Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
252
BOSHLAN
ICH SINF
QUVCHILARI T
LIMI MUVAFFAQIYATINI
T
Dilova Nargiza Gaybullayevna
Buxoro davlat universiteti professori, p.f.d. (DSc).
Sanoyev
aybullo Abduraxmonovich
Bux Du erkin tadqiqotchisi
Annotatsiya.
Maqolada boshlan ich t lim
shaxs shakllanishi davrining eng
muhim bosqichi ekanligi, bugungi kunda sohani rivojlantirishda zamonaviy pedagogika
oldidagi darsliklarning
oyaviy, tarbiyaviy va m rifiy saviyasiga jiddiy yondashishni
talab etishi, 4K modeli boshlan ich t lim sifatini oshirish uchun muhim metodik asos
ekanligi, uning
ziga xos imkoniyatlari haqida ilmiy va nazariy m lumotlar, metodik
tavsiyalar, tamoyillar va yondashuvlar bayon etilgan.
Kalit s zlar
: 4K modeli, boshlan ich t lim, afzalliklar, kamchiliklari, bilim,
k nikmalar, ijodkorlik, xarakter, amalga oshirish, qiyinchiliklar, tamoyil, mezon, hayotiy
k nikma.
.
-
-
-
Annotation.
The article states that primary education is the most important stage of
the period of personality formation, requires a serious approach to the ideological,
educational and educational level of modern pre
pedagogical textbooks in the
development of the field today, that the 4K model is an important methodological basis for
improving the quality of Primary Education, Scientific and theoretical information about
its specific capabilities, methodological recommendations
Keywords:
4K model, primary education, advantages, disadvantages, knowledge,
skills, creativity, character, implementation, difficulties, principle, criterion, life skills.
Mamlakatimizda t lim sohasida innovatsion va kreativ fikrlaydigan zamonaviy
kadrlar tayyorlash, yoshlarni vatanparvarlik ruhida, yuksak m naviyat egalari etib
tarbiyalash maqsadida t
Davlatimiz rahbari tomonidan qabul qilingan bir qator farmon va qarorlar bu sohadagi
islohotlarning huquqiy-
zbekiston Respublikasi
lim-tarbiya tizimini yanada takomillashtirish, ilm-fan
sohasi rivojini jadal-lashtirishga oid q shimcha chora-tadbirlar t
ham mazkur vazifalar ijrosini t minlash asosiy vazifa sifatida belgilab berilgan.
Jamiyat taraqqiyoti, milliy farovonlik hamisha yosh avlodning t lim-tarbiyasi,
zamonaviy bilimlarni chuqur egallagan yangi kadrlar, ularning yuksak malakasi bilan
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
253
bo liq b lib kelgan. Negaki, chuqur bilim va hayotiy k nikmalarga ega b lgan,
intellektual rivojlangan yoshlarni tarbiyalash, kelajakda
zbekistonning rivojlangan
davlatlar qatoridan joy olishini t minlashda muhim asos b lib hisoblanadi.
Yangi innovatsion yondashuvni
zbekiston maktablarida joriy etishdan oldin
xorijiy tajribalar ham
rganildi. Singapur, Xitoy, Angliya, Finlandiya, Estoniya kabi
t limi il or mamlakatlar
quvchilarda 4K tamoyilini
z ichiga olgan XXI asr
k nikmalarini rivojlantir
PISA, PIRLS kabi xalqaro
reytinglarda yuqori
rinlarni egallagan davlatlar t limida
quvchilarda "4K"ni
z ichiga
olgan muloqot, tadqiqot, yaratuvchanlik kabi k nikmalarga alohida ur u berilgan va
shuning uchun ham ular xalqaro reytinglarda katta natijalarga erishishyapti.
Yangi innovatsion yondashuv natijasini
quvchining dunyoqarashi, fikrlashi
sishida k rish mumkin. XXI asr
quvchisi portretida XXI asr k nikmalari b lishi
kerak. Innovatsion yondashuvni q llashdan asosiy maqsad ham shu. Qolaversa,
t limning asosiy maqsadi
quvchilarga nafaqat bilim berish, balki olgan bilimlarini
hayotda q llay olishga
rgatishdan iborat.
asos
qilib
olindi
(PISA,
PIRLS,
TIMSS,
EGMA,
EGRA).
ichiga oladi.
