Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
83
ZAMONAVIY JAMIYATDA MULOQOT MADANIYATINI
SHAKLLANTIRISH
Yusupova Diloromxon Sabirdjanovna
Andijon davlat universiteti
Umumiy Pedagogika kafedrasi
qituvchisi
Annotatsiya.
Zamonaviy jamiyatda muloqot madaniyati turli xil omillar t sirida
olingan, mustahkamlangan va rivojlanadigan murakkab individual t lim sifatida k rib
chiqilishi kerak: sub'ektiv (iroda, temperament, idrok etish xususiyatlari va boshqalar),
ob'ektiv (atrof-muhit sharoitlari, shaxsning shaxsiyati,
qituvchi,
qitishning mazmuni,
shakllari va usullari); turli yondashuvlar va tarkibiy qismlarning birligini ifodalovchi, u
talabaning umumiy qadriyat sifatida muloqot madaniyatining zarurati va ahamiyatini
anglash darajasi, jarayon va uning natijalari bilan, samarali
zaro t sirning asosiy
k nikmalarini egallash darajasi, muloqotni aks ettirish texnikasi samarali muloqot
sohasidagi bilim darajasi, qoniqish darajasi bilan tavsiflanadi.
Kalit s zlar:
madaniyat, muloqot, usullar, umuminsoniy qadriyatlar, zamonaviy
jamiyat.
Abstract
In modern society, communication culture should be considered as a
complex individual education that is acquired, strengthened and developed under the
influence of various factors: subjective (will, temperament, perceptual characteristics,
etc.), objective (environment conditions, personality of a person, teacher, content, forms
and methods of teaching); representing the unity of different approaches and components,
it is the level of the student's understanding of the need and importance of communication
culture as a common value, the level of mastering the basic skills of effective interaction
with the process and its results, the level of knowledge in the field of effective
communication , characterized by the level of satisfaction.
Key words:
culture, communication, methods, universal values, modern society.
KIRISH
Har qanday falsafiy, ijtimoiy, psixologik va pedagogik jarayon singari,
muloqat madaniyati ham bir qator funktsiyalarni
z ichiga oladi. Eng muhimlaridan biri
bu normativ funktsiyadir. Hozirgi paytda muloqat madaniyati zarur shart-sharoitlarni
yaratadi, insonning
ziga xos holatlari, munosabatlari va xatti-harakatlari ishlab
chiqiladigan muhitni shakllantiradi, har bir shaxs
sib ul aygan paytda ijtimoiylashadi.
Voyaga etgan hayotida odamlar rivojlangan madaniy k nikmalarga amal qiladilar va
ularni yangi avlodlarga
tkazadilar.
Demak, zamonaviy jamiyatda muloqat madaniyati inson hayotining ajralmas qismi
b lib, u inson hayotini tashkil qiladi. Har bir jamiyat (va b zan uning alohida ijtimoiy
guruhlari) muloqotning muayyan tartibga soluvchi tamoyillarini ishlab chiqadi, ular
nafaqat u tomonidan qabul qilingan xulq-atvor me'yorlarida mustahkamlanadi, balki
k proq yoki kamroq ongga ega b lgan odamlarda ham tarbiyalanadi. Bu muloqot
madaniyatining u yoki bu darajasi mavjudligini t kidlashga asos beradi. Bu erda
madaniyat muloqotdan k ra kengroq tushuncha ekanligini t kidlaymiz, u odamlar
t plagan barcha moddiy va m naviy qadriyatlarni
z ichiga oladi . Shu bilan birga,
madaniyat inson faoliyati usullarini, jamiyat faoliyatining xususiyatlarini tavsiflovchi va
ularsiz uning mavjudligi mumkin b lmagan shakllar, uslublar va normalar doirasini
z
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
84
ichiga oladi. Shu munosabat bilan ishlab chiqarish, dam olish, muloqot qilish madaniyati
haqida gapirish mumkin, bu bilan "madaniyat" tushunchasining keng m nosini
t minlaydi, bunda madaniyat inson munosabatlarida normalar va ularni amalga oshirish
usullarini
z ichiga oladi. Ammo madaniyatni tushunishning torroq m nosi ham borki, u
odamlarning muayyan jamiyatda yaratilgan va qabul qilingan muloqot qobiliyatlariga
egalik darajasi bilan belgilanadi
Hozirgi vaqtda zamonaviy t limda talabalar dunyoqarashiga t sir etuvchi quyidagi
muammolar eng k p e'tiborga olinadi: egosentrizm, iste'molchilik, simulakralarning
tarqalishi, kvazm naviyat, vertikal va gorizontal va hatto shaxsiyat ichida
z- zidan
begonalashish,
z- zini identifikatsiya qilishni y qotish, "yol izlik quvonchi", oila
yaratishni istamaslik, farzandlari uchun javobgar b lishni xoxlamaslik, shuningdek,
virtual olamni haqiqiy hayot deb bilishi, muvaffaqiyatsizliklar tufayli "kichik
lim"ini
y q qilishi va natijada, dunyoni yoki
zini y q qilishning turli shakllarini k payishi.
