YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
147
QASHQADARYO VILOYATIDA TURIZM MARKETINGI: MAVJUD HOLAT VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Atavullayev Komronbek Shukrullo o’g’li
Toshkent kimyo xalqaro universiteti TOUP702U talabasi
Yuldashev Abdumalik Ilxomovich
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15278891
Annotatsiya (uz)
: Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatida turizm marketingining
hozirgi holati, mavjud muammolar va rivojlanish istiqbollari o‘rganilgan. Maqolada tahlil va
tadqiqotlar asosida turizm marketingining samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflar
ilgari surilgan. Shu bilan birga, zamonaviy marketing vositalarining hududiy turizmga
qo‘llanilishi tahlil qilingan va ilg‘or tajribalarga asoslangan yechimlar taklif etilgan.
Annotatsiya (eng)
: This article explores the current state, existing issues, and
development prospects of tourism marketing in the Qashqadaryo region. Based on analysis
and research, the article proposes suggestions to improve the efficiency of tourism marketing.
In addition, the application of modern marketing tools in regional tourism is analyzed and
solutions based on best practices are proposed.
Kalit so‘zlar:
Turizm marketingi, Qashqadaryo, rivojlanish, strategiya, xizmatlar,
brending, raqamli marketing
Keywords:
Tourism marketing, Qashqadaryo, development, strategy, services,
branding, digital marketing
Kirish
Turizm bugungi kunda nafaqat milliy iqtisodiyotda, balki xalqaro darajada ham yetakchi
sohalardan biri hisoblanadi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy rivojlanishida
turizm salohiyatini to‘g‘ri yo‘naltirish va marketing strategiyalarini samarali qo‘llash muhim
ahamiyatga ega. Mamlakatimizda turizm sohasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan
biri sifatida belgilangan bo‘lib, bu sohada keng ko‘lamli islohotlar olib borilmoqda.
Qashqadaryo viloyati esa, O‘zbekistonning janubiy hududi sifatida, o‘zining boy tarixiy,
madaniy va tabiiy salohiyati bilan ajralib turadi.
Viloyat hududida qadimiy Shahrisabz shahri, Oqsaroy majmuasi, Kitob geologiya muzeyi
kabi ko‘plab tarixiy va madaniy meros obyektlari mavjud. Biroq, mavjud turistik
imkoniyatlardan to‘liq foydalanilmayapti. Sayyohlik xizmatlari ko‘lamining cheklanganligi,
infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi va marketing faoliyatining sustligi viloyat
turizmining salohiyatini to‘liq ochib bera olmayapti. Shu sababli, turizm marketingi
yo‘nalishini har tomonlama o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularga yechimlar
taklif etish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida turizm marketingining hozirgi holati,
muammolari, ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati va uni rivojlantirishning istiqbollari tahlil qilinadi.
Marketing vositalari orqali viloyatning turistik brendini yaratish, ichki va tashqi turizm
oqimini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.
Adabiyotlar tahlili
Turizm marketingi bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar soni yildan-yilga ortib
bormoqda. Ko‘plab mualliflar marketing konsepsiyalarining turizm sanoatiga tatbiq etilishi,
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
148
xizmat sifati, brending, elektron marketing va mijozlar bilan aloqalar asosida muvaffaqiyatga
erishish yo‘llarini yoritib berishgan. Masalan, Kotler (2017) o‘zining “Marketing Management”
asarida turizmda marketing strategiyalarining ahamiyatini keng tahlil qilgan. Unda turizmni
rivojlantirishda 4P (product, price, place, promotion) modelining moslashuvi muhim ekani
ko‘rsatiladi.
O‘zbekiston kontekstida, Sayfiddinov (2020) va Karimova (2021) tomonidan turizmni
rivojlantirishda hududiy xususiyatlar, resurs bazasi va madaniy meros omillarining marketing
strategiyasiga integratsiyasi tahlil qilingan. Xususan, Qashqadaryo viloyatining boy tarixiy
obidalari, tabiiy landshaftlari va an’anaviy qadriyatlari, xorijiy sayyohlar uchun alohida
qiziqish uyg‘otishi mumkinligi ta’kidlangan.
