World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
232
AYOLLAR BASKETBOL JAMOALARIDA JISMONIY
TAYYORGARLIKNING XUSUSIYATLARI
ОСОБЕННОСТИ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ В ЖЕНСКИХ
БАСКЕТБОЛЬНЫХ КОМАНДАХ
THE CHARACTERISTICS OF PHYSICAL TRAINING IN WOMEN'S
BASKETBALL TEAMS
Ashurova Ibodatxon Ilhomjon qizi.
Farg‘ona davlat universiteti Jismoniy madaniyat fakulteti
xotin-qizlar sporti fakulteti 2-kurs talabasi
Ashurova Ibotkhon Ilhomjon qizi.
2nd year student of the Faculty of Women's Sports, Faculty
of Physical Culture, Fergana State University
Ашурова Ибодатхон Илхомжон кизи.
Студентка 2 курса Ферганского государственного университета,
факультет физической культуры, факультет женского спорта
Annotatsiya
Ushbu maqolada ayollar basketbol jamoalarida jismoniy tayyorgarlikning
xususiyatlari va uning o‘yindagi samaradorlikka ta’siri o‘rganilgan. Ayollar
basketbolida jismoniy tayyorgarlikni shakllantirishda jinsiy farqlar, muskul kuchi,
chidamlilik, tezlik va harakatlar koordinatsiyasi kabi o‘ziga xos omillar muhim
ahamiyatga ega. Maqolada ayollar jismoniy tayyorgarligini yaxshilashda zamonaviy
yondashuvlar, metodlar va mashqlar tizimi taqdim etilgan. Bunda jismoniy
tayyorgarlikning individual va guruh tarzidagi yondashuvlari alohida ko‘rib chiqiladi.
Kalit So‘zlar:
Ayollar basketboli, jismoniy tayyorgarlik, jinsiy farqlar,
chidamlilik, tezlik, muskul kuchi, harakatlar koordinatsiyasi, sport metodikasi,
tayyorgarlik dasturi.
Annotation
This article explores the characteristics of physical training in women's
basketball teams and its impact on game performance. In women’s basketball, the
development of physical training involves specific factors such as gender differences,
muscle strength, endurance, speed, and coordination of movements. The article
presents modern approaches, methods, and exercise systems to improve physical
training for female athletes. Both individual and group training approaches to physical
preparation are examined in detail.
Keywords:
Women's basketball, physical training, gender differences,
endurance, speed, muscle strength, movement coordination, sports methodology,
training program.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
233
Kirish.
Ayollar basketboli sportining rivojlanishi, nafaqat jismoniy, balki
psixologik va texnik tayyorgarlikni ham o‘z ichiga oladi. Jismoniy tayyorgarlik,
ayniqsa, ayollar uchun jismoniy xususiyatlarga moslashtirilgan yondashuvni talab
qiladi. Jinsiy farqlar tufayli ayollar basketbolida jismoniy tayyorgarlikni
shakllantirishda o‘ziga xos metodlar va mashqlar tizimi kerak bo‘ladi. Ayollar
sportchilari
uchun
muskul
kuchi,
chidamlilik,
tezlik
va
harakatlarni
koordinatsiyalashga alohida e’tibor berish zarur. Ushbu maqola ayollar basketboli
sportida jismoniy tayyorgarlikning xususiyatlarini, uning samaradorligini va
jamoaning muvaffaqiyatini oshirishga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi.
Asosiy Qism. Jinsiy Farqlar va Jismoniy Tayyorlik
Ayollar va erkaklar o‘rtasidagi jismoniy farqlar, jismoniy tayyorgarlikni
shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Ayollarda, umumiy jismoniy kuch, mushak
massasining o‘sishi, erkaklar bilan solishtirganda biroz pastroq bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, ayollarda tezlik va chidamlilikni yaxshilashga alohida e’tibor berish
zarur, chunki bu ko‘pincha o‘yinlarda muvaffaqiyatni belgilovchi omilga aylanadi.
2. Ayollar Jismoniy Tayyorligini Takomillashtirishda Asosiy Yondashuvlar
Ayollar basketbol jamoalarida jismoniy tayyorgarlik dasturlari ikki asosiy
yondashuvga bo‘linadi: individual va guruh tarzida tayyorgarlik.
Individual yondashuvlar:
Har bir sportchining jismoniy xususiyatlariga
moslashtirilgan mashqlar tizimi. Bu yondashuv sportchining jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirish uchun eng samarali hisoblanadi.
Guruh yondashuvi:
Jamoaviy mashqlar, ya’ni barcha jamoa a’zolarining
birgalikda bajaradigan tayyorgarlik dasturi. Bu jismoniy tayyorgarlikning jamoaviy
hissiyot va sinxronlashni yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.
3. Jismoniy Tayyorlikning Asosiy Elementlari
Ayollar basketbol jamoasida jismoniy tayyorgarlikning asosiy elementlari
quyidagilardir:
Muskul Kuchining Rivojlanishi:
Ayollar uchun muskul kuchini oshirish,
jismoniy tayyorgarlikning eng muhim jihatlaridan biri hisoblanadi. Katta mushak
guruhlarini rivojlantirishga qaratilgan mashqlar, masalan, og‘irliklarni ko‘tarish,
chidamlilikni oshiradi.
Tezlik va Chidamlilik:
Ayollarda tezlikni oshirish va chidamlilikni
yaxshilash, o‘yinda tezkor qarorlar qabul qilishni va raqibga nisbatan ustunlikni
ta’minlaydi.
Harakatlar Koordinatsiyasi:
Koordinatsiya va balansni yaxshilash,
sportchilarning tezkor va samarali harakatlarini amalga oshirishiga yordam beradi.
4. Ayollar Jismoniy Tayyorligini Yaxshilash Usullari
Jismoniy tayyorgarlikni oshirishda foydalaniladigan asosiy usullar:
Aerobik mashqlar
(yugurish, velosipedda yurish): bu mashqlar chidamlilikni
oshiradi.
Anaerobik mashqlar
(og‘irlik ko‘tarish, sprintlar): kuch va tezlikni
yaxshilashga yordam beradi.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
234
Jismoniy va psixologik integratsiya
: Jismoniy tayyorgarlik va psixologik
tayyorgarlik birgalikda ishlashiga, o‘yinchining barqarorligini oshiradi.
Foydalanilgan Adabiyotlar (References)
1.
Horn, T. S.
Advances in Sport Psychology
. Human Kinetics, 2008.
2.
Sullivan, P., & Rikli, R. E.
Physical Fitness and Activity in Women’s Sports
.
2nd edition. McGraw-Hill, 2015.
3.
Pate, R. R., & O’Neill, J. R.
Physical Activity and Health: The Evidence
Explained
. Springer, 2010.
