Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
259
IMOM AL-BUXORIYNING ILMIY MEROSI VOSITASIDA
QUVCHI-
YOSHLARDA MILLIY IFTIXOR TUY
USINI SHAKLLANTIRISH
TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH MODELI
Shabdullayeva Lazokatxon Orifbekovna
Andijon davlat universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Imom Al-Buxoriyning ilmiy merosi vositasida
quvchi-yoshlarda
milliy
iftixor
tuy usini
shakllantirish
texnologiyalarini
takomillashtirish, Buxoriy asarlarida farzand tarbiyasi haqidagi fikrlar yuritilgan.
Tayanch tushunchalar:
Ta`lim texnologiyalari, madaniyat va ma`rifat, saxix
hadislar, tarbiyaviy ishlar, ma`naviy qadriyat, milliy iftixor, hidoyat yo`li, ilmiy meroslar,
pedagogik va kasbiy tayyorgarlik.
:
-
Annotation:
In this article, using the scientific heritage of Imam Al-Bukhari,
improving the technologies of forming a sense of national pride in students and young
people, the ideas about child education in Bukhari's works are discussed.
Basic concepts:
Educational technologies, culture and enlightenment, authentic
hadiths, educational works, spiritual value, national pride, guidance path, scientific
heritage, pedagogical and professional training.
Imom Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-
-bir
muyassar bo`lgan bu tabarruk zotning nomini eshitmagan kishi bo`lmasa kerak. Qadim
Buxoroi sharifda tavallud topgan buyuk vatandoshimiz ahli iymon va umuman bani
odamga
qoldirib
ketgan
tengsiz
meros janob
Payg`ambarimiz
Muhammad
alayxissalomning muborak hadislari yig`ilgan nodir durdona-
-
islom dinida Allohning kalomi
Qur`oni karimdan keyin turadigan asosiy manba
hisoblanadi. Mana qariyb o`n ikki asrdirki, mo`tabar to`plam butun bashariyat qalbini
iymon nuri bilan munavvar etib, hidoyat yo`liga chorlab kelayotir. Mag`ribu mashriqqa
dong`i-ilmu irfonga makon va zaminimizdan-Buxorodan etishib chiqqanligidan haqqoniy
ravishda faxrlangan xolda qalbimiz cheksiz faxr va iftixor tuyg`ulariga to`lishi tabiiydir.
Xorijda xususan, islom olamida buyuk vatandoshimizning hayoti va ilmiy
faoliyatiga qiziqish azaldan mavjud. Bir lahza ham to`xtamasdan sobitqadamlik bilan
o`rganilib, ko`p asarlar yozilib, kitoblarii takror-takror nashrvqilinmoqda.
Umuman olganda, allomaning hayoti va ilmiy faoliyatini chuqur va har
tamonlama o`rganishning ko`p ibratli, tarbiyaviy tamonlari bor. Imomdagi ilmga
chanqoqlik va ulkan xotira, xayrli yo`lda har qanday mashaqqat-qiyinchiliklarga bardosh
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
260
berish- Payg`ambar alayxissalomning muborak hadislarini to`plagani, hadislarni aslini va
barcha roviylarin aniqlash yo`lida alloma qanchadan-qancha mamlakatlar, shahar va
qishloqlarga safar qilgani, ot-ulovlarda, piyoda cho`lu-biyobonlarni kezgani, to`plagan
hadislarini to`g`ri, ishonchli bo`lishi uchun aql bovar qilmas darajada mehnat qilgani
abadiyat qadar avlodlar tahsiniga sazovordir. Bularning barchasio`quvchi-yoshlar uchun
salmoqli va eskirmas ibrat va hayotiy saboqdir. Biz bobokalonimiz al-Buxoriy asarlari
orqali milliy iftixor tuyg`ularini shakllantirishning ayrim tamonlariga to`xtalib o`tamiz:
quvchilarni tarbiyalash odatda k p qirrali jarayonlardan biri hisoblanadi.