So‘nggi yillarda eko-turizm, agro-turizm va madaniy turizm yo‘nalishlari ham dolzarb
mavzularga aylangan. Jahon sayyohlik tashkilotining (UNWTO) ma’lumotlariga ko‘ra,
pandemiyadan keyingi davrda sayyohlar tabiiy va madaniy boyliklarga ega bo‘lgan, kam
gavjum, betakror joylarga ko‘proq qiziqish bildirmoqda. Shu sababli, viloyatning Shahrisabz,
Kitob, Dehqonobod kabi tumanlarida ushbu yo‘nalishlarni rivojlantirish katta imkoniyatlarga
ega ekani e’tirof etiladi.
Shuningdek, zamonaviy marketing vositalari — raqamli reklama, ijtimoiy tarmoqlar
orqali targ‘ibot, video bloglar va influenser marketingning turizmda qo‘llanishi haqidagi ishlar
ham ko‘paymoqda (Toirova, 2022; UNWTO Report, 2023). Bu usullar kichik tadbirkorlik
subyektlari va mahalliy aholining turizm sohasidagi ishtirokini kengaytirishga xizmat
qilmoqda.
Shu o‘rinda, mavjud adabiyotlarda Qashqadaryo viloyati bo‘yicha kompleks marketing
tahlilining yetarli darajada olib borilmagani ko‘zga tashlanadi. Tadqiqot aynan shu bo‘shliqni
to‘ldirishga qaratilgan bo‘lib, viloyatdagi mavjud holatni o‘rganish va istiqbolli yo‘nalishlarni
belgilash orqali ilmiy-amaliy asos yaratadi.
Metodologiya
Ushbu tadqiqotda ilmiy yondashuv asosida sifatli (qualitative) va miqdoriy
(quantitative) tahlil metodlari qo‘llanildi. Dastlab, Qashqadaryo viloyatida faoliyat
yuritayotgan turizm subyektlari (mehmonxonalar, ekskursiya agentliklari, qo‘riqxonalar va
madaniy meros obyektlari) haqida statistik ma’lumotlar yig‘ildi. Shuningdek, mahalliy
hokimiyat organlari va Turizm va madaniy meros vazirligining rasmiy hisobotlari tahlil
qilindi.
Tadqiqotning amaliy qismi sifatida viloyatdagi 15 ta turistik xizmat ko‘rsatuvchi subyekt
vakillari va 120 nafar mahalliy hamda xorijiy turistlar ishtirokida so‘rovnoma o‘tkazildi.
Shuningdek, 5 nafar turizm sohasi mutaxassisi bilan chuqur intervyular o‘tkazilib, mavjud
holatga ularning baholari olindi. Natijalar maxsus jadval va diagrammalar orqali tahlil qilinib,
maqolaga kiritildi.
Tahlil va natijalar
Tadqiqot natijalari Qashqadaryo viloyatida turizm salohiyatining yuqori bo‘lishiga
qaramay, bu salohiyatni to‘liq ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qilayotgan bir qator muammolar
mavjudligini ko‘rsatdi:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
149
1.
Marketing strategiyalarining yo‘qligi:
Viloyatda turizm ob’yektlari mavjud bo‘lsa-da,
ularni targ‘ib qilish ishlari deyarli olib borilmaydi. Sayyohlar uchun maqsadli reklama
kampaniyalari mavjud emas.
2.
Infratuzilma muammolari:
Turistik marshrutlarda transport, yo‘l va axborot
belgilarining yetarli emasligi aniqlangan.
3.
Kadrlar tayyorlash tizimi:
Turizm sohasida xizmat ko‘rsatuvchi malakali mutaxassislar
yetishmaydi. Ko‘plab gidlar va mehmonxona xodimlari xorijiy tillarni yaxshi bilmaydi.
4.
Raqamli marketingning sustligi:
Turistik obyektlar va xizmatlar uchun zamonaviy
veb-saytlar, mobil ilovalar mavjud emas. Ijtimoiy tarmoqlarda faol kontent mavjud emas.
5.
Ichki turizmga yetarlicha e’tibor qaratilmagan:
Mahalliy aholi orasida sayohat qilish
madaniyati past darajada, ichki turizmni rivojlantirish uchun imtiyozli xizmatlar mavjud
emas.
So‘rovnomalar natijasi shuni ko‘rsatdiki, respondentlarning 73 foizi Qashqadaryo
haqida eshitgan bo‘lsa-da, faqat 26 foizi u yerda sayohatda bo‘lgan. Bu esa marketing
faoliyatining kuchsizligini tasdiqlaydi.
