https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
612
BOSHLANG’ICH SINF ONA TILI VA O’QISH SAVODXONLIGI
DARSLARIDA OG’ZAKI MATN TUZISHNI O’RGATISH METODIKASI.
Haydarova Mahliyo Amrillo qizi
Buxoro innovatsion ta’lim
va tibbiyot universiteti
3-bosqich talabasi
Annotatsiya.
Rasmlar asosida fikrlash, nutq so’zlash, jamoada o’zini tuta
bilish, o’zini erkin his qilish, topqirlik hamda zukkolik va ijodkorlik hislatlarini
rivojlantirish. Ushbu tezis orqali bu jarayonning muvoffaqiyatli bo’lishi uchun
Boshlang’ich sinf ona tili va o’qish savodxonligi darslarida rasmlar asosida
og’zaki matn ishlash metodlar va topshiriqlar tizimini ishlab chiqish.
Kalit so’zlar:
Nutq so’zlash, jamoa, fikr, ijodkorlik, og’zaki matn, rol
o’ynash, video.
Asosiy qism:
Boshlang’ich ta’lim bosqichi o’quvchining asosiy bilim,
ko’nikma va malakalarini shakllantirish bosqichidir.
Boshlang’ich sinf ona tili va o’qish savodxonligi darslarida og’zaki matn
tuzishni bolaning tasavvur qilish qobiliyatini o’stiruvchi, dunyoqarashini
kengaytiruvchi rasmli ko’rgazmalar , didaktik vositalar ishlab chiqish va amalda
qo’llash.
Og’zaki matn tuzish – bu bolaning mustaqil ravishda muayyan mavzu
asosida mantiqli va mazmunli gaplardan iborat matn yaratishidir. Bu jarayon
O’quvchining so’z boyligi, og’zaki nutqi, tushunish va ifoda qilish qobiliyatini
rivojlantiradi.
Boshlang’ich sinf o’quvchilari bilan ishlaganda og’zaki matn tuzish
mashqlari quyidagi ko’nikmalarni rivojlantiradi: matnning asosiy g’oyasini
anglash, matnni reja asosida bayon qilish, bog’lovchi so’zlardan to’g’ri
foydalanish, fikrni mantiqan rivojlantirish, so’z boyligini kengaytirish.
Dars jarayonida qo’llaniladigan metodlar:
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
613
- Kuzatish asosida matn tuzish: Rasm yoki video asosida voqealarni kuzatib,
bolalardan o’z so’zlari bilan bayon qilish so’raladi.
- Savol – javob usuli: Matn mazmuni roller asosida jonlantirilib, bolalar
mavzuni yanada chuqurroq tushunadi.
- Tayanch so’zlar asosida matn tuzish: O’uvchilarga bir nechta kalit so’zlar
beriladi, ular shu so’zlar asosida og’zaki matn tuzadilar.
- Rol o’ynash: Matn mazmuni rollar asosida jonlantirilib , bolalar mavzuni
yanada chuqurroq tushunadi.
Metodik tavsiyalar
-O’quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini inobatga olish kerak.
-Matn tuzishga doir topshiriqlar asta- sekin murakkablashib borishi kerak.
-Har bir mashqdan keyin tahlil qilish zarur.
-O’qituvchi namuna ko’rsatib, so’ngra o’quvchidan mustaqil faoliyat kutishi
kerak.
O’qituvchining roli.
O’qituvchi bolalarni erkin fikrlashga, to’g’ri talaffuz qilishga , matnni
mantiqiy va mazmunli tuzishga o’rgatadi. Uning yordamida bolalar so’z boyligini
oshirib boradi, o’z fikrini aniq va tushunarli ifoda qilishga o’rganadi. O’qituvchi
tahlil jarayonida grammatik, uslubiy xatolarga e’tibor qaratadi.
Xulosa.
Boshlang’ich sinf o’quvchilariga og’zaki matn tuzishni o’rgatish –
ularning nutqiy rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Bu borada to’g’ri metodika
va didaktik materillardan foydalanish bolalarning o’zlashtirish darajasini oshiradi,
ularni mustaqil fikrlashga , ijodkorlikka va muloqotga tayyorlaydi. Og’zaki matn
tuzish keyingi ta’lim bosqichlari uchun asos bo’ladi. To’g’ri tanlangan metodlar
orqali o’quvchilarda mustahkam og’zaki ifoda qilish ko’nikmalari shakllantiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Qurbonova M. “Boshlang’ich sinflarda ona tili o’qitish metodikasi”,
Toshkent, 2021.
2.Abduqodirova M. “Nutq o’stirish asoslari”, Toshkent 2020.
3.”Ona tili va o’qish savodxonligi” fanidan darsliklar.
