https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
264
TIBBIY RADIOLOGIYA FANINI OʻQITISHDA INNAVATSION
YONDASHISH
Shukurova Sevara Ilhomovna
Buxoro innovatsion ta`lim va tibbiyot
universiteti “Klinik va klinik oldi
kafedrasi ” assistenti
ANNOTATSIYA:
Ta’limga innovatsion yondoshuv - bu o’quv jarayoni
samaradorligini oshirish, uni axborot kommunikatsiya texnologiyalarining
rivojlanish darajasiga mos kelishi va ortiqcha ta’lim muhitini yaratishdir.
Multimedia tizimi kabi eng yangi o’quv qo’llanmalari o’quv materialini taqdim
etish shakllarini diversifikatsiya qilish imkonini beradi. Multimedia taqdimotlari
o’qituvchining vaqtini sezilarli darajada tejaydi, ishbilarmonlik muloqoti muhitini
yaratadi, fikrlashni faollashtiradi, fanni o’rganishga bo’lgan motivatsiyani va
talabalar tomonidan o’quv materialini o’zlashtirish sifatini oshiradi. Kalit so’zlar:
innovatsiya, o’qitish usullari, multimedia, 3D rekonstruksiya.
Kalit so’zlar
: innovatsiya, o’qitish usullari, multimedia, 3D rekonstruksiya.
Ta’limga innovatsion yondashuv – ta’lim jarayoni samaradorligini oshirish,
uning axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish darajasiga mos
kelishi va qulay ta’lim muhitini yaratishdir [1, 8, 12]. Ma’ruza har doim kasbiy
o’zini o’zi anglash va kasbiy mahoratni rivojlantirishga, shaxsning deontologik
tarbiyasiga, yuqori motivatsiyaga, kasbiy tayyorgarlikka mazmunli munosabatni
shakllantirishga qaratilgan hissiy ta’sirning an’anaviy va eng samarali shakli
hisoblangan [2]. Ma’ruza o’quv jarayonini tashkil etishning boshqa shakllariga
nisbatan quyidagi afzalliklarga ega:
➢
ma’ruzachi va tinglovchilar o’rtasida
bevosita ijodiy muloqot;
➢
tinglovchilar bilan birgalikda ijodkorlik: hissiy o’zaro
ta’sir; talabalarni yangi fan yutuqlari bilan tanishtirishning iqtisodiy usuli;
talabalarni keyingi mustaqil ishlarga rag’batlantirishning samarali usuli.
Biroq, klassik ma’ruza, ya’ni slaydlar yoki boshqa rasmlar bilan birga
bo’lmagan o’qituvchining monologi eng kam samarali o’qitish usuli bo’lib,
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
265
talabalar taqdim etilgan ma’lumotlarning atigi 5 % o’zlashtirishlarini ta’minlaydi,
shuning uchun oliy ta’lim o’qituvchilari o’zlarining bilimlarini va ma’ruza
mahoratlarini yaxshilashlari shart [5, 9, 10].
Tibbiyot institutida odam organizmining topografik anatomiyasini o’rganish
ko’plab muammolar bilan bog’liq bo’lib, ulardan biri ko’rgazmali qurollar va
anatomik modellarning etishmasligidir. Muammo ho’l preparatlarni tayyorlash
uchun murda materialining etishmasligi sababli yanada murakkablashadi [5].
Internetda inson anatomiyasini, shu jumladan topografik anatomiyani
o’rganishning barcha turdagi innovatsion usullarini tavsiflovchi yuzlab saytlar
mavjud. Hozirgi vaqtda inson tanasi tuzilmalarini 3D modellashtirish usuli biz
uchun istiqbolli hisoblanadi.
Ushbu usulning ijobiy tomonlari nimalardan iborat? Birinchidan,
mamlakatimizdagi barcha tibbiyot oliy o’quv yurtlarida ho’l preparatlar va murda
materiallari mavjud emas. Hozirgi to’liq kompyuterlashtirish davrida bu hech
qanday qiyinchilik va muammo tug’dirmaydi. Bugungi kunga kelib, har bir o’quv
xonasi dasturlar o’rnatilgan shaxsiy kompyuter bilan jihozlangan. O’qituvchi katta
monitor yoki televizorga ulangan kompyuterdan foydalanib, talabalardan mavzuni
so’raydi yoki ularga mavzuni tushuntiradi. Ikkinchidan, anatomik tuzilmalarning
elektron 3D modellaridan foydalanish, o’qituvchiga ho’l preparatlardan
foydalanmasdan mavzuni talabalarga tushunarli shaklda yoritib berishga imkon
beradi.
