Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
219
BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING
IJODIY FIKRLASH MALAKASINI SHAKLLANTIRISHNING
ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI
Qo‘qon Universiteti Ta’lim fakulteti
Boshlang’ich ta’lim yo‘nalishi 4
-kurs talabasi
Ochildiyeva Ozodaxon Saydali qizi
Ilmiy rahbar:
Abduraxmonova Nigoraxon Akramali qizi
Ta’lim kafedrasi katta o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang’ich sinf ona tili darslarida
o‘quvchilarning ijodiy fikrlash malakasini shakllantirishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalarning afzalliklari va darslarda o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini
rivojlantirishga qaratilgan bir qancha metod va usullarning dars samaradorligiga
qanday ta’sir ko‘rsatishi hamda amaliyotga joriy qilish uchun tavsiyalar ishlab
chiqishdan iboratdir.
Kalit so’zlar:
ijod, ijodiy fikr, ijodkorlik, texnologiya, boshlang’ich sinf
o’quvchilari
.
Zamonaviy pedagogik yondashuvlarning
integratsiyasi orqali o‘quvchilar
nafaqat bilim, balki ijodiy va analitik fikrlash ko‘nikmalariga ham ega bo‘lishi
mumkinligi haqida fikr yuritiladi. Shuningdek, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari
uchun metodik tavsiyalarni taqdim etadi, ular orqali ta’lim j
arayonida zamonaviy
pedagogik texnologiyalardan qanday samarali foydalanish mumkinligi
ko‘rsatilgan.
Mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan uzviylik va uzluksizlik
tamoyili o‘quvchilar aqliy qobiliyatini bir maromda to‘xtovsiz rivojlanishini
taqozo etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining: “Maktabda o‘qitish
metodikasi o‘zgarmasa, ta’lim
sifati ham, mazmuni ham, muhit ham o‘zgarmaydi”
,
–deb ta’kidlaganlarida “Uchinchi Renessans poydevori”ni ta’lim islohotlarida
ko‘rdi. Bugungi kunda ta’lim tizimida buyuk islohotlar amalga oshiralayotgan
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
220
zamonda ijodiy fikrlovchi yoshlarga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortmoqda.
Zamonaviy
texnologiyalar o'quvchilarga ijodiy fikrlashni rivojlantirishda, muammoli
vaziyatlarni hal qilishda, o'z fikrlarini erkin ifoda etishda, g'oyalarni yaratishda
yordam beradi.
Boshlang'ich
ta’lim
Davlat
ta’lim
standartining
,,Kirish“
qismida„Boshlang'ich ta ’lim jarayoni bolaning mantiqiy tafakkur qila olish
salohiyati, aqliy rivojlanishi, dunyoqarashi, kommunikativ savodxonligi va o'z-
o'zini anglash salohiyatini shakllantirishga, jismonan sog'lom bo'lishga, moddiy
borliq go'zalliklarini his eta olishga, go'zallik va nafosatdan zavqlana olish, milliy
urf-odatlarni o'zida singdirish va ardoqlash, ularga rioya qilishga o'rgatadi",
—
deb
alohida ta ’kidlangan. Ta'limda o‘quvchi shaxsini fikrlashga, o‘zgalar fikrini
anglash va shu fikrni og‘zaki hamda yozma shaklda savodli bayon eta olishga
o‘rgatish masalasiga e'tibor qaratilgan bo‘lib, mustaqil fikrlaydigan, nutq
madaniyati rivojlangan savodxon shaxsni kamol toptirish asosiy o‘rin e
gallaydi.
Millatning turmush tarzi, madaniy yaratuvchanligi uning boy tarixiy merosi
asosida o‘rganiladi.
Boshlang’ich sinf ona tili darslarida o‘
quvchilarni ijodiy
fikrlash malakasini shakllantirish muhim ahamiyatga ega.Har bir yosh avlod
mustaqil fikrlaydigan, erkin fikr yuritadigan shaxs b
o‘lib shakllanmog’i lozim.
