SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
391
TA’LIM-TARBIYA MUHITIDA SUN’IY INTELLEKTNING AHAMIYATI
Andijon davlat pedagogika instituti
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15356907
Karimova Malohatoy Mo’minjonovna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli ta’lim-tarbiya muhitida sun’iy intellektning keng
imkoniyatlari va bu boradagi jaxon tajribasi qolaversa AI vositasida ta’lim jarayonini samarali tashkil
etish borasida amaliy tajribalar o‘rin olgan. Sun’iy intellektning turlari va uning ta’lim muhitida
qo’llanilishi davlat siyosatining to’laqonli amalga oshirish imkoniyatlarini ham kengaytirishi haqida
so’z boradi.
Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt, sun’iy intellekt turlari, ta’lim-tarbiya muhiti
Аннотация
:
Помимо
широких
возможностей
искусственного
интеллекта
в
цифровой
образовательной
среде
и
мирового
опыта
в
этом
отношении
,
в
данную
статью
включен
практический
опыт
эффективной
организации
образовательного
процесса
с
помощью
ИИ
.
Виды
искусственного
интеллекта
и
его
использование
в
образовательной
среде
также
расширят
возможности
полноценной
реализации
государственной
политики
.
Ключевые
слова
:
Искусственный
интеллект
,
виды
искусственного
интеллекта
,
образовательная
среда
.
Abstract:
This article discusses the broad possibilities of artificial intelligence in the digital
educational environment and world experience in this regard, as well as practical experiences in the
effective organization of the educational process using AI. It discusses the types of artificial
intelligence and how its application in the educational environment expands the possibilities for the
full implementation of state policy.
Keywords:
Artificial intelligence, types of artificial intelligence, educational environment
Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta
ʼ
kidlaganidek “Taraqqiyotga erishish uchun
raqamli bilimlar va zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart. Bu bizga
yuksalishning eng qisqa yo‘lidan borish imkoniyatini beradi. Zero, bugun dunyoda barcha sohalarga
axborot texnologiyalari chuqur kirib bormoqda. Albatta, raqamli iqtisodiyotni shakllantirish kerakli
infratuzilma, ko‘p mablag‘ va mehnat resurslarini talab etishini juda yaxshi bilamiz. Biroq, qanchalik
qiyin bo‘lmasin, bu ishga bugun kirishmasak, qachon kirishamiz?! Ertaga juda kech bo‘ladi”
Ta’lim-tarbiya jarayoniga raqamli texnologiyalarni jalb etish avvalo oliy ta’lim muassasalarida
va qolaversa barcha turdagi ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonining eng muhim tomonlaridan biri
bo‘lgan axborot resurs markazi tizimiga raqamli kutubxona faoliyatini keng yo‘lga qo‘yish va
elektron darsliklarni ommaga va ta’limga keng ravishda foydalanishga topshirish kerak. Biz bu orqali
kitob chop etishga ketadigan sarf xarajatlarni ham bir qanchaga kamaytirgan bo‘lamiz. [1]
Sun’iy intellekt (SI)
— bu kompyuter tizimlarining inson aqliga xos bo‘lgan vazifalarni
bajarish qobiliyatidir. Ya’ni, sun’iy intellekt orqali mashinalar o‘rganish, mantiqiy xulosa chiqarish,
muammolarni hal qilish, tilni tushunish va hatto mustaqil qaror qabul qilish kabi faoliyatlarni bajara
oladi.[2]
Sun’iy intellektning asosiy turlari:
1.Darzlik (aniq chegaralangan) sun’iy intellekt
Bu turdagi SI faqat bitta aniq vazifani bajaradi (masalan: ovozni matnga aylantirish, shaxmat
o‘ynash, yuzni aniqlash).
Misol: Apple’ning Sirli yordamchisi, Google Translate.
2.Umumiy sun’iy intellekt
Inson miya faoliyatiga o‘xshash darajada ishlaydigan, har xil vazifalarni o‘rganib, ularni
bajarishga qodir SI. Hozirda bu faqat ilmiy izlanish bosqichida qo’llniladi.
3.Super sun’iy intellekt
Inson aqlidan yuqori darajada ishlaydigan SI — bu hali mavjud emas, ammo nazariy jihatdan
ko‘plab muhokama qilinmoqda.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
392
Sun’iy intellekt qanday ishlaydi? Degan savol tug’iladi. SI asosan quyidagi texnologiyalar
asosida ishlaydi:
Mashinali o‘rganish (Machine Learning) — tizim o‘z tajribasidan o‘rganadi.
