Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
17
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITLARIDA O‘ZBEKISTON TURIZM
BOZORINING RIVOJLANISHI
Samatov Xurshid Ulmasjonovich
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali ’’ Gumanitar va ijtimoiy fanlar’’ kafedrasi mudiri
Jabborov Abdulla Akbar
o’g’li
Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti
Samarqand filiali TTKT fakulteti talabasi
Elektron pochta manzili:
abdullajabborov3@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekiston
turizm bozorining rivojlanish istiqbollari tahlil qilinadi. Zamonaviy texnologiyalar
–
xususan, onlayn bronlash tizimlari, elektron chiptalar, dinamik paketlashtirish,
blokcheyn va virtual turizm ka
bi innovatsion yechimlarning turizm sohasiga ta’siri
ko‘rib chiqiladi. Mamlakatimizda raqamli transformatsiya jarayoni sayyohlik
xizmatlarining sifatini oshirish, mijozlar ehtiyojini qondirish va global bozorda
raqobatbardoshlikni ta’minlashda
muhim omil sifatida baholanmoqda. Tadqiqot
natijalari O‘zbekiston turizm industriyasining raqamli iqtisodiyot sharoitidagi
rivojlanish modelini tushunishga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar:
Raqamli iqtisodiyot, Turizm bozori, Onlayn bronlash,
Dinamik paketlashtirish, Blokcheyn, Virtual turizm, Elektron xizmatlar,
Innovatsiyalar
Abstract:
This article analyzes the prospects for the development of
Uzbekistan's tourism market under the conditions of a digital economy. The impact
of modern technologies
–
in particular, online booking systems, e-tickets, dynamic
packaging, blockchain, and virtual tourism
–
on the tourism sector is examined.
The digital transformation process in Uzbekistan is regarded as a key factor in
improving the quality of tourism services, meeting customer needs, and ensuring
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
18
competitiveness in the global market. The study provides insights into the
development model of the tourism industry in Uzbekistan within the context of the
digital economy.
Keywords:
Digital economy, Tourism market, Online booking, Dynamic
packaging, Blockchain, Virtual tourism, E-services, Innovations
Аннотация:
В данной статье рассматриваются перспективы развития
туристического рынка Узбекистана в условиях цифровой экономики.
Анализируется влияние современных технологий –
в частности, онлайн
-
бронирования, электронных билетов, динамического пакетирования,
блокчейн
-
систем и виртуального туризма –
на туристическую сферу.
Процесс цифровой трансформации в стране рассматривается как важнейший
фактор повышения качества туристических услуг, удовлетворения
потребностей клиентов и обеспечения конкурентоспособности
на
глобальном рынке. Результаты исследования способствуют пониманию
модели развития туристической индустрии Узбекистана в цифровую эпоху.
Ключевые слова:
Цифровая экономика, Туристический рынок,
Онлайн
-
бронирование,
Динамическое
пакетирование,
Блокчейн,
Виртуальный туризм, Электронные услуги, Инновации
Hozirgi global raqamli transformatsiya sharoitida iqtisodiyotning barcha
tarmoqlari singari turizm sohasi ham jadal rivojlanib bormoqda. Raqamli
texnologiyalar turizmning an’anaviy shakllarini zamonaviy modelga o‘zgartirib,
xizmat ko‘rsatish sifatini oshir
ish, sayohatlarni rejalashtirish va amalga oshirish
jarayonlarini soddalashtirish imkonini bermoqda. Ayniqsa, onlayn bronlash
tizimlari, elektron chiptalar, virtual turizm va blokcheyn texnologiyalari turizm
industriyasining butun ekotizimini o‘zgartirmoqd
a.
O‘zbekistonning turizm sohasi ham raqamli iqtisodiyot ta’sirida yangi
bosqichga ko‘tarilmoqda. So‘nggi yillarda respublikada sayyohlik infratuzilmasini
modernizatsiya qilish, raqamli xizmatlarni joriy etish, xorijiy sayyohlar uchun
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
19
qulay shart-sharoitlar yaratish borasida muhim islohotlar olib borilmoqda. Bu
islohotlar natijasida mamlakatimiz turizm bozori raqobatbardosh, zamonaviy va
innovatsion soha sifatida shakllanmoqda.
Mazkur ishda raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekistonda turizm
bozorining rivojlanish yo‘nalishlari, zamonaviy texnologiyalarning sohaga ta’siri,
global tendensiyalar va mamlakatimiz tajribasi chuqur tahlil qilinadi. Shuningdek,
dinamik paketlashtirish, onlayn xizmatlar, virtual turizm, bronlash tizimlari va
blokcheyn texnologiyalarining amaliy ahamiyati o‘rganiladi. Bu orqali
O‘zbekiston turizm sohasining raqamli rivojlanish istiqbollari ochib beriladi.
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi O‘zbekistonning turistik bozorini
rivojlantirishning yangi tendensiyalarini belgilaydi. Xususan, turizm biznesining
globallashuvi, internet-
resurslarning faol rivojlanishi va turizm bozoriga ta’siri,
sayohatlarni yangi
shaklda tashkil etish yondashuvi O‘zbekiston turizm bozorining
rivojlanishini yangicha shakllantiradi.
