MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
352
KO‘ZI OJIZ BOLALAR BILAN OLIB BORILADIGAN KORREKSION-
PEDAGOGIK ISHLARNI TASHKIL ETISHDA KLASTER MUHITINING
ZARURIYATI
Chirchiq davlat pedogogika universiteti
Maxsus pedagogika kafedrasi
mudiri professor (DSc) F.U.Qodirova
CHDPU Maxsus pedagogika kafedrasi
o‘qituvchisi Z.X.Xusnuddinova
xusnuddinovazulayxo@gmail.com
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15233213
Annotatsiya:
Ushbu maqola ta’lim klasteri muhitida ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalardagi
o‘zlashtirishdagi muammaolar hamda ularni korreksion mashg‘ulotlar mazmuni uzviyligi asosida
bartaraf etish haqida yoritilgan.
Kalit so‘z:
ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bola, korreksiya, korreksion mashg‘ulot, xususiyat,
uzviylik, o‘quv dastur, tajriba.
Korreksion mashg‘ulotlarning uzluksizligi ta’lim klasteri muhitida ko‘rishda nuqsoni
bo‘lgan bolalar bilan ishlashda muhim omil hisoblanadi. Bu shuni anglatadiki, ta’lim jarayoni
uzluksiz va uzilishlarsiz amalga oshirilishi kerak, chunki faqat shu tarzda bolalar asta-sekin yangi
bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirishlari mumkin. Korreksion mashg‘ulotlar individual bo‘lishi, har
bir bolaning ehtiyojlari va rivojlanish darajasiga moslashtirilishi kerak. Buning uchun avvalo har
bir bolaning rivojlanish darajasini tashxislash va unga kerakli bilim hamda ko‘nikmalarni aniqlash
muhimdir.
Bundan tashqari, ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalarga o‘quv materialini yaxshiroq
tushunishga yordam beradigan turli xil o‘qitish usullari va texnologiyalaridan foydalanish muhim
ahamiyat kasb etadi. Masalan, audio va video materiallar, taktil kartalar, kompyuter dasturlari va
maxsus texnologiyalardan foydalanish o‘quv jarayonining samaradorligini oshiradi. Shuningdek,
ta’lim klasteridagi logopedlar, psixologlar va boshqa mutaxassislar bilan hamkorlikda ishlash
ta’limning uzluksizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Bunday yondashuv ko‘rishda nuqsoni
bo‘lgan bolalarning rivojlanishini yaxshilash va ularni ta’lim jarayoniga to‘liq jalb etish imkonini
beradi.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar ta’lim olish jarayonida ma’lum muammolarga duch
keladilar. Vizual idrok etish imkoniyatining yo‘qligi yoki cheklanganligi, aloqa qiyinchiliklari
kabi omillar ularning o‘zlashtirish jarayonini murakkablashtiradi. Shu bois korreksion
mashg‘ulotlarda uzluksizlik tamoyiliga rioya qilish alohida ahamiyat kasb etadi. O‘quv
dasturlarini ishlab chiqishda bolalarning mavjud bilim va ko‘nikmalarini, shuningdek, avvalgi
o‘quv tajribalarini hisobga olish kerak.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar ko‘pincha ko‘rish a’zosini statsionar davolash zarurati
yoki o‘qishga tayyorlik darajasining pastligi sababli darslarni qoldirishga majbur bo‘ladilar. Bu
esa o‘quv materialini o‘zlashtirishda ketma-ketlikning buzilishiga, bilim va ko‘nikmalardagi
bo‘shliqlarga olib keladi. Natijada, ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan ko‘plab bolalarni o‘qitish va
rivojlantirishda oldinga siljish qiyinlashadi. Shu sababli, har bir yosh bosqichiga mos dasturlarni
amalga oshirishda uzluksizlik prinsipiga qat’iy rioya qilish zarur.