Shu singari t limni ustuvor y nalishlari asosan bolalarning jismoniy va axloqiy
rivojlanishi;
intellektual shakllanishi;
shaxsiy madaniyati va m naviy qadriyatlarni shakllantirish;
huquqiy va vatanparvarlikni yuksaltirish;
estetik va mehnat tarbiyasini amalaga oshirish;
quvchilarning
mustaqil
hayotiy
rejalarini
shakllantirish,
oilaviy
hayotga tayyorgarlikni olib borish zaruriyatidir.
Pedagogik faoliyatda vazifalarni bajarish uchun maktabdan tashqari tarbiyaviy
ishlarni
rejalashtirishda
turli
usullar
ham
q llaniladi:
Mash ulotlarni olib borishda vatanparvarlik tarbiyasi asosan turli shakllarni
z
ichiga oladi. Axborot komunikatsiya texnologiyasi bilan ishlashda
quvchilar
texnologiyalarini
boshqarish
qatorida
k nikma
malakalarga
ega
b ladi.
Unutmaslik kerak odatda har qanday maktabda bolalarning darsdan tashqari
mash ulotlarini, shu jumladan b sh vaqtlarini tashkil etish
qituvchilar uchun
juda muhim faoliyat sohasi b lib kelgan va shunday b lib qoladi.
quvchi va
yoshlarni darslardan tashqari q shimcha darslar tashkil qilish, ular bilan k proq
erkin muhitda muloqot qilish ularning rivojlanishi va
qishi uchun juda zarur
hisoblanadi. Bu esa
quvchi va yoshlarning
zi uchun juda muhim, chunki
quvchilar bilan yaqinroq tanishishga, yaxshi munosabatlarni
rnatishga yordam
beradi.
qituvchilarning
quvchilar
uchun
kutilmagan jozibador
muloqatiga
aylanadi. Bu
qituvchining ishiga b lgan ehtiyojini, uning ijtimoiy ahamiyatini
va dolzarbligini his qildiradi.
quvchi va yoshlar bilan maktab tarbiyaviy
ishlarining shakliga nisbatan erkin faoliyat asosida tashkil etishning aniq usuli,
kattalar uchun pedagogik jihatdan mos keladigan rahbarlik bilan belgilanishi
mumkin. T lim amaliyotida mehnatning xilma-xil shakllari mavjuddir, ularni
tasniflash bir oz qiyin. Shu bilan birga, biz tarbiyaviy ishning ustunligini va asosiy
tarkibiy qismini t kidlab, tarbiyaviy ish shakllarini soddalashtirishga harakat
qilamiz.
quvchi
va
yoshlarda
milliy
iftixor
tuy usini
shakllantirishda
qituvchilar
turli
metod
va
usullardan
foydalanadilar.
Ammo
tarbiyaviy
ahamiyatning t lim shakli bu didaktik texnologiyasidir . Yosh
quvchilar
didaktikalarning, oddiygina xatti-harakatlarning ijtimoiy shaklini taqlid qilishga
qaratilgan. Bir tomondan, bolaning biologik tabiati butunlay didaktikada namoyon
b ladi, boshqa tomondan-ijtimoiy moslashishga tayyorlik kuzatiladi. Didaktik
texnalogiyada kattalar hayotidan xulq-atvor normalari
qitiladi, qadriyatlar ishlab
chiqiladi. Tarbiyalash usullarini q llashda "tarbiyaviy muammolarni hal qilish
yoki "
quvchi va yoshlar hayotini, faoliyatlarini, munosabatlarini, muloqotini,
faoliyatini ra batlantiruvchi va xulq-atvorni tartibga solishga k maklashadigan
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
261
kattalar
va
bolalar
rtasidagi
pedagogik
jihatdan
mos
keladigan
zaro
hamkorlikning ijtimoiy usullari etib belgilash mumkin.
quvchi va yoshlarda
milliy iftixor tuy usini shakllantirish va vatanparvarlik hissi bilan tarbiyalashning
individual shakllari orasida mustaqil tadqiqotlar (uy vazifasi) alohida ajralib turadi.
