Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
315
T
AXBOROTNI QAYTA ISHLASH VOSITALARINING TAHLILI
Xusan Ikromov
husanchik4@gmail.com
Andijon mashinasozlik instituti
Annotatsiya.
Ushbu maqolada t lim jarayonidagi multimediya t lim muhitida
axborotni qayta ishlash vositalari ishlashini vizuallashtirish usullari va ulardan foydalanish
y nalishlari haqida m lumot berilgan.
Kalit s zlar.
Kiritish qurilmalari, markaziy prosessor, perforatorlar, kalkulyar,
multimedia.
.
Abstract.
This article provides information on ways to visualize the operation of
information processing tools in the multimedia educational environment in the educational
process and directions for their use.
Keywords.
Input devices, central processor, perforators, calcular, multimedia.
Insoniyat tarixida yaratilgan har bir ihtiro biror bir tabiatda mavjud b lgan
mavjudotni obrazi qilib yaratilgan. Masalan, avtomobil bu xayvonlardan otlarga, samolyot
bu qushlar timsoli sifatida yaratilgan. Tarixdan shu narsa m lumki, insoniyot olamini
rivojlanish bosqichlarida har bir narsa ehtiyoj va xal qilinishi kerak b lgan muommolarni
bartaraf etilishi orqali yangi natijalarga erishgan. Oziq-ovqat
tishmasligi muammosi
chimi sifatida
rlar
zlashtirilgan va jismoniy tomondan yordam b lishi uchun
hayvonlardan foydalanilgan. Keyinchalik, bu narsa jismoniy yordam berilishi uchun
yanada takomillashtirilgan. Aqliy mehnatimizga yordam beruvchi vositalar, sanoq
ch plari, abak, kalkulyator, elektron hisoblash mashinalari va shu kabilar ketma-ket
yaratila boshlanganki bu insonga aqliy mehnatiga yordamchi vazifasini
tagan.
Hisoblash texnikasining rivojlanishi hozirgi davrdagi yuksak darajaga yetguncha u
juda katta taraqqiyot jarayonini boshidan
tkazdi. Bu taraqqiyot jarayonini k rib
chiqqanimizda bir
rinli savol xosil b ladi - qanday konkret muammolar hisoblash
texnikasining rivojlanishiga sabab b ldi va nima sababli hisoblash texnikasining xilma xil
vositalari paydo b ldi? - bu rivojlanish jarayoni qanday asosiy bosqichlardan iborat
b lgan?
Hisoblash texnikasining rivojlanishi tarixini shartli ravishda t rt katta davrga
b lishimiz mumkin.
Mexanik hisoblash qurilmasigacha b lgan davr uzoq
tmishdan boshlanib to XVII
asr boshlarigacha davom etgan. Bunda har qanday hisoblash asbobi alohida raqam
razryadlariga ega b lgan. Hisoblash jarayonini m lum holatda tosh, yo och yoki
jetonlarni
rnashtirib turib amalga oshirishni qadimgi rimliklar "kalkulyar" degan lotin
s z bilan atashgan.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
316
Mexanik qurilmalar davri XVII asr boshlaridan XIX asr oxirigacha davom etgan.
1623 yil ingliz olimi V.Shikkard birinchi b lib oddiy q shish va ayirish amalini
bajara oladigan mexanik hisoblash mashinasini yaratdi, lekin bu mashina tor doiradagi
insonlar uchungina m lum b lib keng tarqalmadi. Shuning uchun ham bizgacha
tib
kelgan birinchi mexanik hisoblash mashinasi 1641 yili frantsuz olimi B.Paskal tomonidan
yaratilgan jamlash mashinasi b lib, u ikki amalni
q shish va ayirish operatsiyasini
bajara olardi. 1673 yili nemis olimi Gotfrid Leybnits tomonidan t rt arifmetik amalni
bajara oladigan, yaqingacha hamma joyda keng foydalanib kelingan
arifmometr
yaratildi.
Bu hisoblash mashinalari ichida qulayro idir. XIX asr 90-yillarining boshida Peterburglik
olim V.T.Odner tomonidan juda qulay mexanizm yaratilib, unga arifmometr "F LIKS"
nomi berildi. XX asrning birinchi choragida bu mashinalar asosiy hisoblash mashinalari
b lib hisoblanardi.
