Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 125
NAFAS OLISH A’ZOLARI KASALLILARI VA PROFILAKTIKASI
Ilmiy Rahbari: Alfraganus universiteti
Klinik fanlari kafedrasi assistenti
Maxmanazarov G‘afur Axnazarovich
Alfraganus universiteti Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yo’nalishi 23-36-guruh
Talabasi
Ahmadjonova Nozima
va
23-38-guruh talabasi
Jumyazova Kamola
Annotatsiya:
Nafas olish tizimining asosiy vazifasi gazlar almashinuvini
osonlashtirishdir. Nafas olish havodan kislorodning qon oqimiga kirishiga imkon beradi,
metabolizm jarayonida hujayralar tomonidan ishlab chiqarilgan karbonat angidridni
chiqaradi.
Kalit so‘z:
Alveola, to‘qima, kislorod, karbonat angidrid, kapillyar, inspirasiya,
ekspirasiya, respirator.
Kirish:
Nafas olish a’zolari kasalliklari (yoki respirator kasalliklar) — bu nafas
yo’llari va o’pkaga ta’sir qiluvchi turli xil kasalliklardir. Ular o’tkir yoki surunkali bo’lishi
mumkin. Quyida asosiy nafas olish tizimi kasalliklari keltirilgan:
1. O‘tkir respirator kasalliklar (ORK, ORVI):
• Gripp
• ORVI (O‘tkir respirator virusli infeksiyalar) — burun, halqum, traxeya, bronxlarga
ta’sir qiladi
• Tonsillit (angina) — halqumdagi bodomchalar yallig’lanadi
2. Surunkali respirator kasalliklar:
• Bronxit (surunkali bronxit) — bronxlar yallig‘lanadi, yo‘tal va balg‘am bilan
kechadi
• Bronxial astma — bronxlar torayishi, hansirash, yo‘tal, bo‘g‘ilish xurujlari bilan
ifodalanadi
• KOAH (surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi) — ko‘p hollarda chekish sababli
yuzaga keladi
• O‘pka emfizemasi — alveolalar shikastlanadi, nafas olish qiyinlashadi
3. Bakterial yoki virusli infeksiyalar:
• Zatürka (pnevmoniya) — o‘pka to‘qimalarining yallig‘lanishi
• Sil (tuberkulyoz) — Mycobacterium tuberculosis bakteriyasi sababli yuzaga keladi
4. Allergik nafas yo‘li kasalliklari:
• Allergik rinit — burun shilliq qavati allergenlarga reaksiya qiladi
• Allergik astma
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 126
5. Nafas yo‘llari o‘smalari:
• O‘pka saratoni — ayniqsa chekuvchilar orasida keng tarqalgan
6. Nafas olishdagi tug‘ma yoki anatomik muammolar:
• Burun septumining qiyshikligi
• Tug‘ma traxeya yoki bronx deformatsiyalari
Asosiy qism:
Tonsillitning alomatlari:
• Tomoqda kuchli og‘riq
• Isitma va sovuq urishi
• Yutishda qiynalish
• Og‘izda yoqimsiz hid
• Bodomsimon bezlar qizarib, shishib ketadi, ba’zida ustida oq yoki sarg‘ish
qoplamalar paydo bo‘ladi
Davolash usullari:
• Virusli tonsillit: ko‘proq dam olish, iliq suyuqlik ichish, og‘riqni kamaytiruvchi
dorilar (masalan, parasetamol yoki ibuprofen)
• Bakterial tonsillit: shifokor buyurgan holda antibiotiklar (odatda penitsillin)
KOAH — bu surunkali obstruktiv nafas olish kasalligi bo‘lib, nafas yo‘llarining
torayishi va yallig‘lanishi bilan kechadigan surunkali kasallikdir. U asosan sigaret
chekadigan yoki zararli gazlar bilan uzoq muddat ishlaydigan odamlarda uchraydi.
KOAHning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:
• Doimiy yo‘tal (ayniqsa ertalab balg‘am bilan)
• Nafas qisishi (jismoniy faollik vaqtida kuchayadi)
• Ko‘krakda g‘ijim yoki bosim
• Tez-tez nafas yo‘llari infeksiyasi (gripp, bronxit va hokazo)
Asosiy sabablar:
• Chekish (eng katta xavf omili)
• Havoning ifloslanishi (uy ichki va tashqi)
• Ish joyidagi chang yoki kimyoviy moddalar
Astmaning asosiy belgilari:
• Nafas qisishi (ayniqsa kechasi yoki ertalab)
• Yo‘tal (uzoq davom etuvchi, ayniqsa kechasi)
• Ko‘krakda bosim yoki siqilish
• Xirqiroq nafas (hushtakdek ovoz bilan nafas olish)
Astmani qo‘zg‘atadigan omillar:
• Chang, gul changi, hayvon tuklari
• Sovuq havo
• Jismoniy faollik (ba’zida “jismoniy astma”)
• Virusli infeksiyalar (gripp, shamollash)
• Stress yoki hissiy zo‘riqish
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
76-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 127
• Sigaret tutuni yoki havo ifloslanishi • Genetik moyillik
Xulosa:
Respirator kasalliklar ko‘plab insonlarning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Ammo oddiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, sog‘lom turmush
tarzini yuritish va atrof-muhitni toza saqlash orqali bu kasalliklarning oldini olish mumkin.
Har bir inson bu borada o‘z salomatligi uchun mas’ul bo‘lib, jamoaviy sog‘liqni saqlashga
hissa qo‘shishi zarur.
Nafas olish tizimi ajoyib va murakkab tizim boʻlib, u karbonat
angidrid chiqindilarini olib tashlash bilan birga tanani doimiy kislorod bilan taʼminlashni
taʼminlaydi. Uning tuzilishi va funksiyalarini tushunish nafas olish salomatligining
ahamiyatini tushunish uchun juda muhimdir. Sogʻlom turmush tarzi odatlarini qabul qilish
va kerak boʻlganda tez tibbiy yordam soʻrash orqali odamlar oʻzlarining nafas olish
farovonligini saqlash va yaxshilash uchun faol choralar koʻrishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. “Respirator tizim kasalliklari”, N.N. O‘zbekov, tibbiy darslik.
2. “Pulmonologiya va respirator kasalliklar”, R.R. Islomov, tibbiy qo‘llanma.
3. Harrison’s Principles of Internal Medicine - nafas olish tizimi kasalliklarini tashxislash
va davolash bo’yicha muhim manba.
4. Г.A.Maxманазаров
“Изменения функсионального состоянияорганизма в
динамике повседневной работы медицинской персонала, работающего с
трупами” // “ Медицинский журнал молодых ученых” //311-313-2025г
5. Respiratory Medicine - nafas olish tizimining kasalliklari va ularni davolash haqida
tushunchalar.
6. Г.A.Maxманазаров
“ОЦЕНКА ТЕМПЕРАТУРНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ В
ПРОЦЕССЕ РАБОТЫ СУДЕБНО–МЕДИЦИНСКОГО ПЕРСОНАЛА”// “
Медицинский журнал молодых ученых” // 2024г
