Universal International Scientific Journal
242
Egamberdiyeva Umidaxon
Andijon davlat universiteti ‘’Sport va San`at’’ fakulteti Xalq cholg`u ijrochiligi 1-kurs talabasi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Mazkur maqolada XIX romantik musiqa san`atining yirik vakili Frans Peter
Shubertning qo`shiqchilik lirikasi, ya`ni Lied janridagi ijodi har tomonlama tahlil etilgan. Shuningdek,
tadqiqotlarda bastakorning Lied janriga oid asarlari poetik matn va musiqiy tuzilma o`zaro munosabatlarni
nuqtayi nazaridan ko`rib chiqiladi. Ayniqsa, Frans Peter Shubertning fortepiano partiyasiga bergan sematik
yuklamasi, vokal ifoda bilan musiqaviy dramaturgiyadagi uyg`unlik, tonal va tematik kontrastlar orqali
yaratgan musiqiy semiosferasi atroflicha tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
lied janri, lirik subyektivlik, musiqa va poeziya uyg`unligi, musiqiy dramaturgiya,
musiqiy kompozitsiya.
Аннотация:
В статье всесторонне анализируется творчество Франца Петера Шуберта,
крупнейшего представителя романтической музыки XIX века, в жанре вокальной лирики — Lied. В
исследовании также рассматриваются произведения композитора в жанре Lied с точки зрения
взаимосвязи поэтического текста и музыкальной структуры. В частности, подробно анализируется
смысловая нагрузка, которую Франц Петер Шуберт придавал партии фортепиано, гармония
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
FRANS PETER SHUBERTNING QO’SHIQCHILIK LIRIKASI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 30.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
24
3
вокального выражения с музыкальной драматургией, а также музыкальная семиосфера, созданная
им посредством тональных и тематических контрастов.
Ключевые слова:
жанр песни, лирическая субъективность, гармония музыки и поэзии,
музыкальная драматургия, музыкальная композиция.
Abstract:
This article comprehensively analyzes the work of Franz Peter Schubert, a major
representative of the 19th century romantic music, in the genre of singing lyricism, that is, the Lied genre.
Also, the research examines the composer's works in the Lied genre from the perspective of the relationship
between poetic text and musical structure. In particular, Franz Peter Schubert's semantic load on the piano
part, the harmony of vocal expression with musical dramaturgy, and the musical semiosphere created
through tonal and thematic contrasts are analyzed in detail.
Keywords:
lied genre, lyrical subjectivity, harmony of music and poetry, musical dramaturgy,
musical composition.
Language:
Uzbek
Citation:
Egamberdiyeva , U. (2025). SINGING LYRICS BY FRANZ PETER SCHUBERT.
Universal
International
Scientific
Journal,
2(4),
242–245.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1731
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15340149
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
KIRISH
Romantizim davrining eng yetuk
namoyandalaridan biri Frans Peter Shubert
Avstriyalik kompozitorlardan bo`lib, 1797-
1828 yilllarda yashab ijod qilgan. Shubert
klassik va romantik davr oralig`ida ijod
qilgan, o`zining emotsional boyligi, poetik
sezgirligi va musiqiy obroz yaratish
mahorati
bilan
ajralib
turadigan
bastakorlardan biridir. Uning ijodi ayniqsa
vokal kamer musiqasi, xususan, Lied (
san`atli nemis qo`shig`i) janrida mislsiz
yuksakliklarga erishdi. Shubertning Lied
janridagi
asarlari
nafaqat
musiqaviy
jihatdan, balki adabiy va estetik qimmat
jihatidan ham nemis romantizmi ruhini
to`liq aks ettiradi. Qo`shiqchilik lirikasi –
vokal san`atining yuksak shakli bo`lib, u
musiqaning emotsional imkoniyatlari va
poeziyaning ma`naviy-estetik mazmuni
uyg`unlashgan
badiiy
holati
hisoblanadi.Qo`shiqchilik lirikasi nafaqat
kuy lash san`ati, balki inson ruhiyatining
musiqiy tilda ifodasi, she`r va musiqaning
ijodiy sintetik uyg`unligi, dramatik va
psixologik kechinmalarning badiiy aksidir.
Shubert qo`shiqchilik lirikasi sohasida
ikkita muhim yangilik kiritdi: Birinchisi –
fortepianoning mustaqil dramatik obrazga
aylanishi, Ikkinchisi esa – vokal ifoda
orqali lirik subyektivlikni kuchli tarzda
Universal International Scientific Journal
244
ifodalash. U vokal va fortepiano orasida
badiiy dialog yaratdi: fortepiano partiyasi
matn mazmunini sharhlab berdi, hissiy fon
yaratdi, obrazlarni jonlantirdi. Natijada
uning qo`shiqlari oddiy ashulalardan farqli
ravishda, psixologik musiqiy sahnalarga
aylandi. Uning ilgari surgan yondashuvi
orqali musiqiy kompozitsiya faqatgina
go`zal ohanglar majmui emas, balki inson
qalbining
ichki
kechinmalari,
ruhiy
murakkabliklari, psixologik va falsafiy
izlanishlari ifodasiga aylandi.