Ijodiy fikrlash malakasini shakllantirish tamoyillari boshlang’ich sinf
o‘quvchilarini qiziqishini o‘stirib, dars jarayoniga jalb qilish, ularni qiziqtirgan
mavzularda ishlash hamda mustaqil fikrlay olish qobiliyatini rivojlantirishda
muhim ahamiyatga ega. Hozirgi kunda joriy etilgan Yangi avlod darsliklari
mavzulari yuzasidan t
o‘
xtaladigan b
o‘
lsak darslikdagi savol va topshiriqlar
o‘
quvchilarni fikrlashga undaydigan ayniqsa,ijodiy fikrlash malakasini
rivojlantirishga y
o‘
naltirilgan.
Ta’lim to'g'risida“gi qonunda „Boshlang'ich ta’lim umumiy o'rta ta ’lim olish
1
Prezident Sh.Mirziyoyevning “O‘qituvchi va murabbiylar kuni”ga bag‘ishlangan tabrik nutqi.
Toshkent, 2020
2
https://kun.uz/news/2019/11/27/boshlangich-sinfda-oqitishning-zamonaviy-
texnologiyalaridan-foydalanish-usullari
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
221
uchun zarur bo'lgan savodxonlik, bilim va ko'nikma asoslarini shakllantirishga
qaratilgandir", deyiladi. Shundan kelib chiqqan holda „Boshlang'ich sinflarda ona
tili ta’limining maqsadi, vazifalari sifatida bolaning tafakkur qilish faoliyatlarini
kengaytirishga, erkin fikrlay olish, o'zgalar fikrini anglashi, o'z fikrini og'zaki va
yozma ravishda bayon qila olishi, jamiyat a’zolari bilan erkin muloqotda bo'la olish
ko'nikma va malakalarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
O‘rta maktabda o‘quvchilarning kreativlik tafakkurini rivojlantirishga
yo‘naltirilgan vazifalar majmuasini ishlab chiqishda o‘qitishning uchta usuli
-
amaliy, ko‘rgazmali, muammoli va topshiriqni bajarish shakli
-yakka, juftlik,
guruhda asos qilib olinadi.
Shaxs tafakkurining shakllanishi va rivojlanishi, o‘quvchilarda ijodiy fikrlash
qobiliyatlarini rivojlantirish muammosi respublikamiz hamda qator xorijlik
pedagog psixolog olimlar tomonidan ilmiy tadqiq etilgan.
Lev Vygotskiy, ijodiy fikrlash jarayonida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan
“sotsial
-
interaktiv” nazariyani o‘rgandi. U, bola ijtimoiy muhitda o‘z fikrlarini
rivojlantirishi va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishi kerakligini ta'kidlagan.
Segundo Marcos hamda Vang “Ijodiy fikrlash va yozish ikkita muhim
qobiliyatdir. Ular bir-birini to'ldiradi, chunki yozish uchun ko'proq vaqt sarflagan
o‘
quvchilar yaxshi ijodiy fikrlashni namoyish etadilar.Bundan tashqari, og'zaki
iboralar, jumladan, og'zaki muloqot va kompozitsiya
o‘
quvchilar ijodiyotining
ko'rgazmasidir.
Meng-Meng Li and Chia-Ching Tu Ijodiy fikrlash - bu aqliy jarayon bo'lib,
unda odamlar yangi va noan'anaviy g'oyalar va murakkab muammolar va
muammolarga xayoliy echimlar ishlab chiqaradilar. Bunda an'anaviydan
qochadigan, innovatsiya va innovatsiyani rag'batlantiradigan kontseptsiyalarni
yaratishga hamda muammoni hal qilish undashi haqida s
o‘
z boradi.