Buning uchun har bir o‘quvchining bilim darajasini sinchkovlik bilan tashxislash va
baholash muhimdir. Bu orqali qaysi o‘quvchiga mavzu va vazifalar tushunarli ekani, qaysi
o‘quvchi esa qo‘shimcha tushuntirishga muhtoj ekani aniqlanadi. Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan
bolalarni o‘qitishda yuzaga keladigan o‘zlashtirishdagi muammolarni korreksion, individual
yondashuvlar va turli xil o‘qitish usullarining uzluksizligidan foydalanib bartaraf etish mumkin.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan korreksion ishlar, avvalo, teri-tuyish, eshitish, ta’m
va hid bilish, hamda boshqa analizatorlarning kompensatsion qayta tuzilishini tashkil etishni o‘z
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
353
ichiga oladi. Ta’lim va tarbiya jarayonida korreksion-pedagogik ishlar kompensatsiya
jarayonlarini rivojlantirish, buzilgan funksiyalarni tiklash va kognitiv faoliyatdagi kamchiliklarni
yumshatishga qaratiladi.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar atrof-muhitdagi obyekt va hodisalar haqida to‘liq
tasavvurga ega emaslar. Natijada, ular ko‘plab so‘z va iboralarni mexanik ravishda
o‘zlashtiradilar, ularning ma’nosini tushunmaydilar va ularni amaliy tajriba bilan bog‘lay
olmaydilar. Shuning uchun korreksion mashg‘ulotlarda bolalarning nafaqat bilim ko‘nikmalari,
balki ijobiy hissiy munosabatlarini ham rivojlantirishga alohida e’tibor beriladi. Bu esa bolalarning
o‘zlarini ishonchli va qulay his qilishlariga imkon beradi.
Maxsus korreksion mashg‘ulotlar ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalarning ta’lim, tarbiya,
kasbga yo‘naltirish, mehnatga tayyorlash va mustaqil hayotga moslashuv jarayonini
takomillashtirishga xizmat qiladi. Bunda asosiy maqsad – bolalarni umumiy ta’lim darslarida
materialni idrok etishga va mustaqil faoliyatga tayyorlashdir.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan olib boriladigan korreksion-pedagogik ishlar
quyidagi vazifalarni hal qiladi:
Qoldiq ko‘rish qobiliyatidan to‘g‘ri foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish;
Barcha saqlangan analizatorlar orqali atrof-olam haqida ma’lumot olishni o‘rgatish;
Olingan polisensor ma’lumotlardan mavzuli-amaliy, kognitiv va kommunikativ
faoliyatda hamda fazoviy mo‘ljal olishda foydalanishni o‘rgatish.
Shuningdek, korreksion mashg‘ulotlarning eng muhim vazifalaridan biri – bolalarda ijtimoiy
moslashuvchan xatti-harakatlar ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Bu esa ularga kundalik hayotda,
ijtimoiy vaziyatlarda va tengdoshlari hamda kattalar bilan muloqotda mustaqil va yetarlicha faol
bo‘lish imkonini beradi.
Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida
logopediya, predmet tasavvurlarini shakllantirish va ko‘ruv idrokini rivojlantirish, ijtimoiy
hayotga yo‘naltirish, fazoviy mo‘ljal olish va harakatlanish, teri tuyush va mayda motorikani
rivojlantirish, davolovchi jismoniy tarbiya hamda ritmika kabi maxsus mashg‘ulotlar o‘tkaziladi.
Har bir mashg‘ulot o‘ziga xos maqsad va vazifalarga ega bo‘lib, bolalarning psixik va jismoniy
rivojlanishiga xizmat qiladi.
Bir-birini to‘ldirgan holda uzviylikda tashkil etilgan korreksion mashg‘ulotlar ko‘rishda
nuqsoni bo‘lgan bolalarning o‘zlashtirishdagi muammolarini bartaraf etishda, ularni ta’lim va
jamiyat hayotiga muvaffaqiyatli integratsiya qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koʻzi ojiz va zaif koʻruvchi bolalar uchun
ixtisoslashtirilgan maktab-internatlarda ta’lim berish sifatini oshirish hamda ular faoliyatini
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻg‘risida”gi Qarori, 14.04.2022 - yildagi PQ-209-son.
(https://lex.uz/ru/docs/-5966089).
2.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Alohida ta’lim ehtiyojlari boʻlgan
bolalarga ta’lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻg‘risida”gi Qarori,
12.10.2021-yildagi 638-son. (https://lex.uz/ru/docs/-5679836)
3.
Свиридюк Т.П.
Осуществление
преемственности
в
коррекционно-
воспитателыюй работе со слепыми слабовидящими детьми дошкольного и младщего
школьного возраста: методические рекомендация. - Киев: РУМК, 1987-40 с.
4.
Тумаева Ю.В. “Oсобенности коррекционно-педагогической работы с детьми с
нарушением зрения. Материалы X Международной студенческой научной конференции
“Студенческий научный форум 2021”.
5.
Xusnuddinova, Z. (2022). Corrective pedagogy for blind children cluster mechanisms
to increase work efficiency.
Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities
,
12
(2),
68-70.