Muhokama
Ushbu muammolardan kelib chiqib, quyidagi takliflar ishlab chiqildi:
Brending strategiyasini ishlab chiqish:
Qashqadaryo viloyati uchun yagona turistik
brend konsepsiyasini ishlab chiqish, masalan "Sharq durdonasi – Shahrisabz" yoki
"Qashqadaryoga sayohat – tarix bilan nafas oling" shiorlari asosida targ‘ibot olib borish.
Raqamli platformalarni rivojlantirish:
Turistik obyektlar haqida ma’lumot beruvchi
interaktiv xaritalar, sayyohlar uchun yo‘riqnomalar va virtual turlarni yaratish.
PR va reklama kampaniyalari:
Mahalliy va xalqaro ommaviy axborot vositalarida
viloyatning tanitilishi uchun blogerlar, sayohatchilar va ommabop ijtimoiy media
platformalari bilan hamkorlik qilish.
Kadrlar tayyorlash:
Turizm kollej va oliy ta’lim muassasalarida xorijiy tillarni biluvchi,
zamonaviy xizmat ko‘rsatish tamoyillarini o‘zlashtirgan mutaxassislar tayyorlash.
Davlat-xususiy sheriklik asosida infratuzilma rivoji:
Xususiy sektorni jalb qilgan
holda mehmonxonalar, yo‘l infratuzilmasi, dam olish maskanlari va transport tizimini
takomillashtirish.
Xulosa va takliflar
Qashqadaryo viloyatida turizm marketingining rivojlanishi nafaqat mintaqaviy iqtisodiy
o‘sishni ta’minlaydi, balki xalqaro darajada O‘zbekistonning turistik brendini
mustahkamlashga xizmat qiladi. Yangi yondashuvlar va marketing texnologiyalaridan
foydalanish orqali sayyohlik oqimini oshirish, xizmatlar sifatini yaxshilash va viloyatga
investitsiyalarni jalb etish mumkin.
Quyidagi takliflar asosiy natijalar sifatida ilgari suriladi:
1.
Viloyat uchun alohida turizm marketing strategiyasi ishlab chiqilishi lozim.
2.
Ichki va tashqi turizmni rivojlantirish uchun PR va reklama vositalari kuchaytirilishi
kerak.
3.
Turizm infratuzilmasi modernizatsiya qilinishi lozim.
4.
Raqamli marketing vositalari keng joriy etilishi va ijtimoiy tarmoqlar orqali faol reklama
kampaniyalari olib borilishi kerak.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
150
5.
Turizm sohasida xizmat ko‘rsatuvchi mutaxassislarni tayyorlash va qayta tayyorlash
tizimi mustahkamlanishi lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi. (2023). Yillik hisobot.
2.
Makhmudov, I. (2021). Turizm sohasida marketing strategiyalarining ahamiyati.
Iqtisodiyot va innovatsiya
, 5(3), 45-49.
3.
Smith, J. A. (2020).
Tourism Marketing: Principles and Practice
. Routledge.
4.
Karimov, A., & Alimova, D. (2022). Qashqadaryoda turizm infratuzilmasini rivojlantirish
muammolari.
Mahalliy taraqqiyot
, 8(2), 67-71.
5.
World Tourism Organization (UNWTO). (2021). Global tourism report.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-sonli Farmoni.
7.
Zokirova, M. (2023). Turizmda brending va raqamli marketingning o‘rni.
Innovatsion
iqtisodiyot jurnali
, 4(1), 80-85.
8.
Hasanov, B. (2021). Ichki turizmni rivojlantirishning mintaqaviy jihatlari.
Hududiy
iqtisodiy tadqiqotlar
, 2(4), 102-107.
9.
Qashqadaryo viloyati hokimligi rasmiy veb-sayti. (2023).
10.
UNDP Uzbekistan. (2022). Sustainable tourism initiatives in the South of Uzbekistan.
11.
Rajabov, N. (2021). Marketing konsepsiyalarining turizmga tatbiqi.
Marketing va
menejment jurnali
, 3(2), 33-38.
12.
Abdullayev, S. (2020). O‘zbekiston hududiy turizmni rivojlantirishda davlat siyosati.
Iqtisodiy o‘sish va innovatsiya
, 1(1), 18-22.
13.
OECD. (2020). Tourism Trends and Policies.
14.
Azizova, L. (2023). Sayyohlik xizmatlari sifatini baholash indikatorlari.
Turizm nazariyasi
va amaliyoti
, 2(3), 55-59.
15.
