MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
215
BO‘LAJAK MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTI TARBIYACHISINING
BOLALAR TASVIRIY FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDAGI KOMPETENTLIGI
Andijon davlat pedagogika instituti dotsenti
Tadjibayev Salimjon Sabirjanovich
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15228280
Annotatsiya.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodiy, badiiy va estetik rivojlanishida
maktabgacha ta’lim tashkilotining tarbiyachisi muhim rol o‘ynaydi. Badiiy madaniyat asoslarini
shakllantirish jarayonini malakali boshqarish bevosita tarbiyachining kasbiy mahorat darajasiga
bog‘liq. Ushbu maqolada bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachi-larining kasbiy
kompetensiyalari taqdim etilgan bo‘lib, maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilarining
badiiy va
estetik
rivojlanishi bo‘yicha ishining o‘ziga xos xususiyatlarini, ularning tasviriy faoliat
bo‘yicha bevosita mashg‘ulotlardagi rolini aks ettiradi.
Kalit so‘zlar:
tasviriy faoliyat, maktabgacha yoshdagi bolalar, tarbiyachining kasbiy
kompetentsiyalari, ta’lim, mashg‘ulot.
Hozirgi kunda respublikamiz maktabgacha ta’lim tashkilotlarida estetik tarbiya, bolalarning
badiiy va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bolaning har tomonlama rivojlanishida maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining
tasviriy faoliat sohasidagi tajribasi muhim o‘rin tutadi. Bolalarning kognitiv rivojlanishida muhim
rol o‘ynaydigan tasviriy faoliatning bir jihati - bu o‘z-o‘zini ifoda etish ya’ni, bu orqali bola
o‘zining ichki dunyosini va uni o‘rab turgan dunyoni o‘rganadi, tushuntiradi va idrok etadi.
Tasviriy faoliyat bolalarga o‘z g‘oyalarini mustaqil ravishda yoki guruhda o‘rganish, ularni
boshqa bolalar yoki kattalar bilan muhokama qilish imkoniyatini beradi. Bolaning rasmlari taqlid
emas haqiqat, lekin obyektning xususiyatlarini, uning o‘rni, funksiyalari va uning jismoniy
muhitida namoyon bo‘lishini o‘rganish hisoblanadi.
Tasviriy faoliyat mashg‘ulotlarida bolalar turli materiallar va usullardan foydalanish orqali
o‘zlarining ijodiy imkoniyatlarini, tasavvurni, estetik idrokni va o‘zini namoyon qilishning o‘ziga
xos imkoniyatlarini rivojlantiradilar.[1]
Yuqoridagi qobiliyatlar eksperimental ta’lim orqali, shu jumladan o‘yinlar orqali
rivojlanadi, ularda bolalar o‘z munosabatlarini shakllantiradilar, muammolarni hal qilishni taklif
qiladilar va shu bilan o‘z qiziqishlari va istaklarini ifodalaydilar. Odatda bolalar tengdoshlari va
kattalar bilan muloqot qilish orqali ega bo‘lgan yangi bilim va ko‘nikmalarni o‘rganishda faollik
ko‘rsatadilar[2].
Tasviriy faoliat mashg‘ulotlarida rivojlanishga yo‘naltirilgan yondashuvda maktabgacha
ta’lim muassasalari tarbiyachilaridan o‘z faoliyatida malakali tashkil etish, bolalarni
rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlashni talab qiladi.
Ushbu muammolarni hal qilish bo‘lajak tarbiyachilardan faoliat sohasidagi ekspert
bilimlarini, jumladan, faoliat nazariyasi va ijodiy jarayonni bilish, bolalar ijodiy rivojlanishining
xususiyatlarini bilish va tasviriy faoliyatini rejalashtirish metodikasini talab qiladi.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachsining asosiy vazifasi bolalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri
sezgilar - teginish, rang, hid, tovush, ta’m orqali o‘rganish imkoniyatini berish uchun
rivojlanayotgan "rag‘batlantiruvchi" ta’lim muhitini ta’minlashdir. [3]
Shu sababli, tasviriy faoliat mashg‘ulotlarida bolalarga, birinchi navbatda, turli xil
materiallar va ob'ektlardan foydalangan holda turli xil manipulyatsiyalar va tadqiqotlar o‘tkazish
imkoniyati berilishi kerak, bu ularga yangi tajriba orttirish va atrofdagi voqelikni ajralmas dunyo
sifatida tushunish imkonini beradi. Tarbiyachi bolalarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishi, ularning
qiziqishini uyg‘otishi va hissiy idrokni rivojlantirishi kerak.Faoliyat uchun rag‘batlantirish va
motivatsiyalar ko‘p darajali, muammoli tizimli bo‘lishi kerak.
Bolalarni tasviriy faoliatga qiziqtirish uchun bo‘lajak tarbiyachi tasviriy faoliat va badiiy
vositalarni yaxshi bilishi va tushunishi kerak. Tasviriy faoliatga qiziqishni rivojlantirishda har bir
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
216
bolaga shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvga rioya qilish, unga yordam berish, sifatli
ish qilish istagini qo‘llab-quvvatlash va uning harakatlarini xolisona baholash kerak.
Maktabgacha yoshdagi bolaning psixofizik rivojlanishiga qiziqish ularning ijodiy
jarayonning barcha bosqichlarida - rejalashtirishdan tortib, faol ishtirok etishini talab qiladi.