Turistik onlayn-xizmatlar bozori
–
elektron xizmatlar savdosining eng tez
rivojlanayotgan sektorlaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda xorijiy sayyohlar
O‘zbekiston bo‘ylab o‘z safarlarini rejalashtirish va tashkil qilishda internetdan
faol foydalanmoqda.
Turizm sohasida sayyohlik turlarini dinamik paketlashtirishni bozorga ilgari
surish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Bu –
aviakompaniyalar, mehmonxonalar
va sayyohlik xizmatlari agregatorlarining resurs tizimlariga to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri
murojaat qilish orqali sayyohlik mahsulotlarini shakllantirish va joriy etishning
yangi texnologiyasidir. So‘nggi paytlarda ushbu texnologiya asosida ishlab
chiqarilgan paketlarning ulushi Yevropa bozorida sotilayotgan turistik
mahsulotlarning yarmidan ortig‘ini tashkil etmoqda
.
Mahsulotning yuqori texnologiyaligi uni onlayn-buyurtma qilish uchun
ideal qiladi. Yevropada onlayn turlar savdosi asosan dinamik tarzda shakllangan
paketlar hisobiga o‘sib bormoqda. Ayrim mahalliy turoperatorlar muntazam
reyslar negizida dinamik paketlashtirish "nisha"sida ishlarni faol rivojlantirmoqda.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
20
O‘zbekiston turistik bozori bo‘yicha bashorat ijobiy bo‘lib, bir qator
turkompaniyalar klassik turoperatorlikdan butun dunyo bo‘ylab hamkorlar
sonining ko‘pligi bilan tubdan farq qiladigan va jiddiyroq nazorat talab qiladigan
dinamik paketlashtirish negizi
da ish sifatiga ko‘proq asosiy e’tibor qaratishni
rejalashtirmoqda. Bu sohada yuqori risklar saqlanib qolaveradi, shu sababli
firmalar asosiy e’tiborni “O‘zbekiston havo yo‘llari” milliy aviakompaniyasi va
muntazam aviakompaniyalar bilan ishlashga qaratmoqda.
Yaqin kelajakda Samarqand, Buxoro va Xivadagi sayyohlik ob’ektlarini
tashkiliy va mustaqil sayohatlar sifatida maksimal darajada ta’minlash uchun temir
yo‘l transporti (Afrosiyob poyezdlari) asosida temir yo‘l qatnovlari yo‘lga
qo‘yiladi. Mamlakat turizm s
anoatini tashkil etishning tubdan yangi texnologik
modeli bozorning barcha ishtirokchilari
–
iste’molchilardan tortib, sayohatga
xizmat ko‘rsatuvchi provayderlargacha (aviakompaniyalar, mehmonxonalar)
uchun foydali bo‘ladi.
Zamonaviy texnologiyalar sayyohlarga o‘z sayohatlarini boshidan
oxirigacha mustaqil ravishda rejalashtirish va tashkil etish: barcha turdagi
transportlar uchun arzon narxlardagi chiptalarni xarid qilish, turar joy bron qilish,
marshrutlar yaratish va ko‘ng
ilochar dasturlar tuzish imkonini beradi.
Sayyohlik sohasidagi eng keng tarqalgan innovatsiyalar transport va turar
joy xizmatlari (elektron bronlash, elektron chiptalar, elektron vizalar) sohasida
kuzatilmoqda. Birinchi yangiliklardan biri “elektron chipta” xizmatidir.
Shuningdek, mehmonxona, madaniyat muassasalari, boriladigan joylardagi
voqealar va safarda turlicha xizmatlar haqida zarur ma’lumotlarni olish imkonini
beruvchi elektron savdolar ham joriy etilgan.
Individual sayohatchilar va guruhlar uchun aviachiptalarni qidirish
mexanizmlari muhim ahamiyatga ega. Masalan, u yoki bu yo‘nalishdagi
tashuvchilar takliflarini bilish, eng arzon va tezkor to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri va bog‘lovchi
reyslarni aniqlash, xizmatlar uch
un narxlarni pasaytirish haqida xabardor bo‘lish
lozim.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
21
O‘zbekiston bo‘ylab sayohatlar uchun nafaqat aviachiptalar, balki poyezd va
avtobuslar uchun chiptalar to‘planuvchi servisdan foydalanish mumkin. Ommabop
ilovalar O‘zbekistonning istalgan nuqtasida mehmonxonalar, yotoqxona, lagerlar,
kvartira va villalar h
aqida ma’lumot beradi. Siz haqiqiy fotosuratlarni va
mehmonlarning sharhlarini ko‘rishingiz, xonani (ko‘pincha oldindan to‘lovsiz)
bron qilishingiz, ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchilar uchun shaharlar bo‘yicha
qo‘llanma va muhim chegirmalar olishingiz mumki
n.