Xalq t limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida
qitish
metodikasini takomillashtirish vazifasi belgilangan. Shunga muvofiq, darsliklarni
yangilash b yicha muayyan ishlar bajarildi. Xususan, il or xorijiy tajribalar asosida 1-4-
k plab sinovlardan
tgan, muhimi, zamonaviy yondashuvdir. Biz avvallari bolalarning
yozuviga k
Yangi tajriba bilan esa
quvchilarning tanqidiy fikrlashi,
z fikrini erkin bayon eta
olishiga k proq ahamiyat beriladi. Ushbu yangi zamonaviy maktab darsliklari innovatsion
yondashuvni taqdim etadi. Bu metodologiya bolalarning har tomonlama rivojlanishiga
qaratilgan b lib, t rt asosiy kompetensiyalarni
z ichiga oladi.
Kollaboratsiya
darsliklar
quvchilarning jamoada ishlash qobiliyatini
rivojlantirishga yordam beradigan tarzda tuzilgan. Bu
quvchilarga hamkorlik qilish,
samarali fikr almashish va
zaro q llab-quvvatlash k nikmalarini
rganishga
k maklashadi.
Kommunikativlik
darsliklar
quvchilarning boshqalar bilan muloqot qilish
qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan.
quvchilar
z fikrlarini aniq va ravshan
ifodalash, suhbatdoshni tinglash va tushunish, m lumotni
tkazishda til vositalaridan
unumli foydalanishni
rganadilar.
Kreativ fikrlash
darsliklar ijodiy fikrlash va yangilik qilish qobiliyatini
rivojlantiradi.
quvchilar
z maqsadlariga erishish uchun yangi yondashuvlarni
q llashni
rganadilar, innovatsion chimlar ishlab chiqadilar va ijodiy muammolarni hal
qilish k nikmalariga ega b ladilar.
Kritik fikrlash ushbu metodologiya
quvchilarning axborotni tanqidiy baholash,
z fikri va mulohazalarini shakllantirish k nikmalarini rivojlantirishni
z ichiga oladi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
254
quvchilar muammolarga analitik nuqtayi nazardan yondashishni
rganadilar va
mantiqiy fikrlash asosida
z nuqtayi nazarini shakllantiradilar.
Ushbu muhim kompetensiyalarni rivojlantirishga yordam berishni istasak,
quv
jarayonini bolalar uchun qiziqarli va foydali tarzda tashkillashtirishimiz kerak. Maktabdagi
har bir dars
quvchilar faqat fan mazmunini
zlashtiradigan emas, balki mustaqil bilim
oladigan va qobiliyatini rivojlantiradigan jarayondir.
Boshlan ich sinflar uchun yangi darsliklar esa kelajagimiz egalari b lmish yosh
avlodni har tomonlama rivojlantiribgina qolmay, balki zamonaviy jamiyatga
muvaffaqiyatli moslashish uchun zarur b lgan k nikmalarni ularda shakllantirishga
qaratilgani bilan yanada ahamiyatlidir.
Boshlan ich t limning t lim trayektoriyasi uzluksiz rivojlanib bormoqda,
quvchilarning turli ehtiyojlarini qondirish uchun innovatsion metodologiyalar
takomillashib bormoqda. Ular orasida bilim, k nikma, ijodkorlik va xarakterni
z ichiga
olgan 4K modeli ham katta imkoniyatga ega b lib, ushbu asos nafaqat akademik
jasoratni, balki muhim hayotiy k nikmalarni, ijodiy fikrlashni va kuchli axloqiy
fazilatlarni tarbiyalovchi har tomonlama rivojlanish imkoniyatini bermoqda.
4K modeli boshlan ich t limda bilim, k nikma, ijodkorlik va xarakter orqali
yaxlit rivojlanishga yordam beruvchi asosni
rganish orqali XXI asr uchun jihozlangan
har tomonlama rivojlangan shaxslarni v da qiladigan jozibali afzalliklarni va amalga
oshirishda qiyinchiliklar tu diradigan kamchiliklarni tahlil qiladi. 4K modeli fanlararo
rganishni ra batlantiradi. Turli sohalardagi tushunchalar bir-biriga bo lanib, yaxlit
siqlarni y q qiladi. 4K modeli individual
rganish
quv muhiti turli xil ehtiyojlarni
qondiradi va talabalarga
z t lim sayohatlariga egalik qilish imkoniyatini beradi.