Amaldagi qonunchilikka ko’ra yangi murda materialini olish mumkin emas,
shu sababli kafedrada hech qanday "birlamchi manba" ya’ni murda materiali yo’q.
Talaba yoki o’qituvchi kompyuter sichqonchasini aylantirish orqali, a’zo va
to’qimalarni turli burchaklardan ko’rishi mumkin bo’lgan 3D tuzilmalar ancha
uzoq vaqt xizmat qilishi mumkin, bu esa o’z navbatida iqtisodiy jihatdan foydali
hamdir [6, 7]. Uchinchidan, har bir talaba o’z kompyuteriga turli mavzudagi
anatomik tuzilmalarning elektron 3D modellari fayllarini yozib olishi va o’zi
uchun qulay bo’lgan vaqtda topografik anatomiyani mustaqil o’rganishi hamda
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
266
bilimini oshirishi mumkin. Innovatsion usullarni joriy etishning yana bir
ko’rinishi, o’quv jarayonida rentgen anatomiyaning vizual tasvirlarini - inson
tanasining turli sohalari topografiyasi bo’yicha inson hayoti davridagi
ma’lumotlarni keng qo’llashdir. Shu maqsadda kafedra kompakt-diskdagi
KT/MRT tasvirlari arxivini yaratishi kerak [11, 13, 15, 16]. Rentgen anatomiya
ma’lumotlaridan anatomik materialga qo’shimcha sifatida foydalanish, a’zo va
to’qimalarning fazoviy munosabatlarini idrok etishni osonlashtiradi va an’anaviy
usullar bilan o’rganish qiyin bo’lgan hududlarning topografiyasini o’rganish
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Xulosalar
1. Multimedia tizimi kabi eng yangi o’quv qo’llanmalari o’quv materialini
taqdim etish shakllarini turlicha qilish imkonini beradi. 2. Multimedia taqdimotlari
o’qituvchining vaqtini sezilarli darajada tejaydi, ishbilarmonlik muhitini yaratadi,
fikrlashni kuchaytiradi, fanni o’rganish motivatsiyasini va talabalarning o’quv
materialini o’zlashtirish sifatini oshiradi. 3. Оperativ jarrohlik va topografik
anatomiya fanini o’rganish tibbiyot oliygohlari talabalaridan ko’p miqdorda
ko’rgazmali o’quv qurollaridan foydalanishni talab qiladi. 4. O’qitish
samaradorligini oshirishga qaratilgan turli xil usullardan foydalanish tajribasi
shuni ko’rsatadiki, ularning har biri o’ziga xos didaktik funktsiyani bajaradi va
faqat ulardan kompleks foydalanish bizni maqsadga yaqinlashtiradi. Bu o’z
navbatida bo’lajak shifokorlarda keng qamrovli fikrlashni shakllantirish va to’g’ri
topografik tashxis qo’yishga imkon yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Гибадуллина Ф.Б., Хидиятов И.И. Особенности преподавания на
кафедре
оперативной
хирургии
и
хирургической
анатомии
//
Международный журнал экспериментального образования. – 2019. – № 4. –
с. 212-214.
2. Каган И.И. Современная клиническая анатомия, проблемы ее
преподавания и развития в России. Морфология. 2016;149(1):96-99.
3. Колсанов А.В., Иванова В.Д., Гелашвили О.А., Назарян А.К.
Интерактивный анатомический стол «Пирогов» в образовательном процессе.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
267
Оперативная хирургия и клиническая анатомия (Пироговский научный
журнал). 2019;3(1):39-44.
4. Макаров И.В., Жиров В.В., Колсанов А.В., Галкин Р.А., Сидоров
А.Ю., Хохлова Д.О. Использование предоперационного 3d-моделирования в
диагностике и хирургическом лечении третичного гиперпаратиреоза.
Новости хирургии. 2019;27(3)307-317.