Tasviriy faoliat mashg‘ulotlarida bolalarni kuzatish, ularning qiziqishlari va imkoniyatlarini
aniqlash tarbiyachiga yangi mashg‘ulotlarni rejalashtirishga yordam beradi.
Tarbiyachining bolalar faoliyatiga aralashuvi ko‘rsatmalar “qanday ishlash kerak” shaklida
emas, balki bolalarning qiziqishini uyg‘otadigan va ularning e'tiborini keyingi tadqiqotlarga jalb
qiladigan “izlanish” shaklida bo‘lishi kerak.
Nima va qanday chizish, bo‘yash yoki loy ishi bo‘yicha ko‘rsatmalar shaklida yordam
berish, masalan, diagrammalar va algoritmlar ko‘rinishida, bolani boshqa birovning g‘oyasini
rivojlantirishga majbur bo‘ladigan holatga keltiradi.
Bu bolani charchatadi va uni keyingi mustaqil ishlashdan to‘xtatadi. Shuningdek, uning
ijodiy impulslarini bostiradi [4]. Shu bilan birga, bolalarni tasviriy faoliyatning turli usullari bilan
tanishtirish, ular mustaqil ravishda kashf qilish va tajriba qilishlari, ijodkorlik uchun yangi
imkoniyatlarni topishlari, yangi materiallar va vositalardan foydalanishlari uchun individual
texnikaning ekspressiv qobiliyatlarini tushunishlariga imkon berish muhimdir.
Atrof-muhitni yaxlit idrok etish, uning maqsadi uni tushunishdir, bolalarga o‘zlarining
shaxsiy moyilliklari va qiziqishlariga ko‘ra turli xil ogohlantirishlarga turli yo‘llar bilan javob
berish imkoniyatini berishni o‘z ichiga oladi, bu esa o‘z navbatida vizual integratsiya uchun asos
yaratadi. Shu bilan birga, u maktabgacha yoshdagi bolalarda tabiiy va yaxlit ta’limni
rag‘batlantiradi.
Ta’kidlash joizki, tasviriy faoliyatni o‘rgatishga zamonaviy yondashuv jumladan, muzeylar
va galereyalardagi faoliat asarlarini bevosita kuzatish yoki yuqori sifatli reproduksiyalardan
foydalanish orqali bolani tasviriy faoliat olami bilan tanishtirishni o‘z ichiga oladi [5].
Tasviriy faoliat sohasidagi kasbiy kompetentsiya bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari
tarbiyachilariga bolalarning umumiy, badiiy va estetik rivojlanishiga yo‘naltirilgan ijodiy ta’lim
jarayonini sifatli shakllantirishga imkon beradi.
Har bir maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachining vazifasi bolalarning rivojlanishi,
ularning qobiliyatlari, intilishlari va qiziqishlarini rag‘batlantirishdir.
Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachilarining kompetentligi ta’lim jarayonining
sifatiga bevosita ta’sir qiladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning badiiy madaniyati asoslarini shakllantirish jarayonini
malakali va ijodiy boshqarish bevosita tarbiyachilarning badiiy-estetik ta’lim sohasidagi kasbiy
tayyorgarlik darajasiga yoki kasbiy kompetentsiyaga bog‘liq.
Tasviriy faoliat nazariyasini to‘liq o‘zlashtirish bolalarning badiiy rivojlanishini, ijodiy
jarayonni va badiiy faoliyatni to‘g‘ri rejalashtirishni tushunish uchun asosdir.
Ushbu faoliat tarixini yaxshi biladigan maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari
bolalar bilan mashg‘ulotlarda badiiy asarlardan ko‘proq foydalanadilar.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlantirishda tasviriy faoliatning roliga bo‘lgan
yondashuvlarni bosqichma-bosqich o‘zgartirishni ta’minlash va o‘rnatilgan va eskirgan ish
usullarini o‘quv dasturlariga aylantirmaslik uchun maktabgacha ta’lim tashkilotlari
tarbiyachilaridan doimiy ravishda kasbiy o‘sish va uzluksiz rivojlanish, hamda tasviriy faoliat
sohasidagi bilim va ko‘nikmalarni takomillashtirishni talab etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Kindler M.A. Art and art in early childhood: What can young children learn from “a/Art
activities?”
International Art in Early Childhood Research Journal
. 2010; 2 (1).
2. Matthews J.
Drawing and Painting. Children and Visual representation
. London: Paul
Chapman, 2003.
3. Левина Л.Э. Изобразительная деятельность старших дошкольников в контексте
художественно-эстетического воспитания.
Педагогическое образов ание и наука. 2017;
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
217
4.
Погодина
С.В.
Влияние
изобразительного
искусства
на
«предтворческое» и творческое развитие дошкольников.
Детский сад от А до Я. 2011; № 5
(53): 129 –137.
5
.
Павлинская Ю.С. Технологии развития творческого потенциала дошкольников в
изобразительной
деятельности
.
Традиции
и
инновации
в
пед
агогическм
образовании:сборник научных трудов. Москва, 2016
6
.
Sabirjanovich T.S. Bo‘lajak tarbiyachilarni tasviriy faoliyat bo‘yicha kasbiy rivojlantirish
strategiyalari.
Science and innovation, 2024 - cyberleninka.ru
7. Qodirova. N. R. MAKTABGACHA TALIM TASHKILOTLARI FAOLIYATINI
RAQAMLASHTIRISH //Science and innovation. – 2022. – Т. 1. – С. 109-111.
