Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 205
DEEPFAKE TEXNOLOGIYASI: AXBOROTNING
ISHONCHLILIGI MUAMMOSI BU
Yusupov Bunyodbek Umirzoq o‘g‘li
Toshkent davlat agrar universiteti
Xuquq va turizm fakulteti 1-bosqich talabasi
+998908092610
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy raqamli texnologiyalarning salbiy
ko‘rinishlaridan biri bo‘lgan deepfake texnologiyasi va uning axborot ishonchliligiga
ta’siri tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan soxta video va audio kontentlar
orqali jamoatchilik fikrini manipulyatsiya qilish, noto‘g‘ri axborot tarqatish va ishonchli
manbalarni so‘roq ostiga olish holatlari ko‘paymoqda. Ayniqsa, siyosiy, ijtimoiy va
iqtisodiy sohalarda bunday texnologiyalar xavfsizlik tahdidi sifatida qaralmoqda.
Maqolada deepfake texnologiyasining ishlash prinsipi, uni aniqlash usullari, global va
milliy darajadagi axborot siyosatiga ta’siri, shuningdek, media savodxonlik va axborot
xavfsizligini oshirish bo‘yicha takliflar berilgan. Tadqiqotda ilmiy tahlil, real misollar va
statistik ma’lumotlar asosida muammo chuqur yoritilgan. Maqola, axborot sohasidagi
xodimlar, OAV vakillari, tadqiqotchilar va keng jamoatchilik uchun foydali bo‘lishi
mumkin.
Kalit so‘zlar:
Deepfake, texnologiya, yolg‘on, sun’iy intellekt, axborot, ishonchlilik,
tahlil, xavfsizlik, manipulyatsiya, video, soxtalik, nazorat, tarqatish, media.
Annotation:
This article explores one of the major negative aspects of modern digital
technologies — deepfake technology and its impact on the reliability of information.
Deepfakes, which use artificial intelligence to generate fake videos and audio content, have
become a powerful tool for manipulating public opinion, spreading false information, and
undermining trust in authentic sources. This issue is particularly concerning in political,
social, and economic contexts, where such technologies pose significant security threats.
The article discusses how deepfake technology works, current methods for detecting
deepfakes, and their influence on global and national information policy. Furthermore, the
study presents proposals for improving media literacy and strengthening information
security. Through scientific analysis, real-world examples, and statistical data, the article
provides a comprehensive understanding of the challenges associated with deepfakes. This
research is intended to be beneficial for media professionals, information security
specialists, researchers, and the general public concerned about the integrity of digital
content in today’s media environment.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 206
Key words:
Deepfake, technology, fake, artificial intelligence, information,
credibility, analysis, security, manipulation, video, falsification, control, distribution,
media.
Аннотatsiya
: В данной статье рассматривается одна из ключевых негативных
сторон современных цифровых технологий — технология дипфейк и её влияние на
достоверность
информации.
Дипфейки,
созданные
с
использованием
искусственного интеллекта, позволяют генерировать поддельные видео- и
аудиоматериалы, которые используются для манипуляции общественным мнением,
распространения ложной информации и подрыва доверия к достоверным
источникам. Особенно опасны такие технологии в политической, социальной и
экономической сферах, где они могут представлять серьезную угрозу безопасности.
В статье подробно рассматриваются принципы работы дипфейков, методы их
выявления, а также влияние на информационную политику как на глобальном, так и
на национальном уровнях. Кроме того, представлены предложения по повышению
медиаграмотности и укреплению информационной безопасности. Анализ основан
на научных исследованиях, реальных примерах и статистических данных. Материал
будет полезен специалистам в области медиа, информационной безопасности,
исследователям и широкой аудитории, интересующейся вопросами достоверности
цифрового контента.
Ключевые слова:
Дипфейк, технология, ложь, искусственный интеллект,
информация, достоверность, анализ, безопасность, манипуляция, видео, подделка,
контроль, распространение, медиа.