sishiga t sqinlik qiluvchi
eskirgan shakl sifatida k rsatilmoqda, s z erkinligi shiori ostida vertikal va gorizontal
(ota-ona, aka-uka va opa-singillar bilan) aloqalarni uzish, xulq-atvorning deviant shakllari
ra batlantiriladi, o ir mehnat
rniga yorqin,
ayrioddiy
yinkulgilar, shu jumladan
z
ustida doimiy ishlash reklama qilinadi.
z- zini takomillashtirish tobora k proq
tuzilgan bilim
rniga m lumotni virtuoz bilim bilan, shuningdek, m lum k nikmalar
t plami bilan, ularni muvaffaqiyatli amalga oshirish
zingizni yuqori narxda sotish bilan
bo liq. Bundan tashqari, hozirgi vaqtda ommaviy moslashuv, uzoq davom etgan va
k pincha t liq b lmagan ijtimoiylashuv, jinsiylikning erta namoyon b lishi va shu
bilan birga infantilizm, "Karlson sindromi" bilan birga buzuq gedonizm - kidult,
detosentrizm va boshqalar kuzatilmoqda. Bularning barchasi salbiy oqibatlardir y ni
an'anaviy namunali oilalarning y q qilinishi.
Tabiiy savollar tu iladi: shaxsning butunligini buzadigan oqibatlarni bartaraf etish
uchun bugungi kunda t lim qanday b lishi kerak? Yosh avlodni
zi bilan, atrofdagi
dunyo bilan uy unlikda yashashga qanday
rgatish kerak?
zbek jamiyatida biz t lim
tizimiga kompetensiyaga asoslangan yondashuvni joriy etish jarayonining guvohi
b
limning
gumanistik-axborot paradigmasidan pragmatik-instrumental paradigmaga
tishga olib
qituvchi qiyin tanlov oldida turibdi - elektoratni manipulyatsiya qilishni
osonlashtiradigan buz unchi tendentsiyalarga rioya qilish yoki odamning tishli b lakka
aylanishiga qarshi turish - osongina almashtiriladigan, bozorda talab qilinadigan
vakolatlarni amalga oshirishga
rgatilgan. Eng muhimi - "Tsezar shohligi" ga moslashish
yoki yaxshilik, haqqiqat, g zallikni izlashda cheksiz yaxshilanish istagini shakllantirishga
e'tibor qaratish.
XULOSA
ushbu maqoladan quyidagicha xulosa qilishimiz mumkinki, barkamol
inson
zi va dunyo
rtasida tanlov qilish muammosiga duch kelmaydi, chunki u tinch
rivojlanish tinchligiga erisha oladi - barkamol birgalikda evolyutsion cheksiz
z- zini
murakkablashtirish,
z- zini takomillashtirish. Tanlanganlarning y li doimiy mehnat,
maqsadni, hayot mazmunini aniq anglab, nafaqat yoshlar, balki kamolotga
tgan avlod
uchun ham "keng y l" b lishi mumkin. Demak, zamonaviy jamiyatda muloqot
madaniyati va uning xususiyatlari ijtimoiy hayoti faktlari til hodisalarida
z aksini topadi.
Til muloqot vositasi sifatida qabul qilinib, shu tilda s zlashuvchi mamlakatlar va
xalqlarning ijtimoiy va madaniy hayotini
rganish vazifalari bilan uzviy bo langandir.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
85
Adabiyotlar r yxati (references)
1. Boltaboyev A.A. Muloqot olami: sub'ektlararo munosabatlar muammosi.
T.:
zMU axborotnomasi
-
3. Leontiev A.A., Rustamova L.M. Muloqot psixologiyasi.
M.:Akademiya markazi,
2019.
5. Satorova T.A., Golubeva A.R. Influence of scientific and pedagogical environment on
students' peace creation in modern education. Pragmatic paradigm in education: pro et
contra // Modern education: approaches and directions: materials of the scientific-practical
conference. - Barnaul: AltSPU, 2021. - S. 81 85.