Elektromexanik mashinalar davri XIX asr oxiridan XX asr
rtalarigacha b lgan
davrni
z ichiga oladi.
Elektrotexnikaning rivojlanishi hisoblash mashinalarida inson jismoniy mehnati
rniga elektr energiyani q llashga olib keldi.
Elektromexanik mashinalar bilan bir vaqtda yangi mashina turlari, hisoblash -
analitik mashinalari paydo b lib, ularda hisoblash operatsiyalari bajarilib, avtomatik
usulda natijalar taqqoslanilib, tahlil qilinish imkoni yaratildi.
Bunday mashinalardan eng birinchisi 1888 yil AQShda G.Gollerit tomonidan
yaratilib, unga "tabulyator" nomi berildi. Bu mashinalarda axborot tashuvchilar sifatida
perfokartalar xizmat qilgan. Bizning vatanimizda hisoblovchi
analitik mashinalar
asrimizning 20-chi yillaridan boshlab ishlatila boshlandi. Bu mashinalar perfokartada
axborot
tayyorlovchi
qurilmalar
(perforatorlar),
perforatsiyani
nazorat
qilish
(kontrolniklar), saralash, m lum sistemaga keltirish mashinalari (reproduktorlar) bilan
birgalikda kompleks b lib ishlatilardi. Hisoblash natijalarini tabulyator jadval k rinishida
chop etib berar edi. Elektron hisoblash mashinalar davri asrimizning 40-yillari
rtalaridan
boshlanib to hozirgi kungacha b lgan davrni
z ichiga oladi. Bu davr elektronikaning
rivojlanish davri bilan bo liq b lib, uning asosida hisoblash mashinalarining yangidan-
yangi turlari va modellari dunyoga keldi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
317
Bizga m lum b lgan hisoblash vositalari insonlarga aqliy mehnatiga yordam
beruvchi, axborotlarni qayta ishlash, saqlash va uzatish uchun hizmat qilmoqda.
Ularning faoliyati va ishlashi insonning fiziologik tuzilishiga
xshash. Masalan,
inson tashqi malumotlarni k z, burun, quloq, til, teri orqali olsa bu m lumotlar miyada
tahlil qilinib, xotiraga tayanib, javob qaytariladi. Demak, kompyuterlarda m lumotlar
klaviatura, sichqon orqali mikroprossesorga uzatilsa, shu kabi insonlarda sezgi organlari
orqali miyamizga tib boradi. Yetib borgan m lumotlar qayta ishlanadi va qayta ishlangan
m lumotlar xotiramizdagi m lumotlar bilan solishtiriladi.
Biz
quvchilarga
rgatayotgan obyektimizni vizuallashtirilgan holdagi obrazidan
kelib chiqib orgatishimiz maqsadga muofiqdir.
Obyektni
rganayotgan
quvchi obyektdagi jarayonlarni vizuallashtirilgan
k rinishda k rib
rgansa, bu jarayonlarni borishi tasavvurlari kengayadi. Buning uchun
bizda bir necha dasturiy vositalar mavjud.
M lumotlarni vizualizatsiya qilish raqamlar va xom m lumotlarning obyektlarga
aylanishini anglatadi: nuqtalar, chiziqlar, chiziqlar diagrammalar, xaritalar va hk. Ushbu
vizualizatsiya foydalanuvchilarga qulay vosita. Ushbu MS Exsel, MS Power Point,
Macromedia Flesh, CourseLab dasturiy vositalarni misol keltirishimiz mumkin.
Bugungi kunda multimedia hujjatlarini yaratishga oid juda k p dasturiy t minotlar
yaratilgan. Bularga AutoPlayMedia Studio, CourseLab, iSpring Suite, Hot Potatoes kabi
dasturiy t minotlarni misol sifatida olishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
zbekiston Respublikasi Oliy t lim tizimini 2030 yilgacha rivojlanish
konsepsiyasi
2.
http://www.findsoft.ru/. AutoPlay Media Studio 7.0
-
3.
-1), 21-22.
4.
Kholmakhamatovich, I. K. (2023, November). Methods of training in
information systems and database management. In International Scientific and Current
Research Conferences (pp. 125-127).