Kirish
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bilan bir qatorda,
axborot xavfsizligiga tahdid soluvchi yangi hodisalar ham yuzaga kelmoqda. Shularning
eng xavflilaridan biri — deepfake texnologiyasi hisoblanadi. Deepfake (deep learning +
fake) sun’iy intellektning chuqur o‘rganish algoritmlaridan foydalangan holda,
odamlarning yuz ifodasi, ovozi yoki tanasi yordamida realga o‘xshash, lekin yolg‘on
kontentni yaratishga imkon beradi. Bu texnologiya dastlab kino, o‘yin-kulgi va reklama
sohalarida ishlatilgan bo‘lsa-da, bugungi kunda siyosat, jurnalistika va ijtimoiy
tarmoqlarda noto‘g‘ri ma’lumot tarqatish vositasi sifatida keng qo‘llanmoqda. 2024-
yilning o‘zida dunyo bo‘yicha aniqlangan deepfake videolar soni 500 000 dan oshgan va
ularning 70% dan ortig‘i noto‘g‘ri axborot tarqatish maqsadida ishlatilgani aniqlangan
(Deeptrace Labs, 2024). Ayniqsa, saylovlar oldidan mashhur shaxslarning so‘zlarini
manipulyatsiya qilish orqali ijtimoiy fikrga ta’sir qilish holatlari ko‘paymoqda. Bu esa
ommaviy axborot vositalarining ishonchliligini pasaytiradi va fuqarolarda haqiqatni
farqlash qobiliyatini susaytiradi. O‘zbekiston sharoitida ham bu texnologiya haqida
xabardorlik darajasi past bo‘lishiga qaramasdan, ijtimoiy tarmoqlarda ayrim deepfake
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 207
kontentlar tarqalmoqda. Bu holat, ayniqsa, yoshlar va axborot iste’molchilari orasida
noto‘g‘ri xulosalarning shakllanishiga olib
kelishi mumkin. Shu sababli, deepfake
texnologiyasining imkoniyatlari va salbiy
oqibatlarini tahlil qilish, uni aniqlash
usullarini ishlab chiqish va jamiyatdagi
axborot ishonchliligini ta’minlash dolzarb
masalalardan biridir.
Ushbu ilmiy maqolada sifat va miqdoriy
tahlil metodlari uyg‘unlashtirilgan holda
qo‘llanildi. Asosiy metod sifatida kontent
tahlili, statistik ma’lumotlar tahlili va
so‘rovnoma usuli tanlandi. Birinchidan,
2020–2024-yillar oralig‘ida chop etilgan
ilmiy maqolalar, tahliliy hisobotlar va
hukumat tomonidan chiqarilgan rasmiy
hujjatlar o‘rganildi. Masalan, NATO Strategic Communications Centre of Excellence,
Deeptrace Labs, MIT Media Lab kabi nufuzli tashkilotlarning tahlillari asosiy manba
bo‘lib xizmat qildi. Shuningdek, O‘zbekistonning 3 ta oliy ta’lim muassasasida o‘qiyotgan
120 nafar talaba va yoshlar o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rovnoma deepfake kontenti
bilan uchrashganlik holati, axborotga ishonch darajasi va uni aniqlash imkoniyatlari haqida
savollarni o‘z ichiga oldi. So‘rovnoma natijalari Google Forms orqali jamlandi va SPSS
dasturi yordamida tahlil qilindi. Shuningdek, internetdagi ommabop ijtimoiy tarmoqlardan
(Facebook, Instagram, Telegram) olingan 50 ta deepfake video kontent tahlil qilindi va
ularning ko‘rish soni, izohlar soni va foydalanuvchilarning reaksiya turlari asosida
baholandi. Tahlil jarayonida AI video detektsiya platformalari — Reality Defender va
Deepware Scanner kabi vositalar yordamida texnik verifikatsiya amalga oshirildi.
Tadqiqotda axborot ishonchliligini baholash uchun Media Trust Index, axborot sifati
ko‘rsatkichi va fakt-tekshiruv indikatorlari qo‘llanildi. Metodologiya tanlashda asosiy
mezon — hozirgi zamon uchun dolzarblik va texnologik yondashuvga moslik edi.
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning 78 foizi hech bo‘lmaganda bir
marta deepfake video yoki audioga duch kelganini bildirgan. Shuningdek, ularning 52 foizi
bu videolarni haqiqiy deb hisoblagan va faqat 28 foizigina ular sun’iy yo‘l bilan
yaratilganini aniqlay olgan. Bu esa aholining katta qismi deepfake kontentni aniqlashda
qiynalayotganini ko‘rsatadi. Tahlil qilingan 50 ta deepfake videodan 34 tasi siyosiy
kontekstga ega bo‘lib, ularning 80% i saylovoldi tashviqotlariga taalluqli edi. Masalan,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 208
AQShda 2024-yilgi prezidentlik
saylovi oldidan tarqalgan Biden va
Trump
ishtirokidagi
deepfake
videolar 20 milliondan ortiq ko‘rish
soniga ega bo‘ldi. Bu kabi
kontentlar
foydalanuvchilarda
noto‘g‘ri qarorlar qabul qilish
xavfini
oshiradi.
O‘zbekiston
bo‘yicha tahlil qilingan kontentlar
orasida mashhur san’atkorlar va
blogerlarning soxta bayonotlari yoki
harakatlari tasvirlangan videolar ancha keng tarqalgan. So‘rovda qatnashganlarning 65
foizi bunday kontentlarni ko‘rganini bildirgan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yilda
global miqyosda 35% deepfake kontent siyosiy maqsadlarda, 25% moliyaviy firibgarlikda,
20% esa shaxsiy obro‘sizlantirish maqsadida qo‘llanilgan. O‘zbekiston bo‘yicha aniq
raqamlar mavjud bo‘lmasa-da, axborot sohasida ishlovchi mutaxassislarning fikricha, bu
texnologiya ijtimoiy ishonchga jiddiy tahdid solmoqda.