3
K. Qosimova, S.M atchonov, X.G'ulomova, Sh. Yo‘ldosheva,Sh. Sariyev”
O
na tılı
o
‘qıtısh
metodıkası”(196
-bet)
4
“
Creating my own story: Improving children’s creative thinking
and composition creativity
through a three-staged individual-group-individual story writing framework
”
Hsu-Chan
Kuo,Chu-Yang Chang,Jian-Ping Wang, Estelle Linjun Wu, Pei-Lin Li (2-bet)
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
222
N.Abduraxmonovaning
“Boshlang’ich sinf ona tili darslarida o‘quvchilarning
ijodiy fikrlash malakasini shakllantirish uslubiyoti” dissertatsiya ishida keltirib
o‘tilganidek,“O‘quvchi yoshlarda mustaqil fikr, fikr erkinligi, mustaqil tafakkurni
shakllantirish murakkab jarayondir. Mazkur jarayonga baho berishda, dolzarbligini
alohida ta’kidlashimizda muhim o‘rinni, birinchidan, uning mamlakatimizning
bugungi kuni va istiqboli uchun benihoya zarur ekanligini, ikkinchi tomondan esa,
unga kompleks yondashish kera
k ekanligini tushunishimiz zarur. Bu o‘rinda
hozirgi zamon fani metodologiyasining muhim tamoyili bo‘lgan fanlar
integratsiyasi omilidan keng foydalanish kerak. SHundagina, bir tomondan, ijodiy
fikr, tafakkur erkinligini shakllantirish uchun keng imkoniyat
lar tug’iladi, ikkinchi
tomondan, ijodiy fikrni amalga oshirish imkoniyatlari kengayadi, uchinchi
tomondan, fikr erkinligini kuzatish, o‘rganish, tahlil qilish usullarini
takomillashtirish mumkin bo‘ladi.”
S.Muhammadieva “Bolalarda tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini
oshirish” nomli maqolasida “O‘
quvchilar ijodiy va tanqidiy fikrlash orqali
murakkab muammolarni hal qilish k
o‘
nikmasini egallaydi.Pedagogik strategiyalar
va qiyinchiliklar Karimov tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantirishda
pedagoglarning duch keladigan qiyinchiliklarini tahlil qiladi. Uning fikricha, vaqt
cheklovlari va an‘anaviy
baholash usullari
o‘
quvchilarda tanqidiy va ijodiy
fikrlashni rivojlantirishga t
o‘
sqinlik qilishi mumkin
”.degan fikrlarni keltirib
o‘
tadi.
Ona tili darslarida o‘quvchilarning ijodiy fikrlash malakasini rivojlantirish
bo‘yicha
ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Yuqorida ko‘
rib
o‘
tilgan tajriba-sinov
natijalaridan k
o‘
rishimiz mumkinki.Ta'lim
jarayonida o‘quvchilarning ijodiy
fikrlashi uchun zarur sharoitlar yaratilsa, ijodiy fikrlashga y
o‘
naltiradigan didaktik
5
N.Abduraxmonova
“
B
oshlang’ıch sınf ona tılı darslarıda o‘quvchılarnıng ıjodıy fıkrlash
malakasını shakllantırısh uslubıyotı”Dissertatsiya 25
-bet
6
International Journal of Education, Social Science & Humanities.Finland Academic Research
Science PublishersS.Muhammadieva “Bolalarda tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini
oshirish”
(150)
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
223
o‘yinlar, mashqlar va topshiriqlardan, ijodiy ishlardan izchil va muntazam
foydalanilsa, muammoli vaziyatlar yaratilib, uni o‘quvchilarning o‘zlari hal
etishlari uchun imkon bеrilsa, o‘qituvchi
-
o‘quvchi munosabatida «sub'еkt
-
sub'еkt»
munosabati o‘rnatilishi ijobiy samaralar bеrishi asoslandi.
Boshlang’ich sinf
o‘
quvchilarida ijodiy fikrlash k
o‘
nikmalarini rivojlantirish imkonini beruvchi
didaktik shart-sharoitlarni aniqlashtirish zarur ekanligi isbotlangan.
Xulosa qilamizki, boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida
o‘
quvchilarning ijodiy fikrlash malakasini shakllantirishda tashkil etiladigan turli
xildagi metod,topshiriq,muammoli vaziyat va savollar
o‘
quvchilarni fikrlashiga
katta ta’sir ko‘
rsatadi.Pedagog
o‘
qituvchilar
o‘
z ustida ishlagan holda har bir
darsga
oddiy
dars
emas
balki
san’at
asaridek
qarab,yangicha
yondashuvlar,metodlar hamda
o‘
quvchilarni fikrlashga undaydigan muammoli
vaziyatlar yaratgan holda tashkil etsa ta’lim jarayonida samarali natijala
rga
erishishi hamda,
o‘
quvchilarning ijodiy fikrlash darajalarida ham
o‘
sish
k
o‘
rsatkichlarini kuzatishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.N.A. Abduraxmonova (2025). BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QITUVCHILARINING IJODIY FAOLLIGINI OSHIRISHDA PEDAGOGIK
KO‘NIKMALARNING ROLI.