Masalan,
quvchi va yoshlarga Vatan tarixidagi jangarilar, ilmiy meroslar,
ekspluatatorlar, jasoratlii va shon-sharaflar haqidagi asar epizodlarini
qish
qiziqarli hisoblanadi. Hissiy tajribalar ham shu singari har qanday aqliy jarayonga
t sir k rsatadi va ularning birlashishi uchun asos b lib xizmat qilishi mumkin.
Ichki emotsiyalar aqliy hayotning tizimi hisoblanib faoliyatning eng funktsional
psixologik tizimini shakllantirish omilidir. Aniq harakatlar bilan belgilanadigan
hissiy baholashlar asosida
quvchi va yoshlarning shaxsiy sifatida empatiya
shakllanib boradi.
quvchi va yoshlarda milliy iftixor tuy usini shakllantirish
bilan tarbiyalashning individual shakllari asosan oilada amalga oshiriladi. Shuning uchun
qituvchi
quvchilarning
oilalari
bilan
yaqin
aloqani
rnatishi, ota-onalar esa bolalarni vatanparvarlik bilan tarbiyalash jarayoniga jalb
qilinishi kerak. Shunday qilib,
quvchilarda
quvchi va yoshlarda milliy iftixor
tuy usini shakllantirish ishining muvaffaqiyati asosan
qituvchilarning axloqiy
va psixologik k rinishiga, ularning pedagogik va kasbiy tayyorgarligiga,
z
vazifalariga munosabatiga, ota-onalari bilan samarali hamkorlik qilish qobiliyatiga
bo liqdir.
Shu
rinda
zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.M.Mirziyoyev
z
qaytarishdan charchamayman, oilamiz tinch b lsin! Oila kichik vatan, oila tinch
b lsa, baxtli b lsa, vatan tinch b ladi.
sha baxtli kunlarni, vatanimizning,
yoshlarimizning kamolini hozir niyat qilayotganimiz kabi k rish hammamizga
masalasi barchani diqqat-
liq davlat
qonunchiligi ham takomillashtirilmoqda. Shunga qaramay,bu y lda hali k p
ishlar amalga oshirish lozim. Birinchidan, keng miqyosda talab qilinadigan ishda jamoat,
k ngillilar,
k ngilli
tashkilotlar
va
ommaviy
axborot
vositalarining
kuchli
imkoniyatlaridan t liq foydalanish ham zarur. Faqat mana shunday faol q llab-
quvvatlashga
tayanib,
biz
aniq
natijalarga
erishamiz.
tgan
ajdodlarning
ijtimoiy qimmatli tajribasidan foydalanib oilaviy munosabatlar,
qish va ishlashga
yondashuvlar, ijodiy harakatlar uyushtirish qulay imkoniyatlarni yaratadi. Ayniqsa, buyuk
bobokalonimizning asarlari bizga dasturi amal hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1.
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. Toshkent:O`zbekiston, 2017-y
2.
Alimov U. Imom al-Buxoriy barokati.-Toshkent: Movarounnahr, 2007.
3.
M.M. Xayrullayev tahriri ostida Ma`naviyat yulduzlari. T; Me`ros , 1999-y
4.
Uvatov Ubaydullo. Donolardan saboqlar. T., A.Qodiriy nomidagi xalq
merosi nashriyoti. 1994-yil.
5.
Uvatov U. Hadis ilmining sultoni. O`zbekiston adabiyoti va san`ati.
Toshkent:2001-yil.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
262
6.
Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy. Abu Abdulloh Muhamad ibn Ismoil. Al-
Jome` as-sahih (ishonarli to`plam)/ mutarjim: Abdulg`ani Abdulloh. Muharrirlar: professor
Ne`matulloh Ibrohim ba shoir Mirzo Kenjabek. 4-jild. Toshkent: Qomuslar bosh
tahririyati, 1999.
7.
Eshonjonov B. Imom Buxoriyl-A ovrupaliklar nigohida// Sharq mash`ali.-
Toshkent, 1998-y