Bilimlarni puxta
zlashtirishga asoslangan 4K modeli
quvchilarga tanqidiy
fikrlash va tahlil qilishni
rgatadi.
quvchilar
zlariga berilgan topshiriqli m lumotlar
bilan faol shu ullanadilar, aloqalarni
rnatadilar va bilimlarini hayotda tadbiq etishga
rganadilar. 4K modeli individual
Moslashuvchan
quv muhiti turli xil ehtiyojlarni qondiradi va
quvchilarga
z t lim
sayohatlariga egalik qilish imkoniyatini beradi.
4K modeli doimo
zgarib turadigan dunyoda harakat qilish uchun zarur b lgan
muhim k nikmalarga ustunlik berib, muammolarni hal qilish, muloqot qilish, hamkorlik
va moslashuvchanlik ikkinchi tabiatga aylanib,
quvchilarni dinamik kelajakka
tayyorlaydi.
quv mash ulotlari jarayonida
quvchilar tadqiqot, muloqot va ijodiy ifoda
uchun uning kuchidan foydalanishni
rganadilar. 4K modeli empatiya, madaniyatlararo
quvchilar faol va
rahmdil global fuqarolar b lish uchun zarur b lgan k nikmalarni rivojlantiradilar.
4K modeli tasavvur va turli xil fikrlashni rivojlantiradi.
quvchilar tajriba, savol va
yangi
oyalarni
rganishga d vat etiladi, bu esa innovatsiyalar va muammolarni hal
qilishda yutuqlarga olib keladi. Mazkur jarayon ijodkorlikning turli shakllarini nishonlaydi
llar
zini anglash va ifoda etishning
ziga xos usullarini taklif etadi. 4K modeli noaniqlikni
qabul qilishga va turli nuqtayi nazarlarni qamrab olishga undaydi.
quvchilar murakkab
vaziyatlarda moslashuvchanlik va kashf qilish istagi bilan harakat qilishni
rganadilar.
Bundan tashqari 4K modeli kuchli axloqiy xarakter va axloqiy qarorlar qabul
qilishni, kichik yoshdagi
quvchilarga t
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
255
muhimligini
rgatib borish imkonini beradi.
quvchilar
z- zini anglash,
zini
zi
boshqarish va ijtimoiy k nikmalarni rivojlantiradi, so lom munosabatlar va farovonlikni
rivojlantiradi. 4K modeli boshlan ich t limda inqilob qilishi, XXI-asrda va undan
keyingi davrda rivojlanish uchun jihozlangan har tomonlama rivojlangan shaxslarni
tarbiyalashi mumkin.
Xulosa
rnida shuni aytish joizki, boshlan ich t lim
shaxs shakllanishi
davrining eng muhim bosqichi hisoblanib, bu davrda bola ong ostida olamni anglash,
zida
lim olishga nisbatan qiziqishni, mehrni
tuyadi, ilm y lidagi kelgusi natijalar uchun kuch t plashni boshlaydi. Bu esa, zamonaviy
pedagogika oldidagi doimiy va murakkab masala sifatida darsliklarning
oyaviy,
tarbiyaviy va m rifiy saviyasiga jiddiy yondashishni talab etadi. 4K modeli ham xuddi
ich t lim sifatini oshirish uchun muhim
metodik asos hisoblanadi. Kichik maktab yoshidagi
quvchining bilim, k nikma,
ijodkorlik va xarakterini
z ichiga olgan yaxlit rivojlanishi 4K modeli muhitida
sayqallanadi hamda keyingi t lim olishi uchun muvaffaqiyatlar eshigini ochadi.
Foydalanilganadabiyotlar:
1. Hargreaves, D. (2008).
qituvchilarni
zgartirish, vaqtni
zgartirish:
qituvchilar t limi va maktablarning ijtimoiy konteksti. Routledge.
2. Fullan, M. (2013). 21-
qituvchilar kolleji matbuoti
3. Ikromjonovna, J. S. (2023). Boshlan ich sinflarga t lim berish jarayonida
zamonaviy metod va vositalarning ahamiyati. Q qon universiteti xabarnomasi, 581-583.
6.
4. Park, H va Xong, J. (2019). Koreya boshlan ich maktablarida xarakter t limi:
4K modelini
rganish. Erta bolalik t limi xalqaro jurnali, 21(2), 31-42.
5.Odilova
Boshlan ich t limda 4k modelining afzalliklari va kamchiliklari
/Q qon E-mail: odilova maxliyo 04@gmail.com
