SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
306
TALABALARDA TANQIDIY TAFAKKUR VA KREATIVLIKNI
RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTNING AHAMIYATI
Tajiboyeva Odinaxon Rustamjon qizi
Andijon Davlat tibbiyot instituti,
“O‘zbek tili va adabiyoti, tillar kafedrasi” o‘qituvchisi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15355782
Tel:+99893 810 34 45
Annotatsiya:
Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining zamonaviy ta’limda tutgan o‘rni, xususan,
talabalarda tanqidiy va kreativ fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishdagi ahamiyati tahlil etiladi.
Jahon va O‘zbekiston tajribasiga tayangan holda, AI texnologiyalari orqali innovatsion ta’lim
imkoniyatlari ochib berilgan. Mazkur maqola sun’iy intellektga asoslangan ta’lim metodikasini
rivojlantirishda muhim nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, tanqidiy tafakkur, kreativlik, ta’lim texnologiyalari, innovatsiya.
Annotation:
This article explores the role of artificial intelligence in developing students’ critical thinking,
creativity, and innovative approaches. Based on global experience and practices in Uzbekistan, the
effectiveness of AI tools in education is analyzed. The article also provides recommendations for
integrating innovative technologies into modern teaching.
Keywords:
artificial intelligence, creativity, critical thinking, education, innovation, students,
digital technologies
Аннотация
:
В
статье
рассматривается
роль
искусственного
интеллекта
в
формировании
критического
мышления
,
креативности
и
творческого
подхода
у
студентов
.
На
основе
международного
и
узбекского
опыта
проанализирована
эффективность
применения
инструментов
ИИ
в
образовании
.
Также
даны
рекомендации
по
использованию
инновационных
технологий
в
современном
обучении
.
Ключевые
слова
:
искусственный
интеллект
,
креативность
,
критическое
мышление
,
образование
,
инновации
,
студенты
,
цифровые
технологии
Kirish
Zamonaviy dunyoda ta’lim sohasida katta o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Ayniqsa, raqamli
texnologiyalarning tez sur’atlar bilan rivojlanishi natijasida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari ta’lim
jarayonining ajralmas qismiga aylanmoqda. Talabalarning mustaqil fikrlash, yangicha
yondashuvlarni ishlab chiqish va chuqur tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirishda AI vositalarining
roli ortib bormoqda. Bu esa zamonaviy o‘qituvchidan innovatsion yondashuvlar talab etishini
ko‘rsatadi. Mamlakatimizda 2021-yil 17-iyundagi PQ–5154-son Prezident qaroriga muvofiq, "Sun’iy
intellekt markazi" (AI Center) – tashkil etilgan.Bu markaz AI sohasida ilmiy-tadqiqot ishlarini olib
borish, kadrlar tayyorlash, AI asosida dasturlar yaratish bilan shug‘ullanadi.
Bizning tadqiqotimizda ham ta’limdagi tanqidiy va kreativ tafakkurni rivojlantirishga doir
nazariy manbalar tahlil qilindi. Shu bilan birga, O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlarda AI asosidagi
loyihalar, ta’lim platformalari va konferensiyalar o‘rganildi. Amaliy tahlil usuli sifatida mavjud AI
vositalarining
(ChatGPT, DALL·E, Socratic, Khanmigo, Canva AI)
ta’limdagi qo‘llanilishi tahlil
qilindi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt texnologiyalari orqali talabalarda tanqidiy
fikrlash faollashadi, AI vositalaridan foydalanganda talabalar javoblarni tanqidiy ko‘z bilan tahlil
qiladi. Kreativlik ortadi, tasviriy san’at, matn yaratish, loyiha dizayni kabi yo‘nalishlarda AI g‘oyaviy
ijodni
rag‘batlantiradi.
O‘zlashtirish
samaradorligi
oshadi.
Interaktiv,
multimodal
va
personalizatsiyalashgan yondashuvlar talabani faol ishtirok etishga jalb etadi.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
307
Misol tariqasida, O‘zbekistonda 2023-yilda joriy etilgan
"AI for Education"
loyihasi asosida
50 dan ortiq o‘quv maskanlarida sun’iy intellekt dasturlari sinovdan o‘tkazildi. Bundan tashqari
,
"Young AI Innovators"
tanlovi orqali talabalarning kreativ fikrlash salohiyati aniqlanmoqda.