Deepfake texnologiyasi zamonaviy axborot makonining eng jiddiy chaqiriqlaridan
biri sifatida e’tirof etilmoqda. Uning asosiy xavfi — ishonchli bo‘lib ko‘rinuvchi, lekin
yolg‘on mazmunli kontentni yarata olishidir. Bu esa, bir tomondan, ijtimoiy, siyosiy va
iqtisodiy barqarorlikka tahdid tug‘dirsa, ikkinchi tomondan, axborotni tekshirishga bo‘lgan
ehtiyojni orttiradi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, deepfake texnologiyasi eng ko‘p ijtimoiy
tarmoqlar orqali tarqalmoqda. Algoritmik tavsiyalar, foydalanuvchi faoliyatiga asoslangan
videolarni ko‘rsatish tizimi bu jarayonni yanada tezlashtirmoqda. Misol uchun, TikTok va
Instagram kabi platformalarda deepfake kontent ko‘proq e’tibor va izohlar yig‘adi, bu esa
ularning ommaviylashuviga olib keladi. Shuningdek, jamiyatdagi texnologik savodxonlik
pastligi, medialogik tafakkur darajasining yetarli emasligi deepfake tahdidlarini
kuchaytiradi. Tadqiqotlar ko‘rsatishicha, foydalanuvchilarning aksariyati fakt-cheking
vositalaridan foydalanmaydi. Shu sababli, axborot iste’molchilarini o‘qitish,
mediamadaniyatni rivojlantirish ham deepfakega qarshi kurashda muhim hisoblanadi.
Yana bir muhim jihat — deepfake texnologiyasining o‘zi neytral vosita bo‘lib, uni yaxshi
yoki yomon maqsadda ishlatish insonlarga bog‘liq. Misol uchun, kino sanoatida mashhur
aktyorlarning yosh holatini tiklashda yoki tarixiy shaxslarni jonlantirishda ijobiy
foydalanish mumkin. Shu bois, ushbu texnologiyaning tartibga solinishi va etik me’yorlari
ishlab chiqilishi lozim.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, deepfake texnologiyasi bugungi axborot asrining murakkab
muammolaridan biridir. U orqali yaratilgan kontent jamiyatdagi axborot ishonchliligini
pasaytirib, noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinishiga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, siyosiy va
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 209
ijtimoiy muhitda bu texnologiyaning noto‘g‘ri ishlatilishi barqarorlikka jiddiy tahdid
tug‘diradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, aholining katta qismi deepfake kontentni
aniqlashda qiynaladi va ko‘pincha uni haqiqat deb qabul qiladi. Bu holat ijtimoiy fikrni
manipulyatsiya qilish imkonini kengaytiradi. Shu sababli, hukumat, OAV va ta’lim
muassasalari
tomonidan
mediamadaniyatni
oshirish,
texnologik
savodxonlikni
kuchaytirish va axborotlarni verifikatsiya qilish tizimlarini rivojlantirish muhimdir.
Deepfakega qarshi kurashda sun’iy intellektga asoslangan aniqlash tizimlari, fakt-cheking
platformalari va qonunchilik mexanizmlarini takomillashtirish zarur. Shu bilan birga,
jamiyat a’zolari axborotni tanqidiy baholash ko‘nikmasini rivojlantirishi kerak. Faqat
shundagina axborot makonining ishonchliligi saqlanadi va deepfake texnologiyasi
jamiyatga salbiy emas, ijobiy xizmat qilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Chesney, R., & Citron, D. (2019). Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy,
Democracy, and National Security. California Law Review, 107(6), 1753–1819.
2.
Westerlund, M. (2019). The Emergence of Deepfake Technology: A Review.
Technology Innovation Management Review, 9(11), 40–53.
3.
Paris, B., & Donovan, J. (2019). Deepfakes and Cheap Fakes: The Manipulation of
Audio and Visual Evidence. Data & Society Research Institute.
4.
Vaccari, C., & Chadwick, A. (2020). Deepfakes and Disinformation: Exploring the
Impact of Synthetic Political Video on Deception, Uncertainty, and Trust in News.
Social Media + Society, 6(1).
https://doi.org/10.1177/2056305120903408
5.
Deeptrace Labs. (2024). The State of Deepfakes: Landscape, Threats, and Solutions.
[https://www.deeptracelabs.com/reports ]
6.
Harwell, D. (2020). Fake videos and audio keep getting better. Their creators are ahead
of the law. The Washington Post.
7.
WITNESS & First Draft (2021). Mal-Intent: Artificial Intelligence in Disinformation
Campaigns.
8.
Hwang, T. (2020). Deepfakes: A Grounded Threat Assessment. Center for Security
and Emerging Technology.
9.
Li, Y., Chang, M., & Lyu, S. (2020). In Ictu Oculi: Exposing AI Created Fake Videos
by Detecting Eye Blinking. IEEE International Workshop on Information Forensics
and Security.
10.
U.S. Congress Research Service. (2023). Deepfakes and National Security.
https://crsreports.congress.gov
