(2006) 614 final. Brussels, 23.10.2006