Inter education & global study, (1 (1)), 15-21.
N.A.
Abduraxmonova.
"BO‘LAJAK
BOSHLANG‘ICH
SINF
O‘QITUVCHILARINING IJODIY FAOLLIGINI OSHIRISHDA PEDAGOGIK
KO‘NIKMALARNING ROLI" Inter education & global study, no. 1 (1), 2025, pp.
15-21.
2. Madinabonu Shuxratjon qizi, & Esonaliyeva Guluzra Komiljonova. (2023).
INSON QADRI VA BARKAMOL AVLOD SHAKLLANISHIDA
PEDAGOGIKANING OʻRNI.
QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
,
1
(1),
788
–
789.
https://doi.org/10.54613/ku.v1i1.717
3. Komiljonova, G. N. qizi. (2023). FANLARARO BOG‘LANISH ASOSIDA
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
224
BOSHLANG‘ICH TA’LIMNI AMALGA OSHIRISHNING O‘ZIGA XOS
XUSUSIYATLARI. Educational Research in Universal Sciences, 2(12), 198
–
201. Retrieved from
http://erus.uz/index.php/er/article/view/5505
4.Abduraxmonova, N. (2022). BOʼLAJAK BOSHLANGʼICH SINF
OʼQITUVCHILARINI
METODIK
TAYYORGARLIGINI
TAKOMILLASHTIRISH
MUAMMOSINING
PEDAGOGIK
ZARURIYATI.
Science and innovation
,
1
(B8), 2114-2121.
Abduraxmonova,
N.
"BOʼLAJAK
BOSHLANGʼICH
SINF
OʼQITUVCHILARINI
METODIK
TAYYORGARLIGINI
TAKOMILLASHTIRISH
MUAMMOSINING
PEDAGOGIK
ZARURIYATI."
Science and innovation
1.B8 (2022): 2114-2121.
5.Diyoraxon, S., & Komiljonova, G. (2023). BOSHLANG ‘ICH TA’LIMDA
CHET EL O ‘QUVCHILARINI BAHOLASH MEZONI VA SAMARALI
TAQDIRLASH.
QO ‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
, 783-785.
6.Abduraxmonova, N. A. qizi.(2023). Bo ‘lajak boshlang ‘ich sinf o
‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini rivojlantirish pedagogik muammo
sifatida.
Educational Research in Universal Sciences
,
2
(12), 208-211.
Abduraxmonova, N. A. "qizi.(2023). Bo ‘lajak boshlang ‘ich sinf o
‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini rivojlantirish pedagogik muammo
sifatida."
Educational Research in Universal Sciences
2.12: 208-211.
7.Nigoraxon, A., & Mohlaroy, A. (2024). boshlangʻich taʻlimda oʻquvchilar ijodiy
foaliyatini tashkil etish texnologiyasi.
Yosh Tadqiqotchi Jurnali
,
3
(1), 83-87.
Nigoraxon, Abduraxmonova, and Alijonova Mohlaroy. "boshlangʻich taʻlimda
oʻquvchilar ijodiy foaliyatini tashkil etish texnologiyasi."
Yosh Tadqiqotchi
Jurnali
3.1 (2024): 83-87.
8.
Абдурахмонова
Нигораксон
. (2024).
ИДЖОДИЙ
ФАОЛИЯТИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШДА
БО
'
ЛАДЖАК
БОШЛАНГИЧ
СИНФ
О
'
КИТУВЧИЛАРИНИНГ
ИНДИВИДУАЛЬНО
-
ШАКСИЙ
СИФАТЛАРИ
.
Университетская
исследовательская
база
, 55
–
58.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
225
9. Kalendarova, Z. K. (2022). Innovative model of shaping students’ creative
thinking skills in primary education in the process of creating problem situations
and its content.
INNOVATIVE ACHIEVEMENTS IN SCIENCE
, 11-137.
10. KALENDAROVA, Z. K. (2021). PRIMARY EDUCATION-THE
FOUNDATION OF GENERAL SECONDARY AND HIGHER
EDUCATION.
THEORETICAL & APPLIED SCIENCE
Учредители
:
Теоретическая
и
прикладная
наука
, (6), 350-332.