Sun’iy neyron tarmoqlar — inson miyasi kabi tahlil qilishga asoslangan model.
Tilni qayta ishlash (Natural Language Processing) — inson tilini tushunish va javob qaytarish.
Kompyuter ko‘rish (Computer Vision) — tasvir va videoni tahlil qilish orqali faoliyat
ko’rsatadi.[3]
Bugungi kunda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari hayotimizning deyarli barcha sohalarida,
xususan, ta’lim va tarbiya muhitida keng qo‘llanilmoqda. Axborot texnologiyalarining jadal
rivojlanishi zamonaviy ta’lim-tarbiya jarayonida yangi usul va yondashuvlarning paydo bo‘lishiga
olib kelmoqda. Sun’iy intellekt nafaqat o‘quvchilar uchun, balki o‘qituvchilar, ota-onalar va butun
ta’lim tizimi uchun qulaylik va imkoniyatlar yaratmoqda.
Sun’iy intellekt va individual yondashuv;
Har bir o‘quvchining bilim darajasi, o‘zlashtirish
sur’ati va qiziqishlari bir-biridan farqlanadi. Sun’iy intellekt asosidagi tizimlar bu farqlarni inobatga
olgan holda moslashtirilgan ta’limni taklif qiladi. Masalan, "Knewton" va "Smart Sparrow" kabi AI
platformalari har bir o‘quvchining ehtiyojiga mos dasturlarni avtomatik tarzda yaratadi[4] Bu esa
o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish qobiliyatini kuchaytiradi va ta’lim samaradorligini oshiradi.
O‘qituvchining faoliyatini yengillashtirish;
Sun’iy intellekt o‘qituvchilarning yukini
kamaytirish orqali ularning ko‘proq ijodiy va tarbiyaviy ishlariga e’tibor qaratishiga imkon beradi.
Test va imtihonlarni avtomatik baholash, topshiriqlarni tekshirish kabi ishlarni AI tizimlari
muvaffaqiyatli bajarmoqda [5] Bu esa o‘qituvchilarga vaqt tejash va sifatli ta’lim berishga zamin
yaratadi.
Raqamli savodxonlik va zamonaviy ko‘nikmalar;
Sun’iy intellekt bilan ishlash
o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini, ya’ni raqamli savodxonlik, tanqidiy fikrlash va muammolarni
hal qilish qobiliyatini shakllantiradi. OECDning 2021-yilgi hisobotida qayd etilishicha, SI yordamida
bilim olish jarayoni o‘quvchilarda yangi kompetensiyalarni rivojlantiradi va ularni kelajak kasblariga
tayyorlaydi.
Inklyuziv ta’lim imkoniyatlari;
Nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun sun’iy intellekt
alohida ahamiyat kasb etadi. Masalan, matnni ovozga aylantiruvchi yoki imo-ishora tarjimoni kabi
AI vositalari imkoniyati cheklangan bolalarga sifatli ta’lim olish imkonini beradi [6] Bu esa ta’lim
tizimida tenglik va inklyuzivlikni ta’minlaydi.
Xulosa:
Sun’iy intellekt – bu nafaqat texnologik yutuq, balki zamonaviy ta’limning ajralmas
bo‘lagiga aylanib bormoqda. U o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi munosabatni yangi bosqichga olib
chiqib, tarbiya va ta’lim sifatini yaxshilashda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Kelajakda sun’iy
intellekt texnologiyalarini to‘g‘ri va samarali yo‘lga qo‘yish orqali ta’lim-tarbiya tizimida ulkan
yutuqlarga erishish mumkin bo‘ladiSun’iy intellekt (SI) hozirgi kunda ta’lim-tarbiya muhitida juda
katta ahamiyat kasb etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali.
№
3, may-iyun, 2020 yil
156 3/2020 (
№
00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz https://uza.uz/oz/politics/zbekiston-respublikasi-
prezidenti-shavkat-mirziyeevning-oliy-25- 01-2020.
2.UNESCO, 2021: “AI and Education” – ta’limdagi SI imkoniyatlari.
3.OECD, 2021: “AI and the Future of Skills” – ish bozori va kelajak kasblari haqida.
4.Holmes, Bialik & Fadel, 2019).
5.(Luckin et al., 2016).
6.(UNESCO, 2021).