Bugungi kunda sun’iy intellekt yordamida talabalarning tahliliy, mustaqil va ijodiy fikrlash
ko‘nikmalari sezilarli darajada o‘smoqda. Biroq, shuni ham inobatga olish kerakki, bu jarayonda
quyidagi ba’zi chetlab o‘tib bo‘lmaydigan muammolar ham kuzatilmoqda. Ya’ni:
Talabalar ba’zida tayyor javoblarga tobelikda qoladi;
Plagiat holatlari kuchayishi mumkin;
O‘qituvchilarning raqamli savodxonligi yetarli darajada bo‘lmasligi mumkin;
Shu sabab, AI vositalaridan foydalanishda pedagogik metodika, nazorat va axloqiy mezonlarga
asoslangan yondashuv zarur. Talabalarga AI vositalaridan qanday qilib maqsadli va tanqidiy tarzda
foydalanishni o‘rgatish — ustuvor vazifadir. Buning uchun :
1. Talabalarda tanqidiy fikrlashni shakllantirish: AI vositalari tez va oson javob beradi, lekin
har doim ham ishonchli yoki kontekstga mos bo‘lmasligi mumkin. Talabalar ushbu vositalarni
tanqidiy fikrlash asosida tahlil qila olishsa, noto‘g‘ri yoki biryoqlama ma’lumotlardan ehtiyot
bo‘lishadi. Bu esa ularning ilmiy yondashuvini mustahkamlaydi.
2. Akademik halollikni ta’minlash: AI yordamida yozilgan matnlar ba'zida plagiatga sabab
bo‘lishi mumkin. Agar talabalar qanday qilib mas’uliyatli foydalanishni o‘rganishmasa, o‘z fikrini
bildirayotganini emas, balki AI yozganini nusxalayotgan bo‘lishadi. Bu esa ilmiy halollik
tamoyillariga zid.
3. Shaxsiy intellektual rivojlanishga to‘sqinlik qilmasligi: AI vositalari yordamida
topshiriqlarni bajarish oson bo‘lgani sababli, talabalar mustaqil fikrlash, tahlil qilish va yozish
malakalaridan voz kechishlari mumkin. Shu bois ularga AI vositalarini faqat qo‘shimcha resurs
sifatida, ilmiy izlanishni kuchaytirish vositasi sifatida ishlatishni o‘rgatish zarur.
4. Axloqiy mezonlarga amal qilish: AI vositalaridan foydalanishda ma'lumotni to‘g‘ri talqin
qilish, noto‘g‘ri, zararli yoki noto‘liq ma’lumotlarni tarqatmaslik kabi axloqiy masalalar yuzaga
chiqadi. Pedagogik yondashuv orqali bu masalalarga e’tibor qaratilishi kerak.
Xulosa
Sun’iy intellekt texnologiyalari talabalarda tanqidiy tafakkur va kreativlikni shakllantirishda
samarali vosita sifatida maydonga chiqmoqda. Ular yordamida o‘quv jarayoni nafaqat qiziqarli, balki
chuqur mazmunli bo‘ladi. O‘zbekiston ta’lim tizimi bu borada sezilarli qadamlar tashlamoqda.
Kelajakda bu texnologiyalar asosida zamonaviy, raqobatbardosh, fikr yurita oladigan shaxslarni
tayyorlashga erishiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Комилова
,
Х
. (2022).
Социологический
подход
к
изучению
деятельности
женщин
в
науке
.
Общество
и
инновации
, 3(10/S), 265-268.
2.
Canva AI & DALL·E 3. (2024). Raqamli sinflarda ijodiy ta'lim.
3.
ISTE jonli konferentsiyasi. (2023). Ta'limda AIga innovatsion yondashuvlar.
4.
Xon akademiyasi. (2024). Tanqidiy fikrlashni o'rgatish uchun Xanmigodan
foydalanish.
5.
O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. (2024). Raqamli
transformatsiya strategiyasi – 2030.
6.
O'zbekiston Respublikasi Raqamli Texnologiyalar Vazirligi. (2023). AI for Education
dasturlari hisobotlari.
7.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2021). Sun'iylekt texnologiyalarni rivojlantirish
chora-tadbirlari to'risida (PQ–5154-son qaror, 2021-yil 17-iyun). https://lex.uz/docs/5467081
8.
OpenAI. (2024). Ta'limda ChatGPT: Case Studies.
9.
YUNESKO. (2023). AI va ta'lim: siyosatchilar uchun qo'llanma.