Frans Peter Shubert ijodida insoniy
tuyg`ular, shaxsiy kechinmalar va romantik
dunyoqarash
markaziy
o`rinda
turadi.Uning har bir qo`shig`i – nafaqat
musiqa, balki filosofik-fikriy mazmunga
ega
badiiy
musiqiy
obrazdir.
U
romantizmning quyidagi asosiy estetik
tamoyillarini
Lied
janrida
mujassamlashtirgan: Ichki dunyoni aks
ettirish
–
inson
qalbi,
orzulari,
tushkunliklari, yolg`izligi musiqada lirik
obrazlar orqali ifodalanadi. Tabiat bilan
ruhiy uyg`unlik – daryo, shamol, qish, oy
kabi tabiat obrazlari musiqiy fon emas,
balki
qahramonning
ruhiy
holatiga
to`g`ridan-to`g`ri bog`liq. Yolg`izlik va
begonalik
–
Shubert
qo`shiqlarida
jamiyatdan begonalashgan individuallik
asosiy mavzulardan biridir. O`lim va
yashash oralig`idagi falsafa – ko`plab
qo`shiqlarda
yashash
ma`nosi,
vaqt,
o`tkinchilik, umidsizlik falsafiy tarzda
yoritiladi. Shubertning qo`shiq yaratish
uslubi nihoyatda murakkab va mukammal
darajada rejalashtirilgan. Shu bilan birga
Shubert har bir qo`shiqlarida ichki
drmaturgiya
mavjud:
Kiruvchi
ekspozitsiya
– holat yoki muhitni
tasvirlaydi. Konflikt (dramatik keskinlik)
– emotsional iztiroblar yuzaga chiqadi.
Klimaks ( Yuqori nuqta) - his-tuyg`ular
kuchayadi. Rezolutsiya yoki ochiq yakun -
obraz taqdiri noaniq qoladi yoki murosaga
kelinadi.
Bu
yondashuv
Shubert
qo`shiqlarni oddiy aytiladigan ashula emas,
balki musiqiy drama sifatida idrok etishga
olib keladi.
Frans Peter Shubertning qo`shiqchilik
lirikasi hozirgi zamon musiqasiga katta
ta`sir
ko`rsatgan.
Shubertning
qo`shiqchilik lirikasi bugungi kunda turli
shakllarda davom etayotgan musiqiy
jarayonlarning rivojlanishiga o`z hissasini
qo`shgan.
Ayniqsa,
Shubertning
qo`shiqchilik lirikasi bugungi musiqaning
estetik jihatiga katta ta`sir ko`rsatdi. Uning
qo`shiqlardagi nafaqat melodik tuzilish,
balki rimoz va aks ettirilgan tuyg`ular ham
hozirgi
musiqachilarning
yaratgan
asarlarida aks etmoqda. Shubert melodik
strukturalarini, musiqiy simbolizmini va
ichki psixologik tartibini o`z musiqalariga
jalb qilmoqda. Bu Shubert musiqasining
zamonaviy tarzda yaratilishida ham qanday
katta o`rin tutishini ko`rsatadi.
Xulosa
Shubert
qo`shiqchilik
lirikasi
orqali
individual
hissiyotlar
va
shaxsiy
tajribalarni ifodalashni, balki insoniyatning
umumiy ruhiyatini, kayfiyatini, orzularini
va umidsizliklarini ham musiqaga kiritdi.
Shubertning qo`shiqchilik lirikasi bugungi
kunda nafaqat musiqiy pedagogikada, balki
san`atning
boshqa
sohalarida
ham
o`rganiladi va yuksak baholanadi. U vokal
Universal International Scientific Journal
24
5
san`atining yangi istiqbollarini ochdi va
o`zining melodik, garmonik, ifodalash
uslubi orqali kelajakdagi , musiqiy
kompozitorlarga
katta
ilhom
berdi.
Bugungi kunda Shubertning qo`shiqchilik
lirikasi shu bilan birga klassik musiqaning
eng muhim asarlari sifatida qaraladi, balki
zamonaviy
musiqiy
ta`lim
va
pedagogikada ham katta ahamiyatga ega.
Uning qo`shiqlati musiqiy ijodiyotni
o`rgatishda,
vokal
texnikaning
rivojlanishida va musiqaning ichki ifodasi,
dramatizmini o`rganishda eng samarali
manbaalardan biri sifatida ishlatiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Shaw,M. The Lieder of Franz Schubert. Cambridge University Press. 2000.
2.
Swayne, N.P. The Songs Schubert: Analysis and Interpretation. Oxford University Press, 2002.
3.
Levy, Barry. Schuberts Songs. Oxford University Press, 2004.
4.
Zerlin, Michael. Schuberts Vocal Music: A Comprehensive Guide. Camridge University Press,
2013.
5.
https://www.oxfordmusiconline.com/
6.
http://www.schubert.org/
7.
https://www.naxos.com/
8.
https://www.allmusic.com/