So‘nggi paytlarda turistlar uchun servis sifatida konsertlar, ekskursiyalar,
degustatsiyalar, mahorat darslari taklif etilmoqda. Sayohat qilishdan oldin
Toshkent, Samarqand, Buxoro, Xiva singari yirik shaharlardagi mahalliy transport
ilovalari bilan erkin harakat qilish imkonini beruvchi oflayn xaritalarni yuklab
olish mumkin.
Internet orqali global bronlash tizimlari bilan ishlash agentlikka har qanday
vaqtda narx va bo‘sh joylar soni haqida o‘z vaqtida va ishonchli ma’lumotni
olishni, balki buyurtmani bajarishning barcha bosqichlarini kuzatib borish
imkonini ham beradi.
Turli xil bronlash tizimlari (CRS
–
computer reservation systems) mavjud
bo‘lib, ularning barchasi taqdim etilayotgan xizmatlarning to‘plami va texnologik
ishlashi bilan farq qiladi. Sirena, Amadeus, Gabrielle kabi eng eski tizimlarning
aksariyati maxsus terminallar orqali ishlaydi va bu tizimlardan foydalanish uchun
alohida aloqa kanali talab qilinadi.
Ushbu tizimlarda fotosuratlar, xaritalar va boshqa grafik axborotlar mavjud
emas. Ular asosan matnli buyruqlar asosida ishlaydi va ulardan foydalanish uchun
maxsus tayyorgarlik talab etiladi. Aviachiptalar va temir yo‘l chiptalari asosan
ushbu tizimlar orqali sotiladi. Bu tizimlarning yaratuvchilari aviakompaniyalar
bo‘lib, chiptalarni sotish asosiy vazifa hisoblanadi.
Bu tizimlar bilan ishlashda
oylik xarajatlar 200-800 dollarni tashkil qiladi, bu esa kichik kompaniyalar uchun
har doim ham ko‘tarilmaydigan
xarajatdir. Hozirda bunday tizimlar bilan chiptalar
sotadigan yirik turoperatorlar faoliyat yuritmoqda. Shu bilan birga, zamonaviy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
22
bronlash tizimlari internet orqali ishlaydigan, oddiy kompyuterda faoliyat
yurituvchi soddalashtirilgan va arzon variantlarni taklif qilmoqda.
Bugungi kunda turizmning yangi turlari orasida virtual turizm alohida ajralib
turadi.
Virtual turizm
–
bu shaxsning zamonaviy kompyuter texnikasi va aloqa
vositalari orqali amalda joyiga bormasdan, real mavjud bo‘lgan yo‘nalishlar haqida
maksimal darajada realistik va hissiy axborotga ega bo‘lishidir.
Virtual turizm
–
potensial sayyohga u yoki bu yo‘nalishni ilgari surishning
istiqbolli vositasi bo‘lib, u tashrif buyuriladigan joylarning madaniy, tarixiy,
rekreatsion imkoniyatlari bilan tanishib chiqish va o‘zi uchun eng qiziqarli bo‘lgan
obyektlar va m
ashg‘ulotlarni tanlash imkonini beradi.
Blokcheyn texnologiyasi
yaqin 5
–
10 yil ichida turizm sanoatini tubdan
o‘zgartirishi mumkin. Hozirda turistlarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish uchun
blokcheyndan foydalanish masalasi o‘rganilmoqda. Bu texnologiya iste’molchini
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri ishlab chiqaruvchiga bog‘lay
di va vositachilarni ortiqcha
xarajatlarsiz chetlab o‘tadi.
Ushbu tendensiya, birinchi navbatda, turizm
agentliklari va vakillarini bezovta qilmasligi mumkin emas. Turistik xizmatlar
yetkazib beruvchilar va turoperatorlar o‘rtasida m
ijoz uchun kurash kuchaymoqda.
Ayni vaqtda, agentlik komissiyalarining bekor qilinishi, to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri
buyurtmalar uchun sodiqlik dasturlari va yanada jozibali narxlar taklif etilishi
vositachilar raqobatbardoshligini pasaytiradi.
Xulosa qilib aytganda
, raqamli texnologiyalar O‘zbekiston turizm bozorida
xizmat ko‘rsatish sifati, mijoz bilan ishlashda qulaylik va aniqlik, hamda
innovatsion yondashuvlarni shakllantirishda muhim rol
o‘ynamoqda. Kelgusida
raqamli transformatsiya turizm sanoatida ishtirokchilarning barcha bosqichlariga
chuqur singib, bozorni yanada raqobatbardosh qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat –
yengilmas kuch”. –
T.: Ma’naviyat,
2008.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
23
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–
5611-son Farmoni, 2021-yil 6-
may. “Turizm sohasini rivojlantirish strategiyasi”.
3.
Sharipov F., Nasirov R. “Turizm va xizmat ko‘rsatish asoslari”. –
Toshkent:
“Iqtisodiyot”, 2019.
4.
Smith, M. & Puczkó, L. “Health and Wellness Tourism”. Routledge, 2014.
5.
UNWTO (2023). “Tourism and Digital Transformation” –
World Tourism
Organization.
6.
Kotler, P., Bowen, J., Makens, J. “Marketing for Hospitality and Tourism”.
Pearson, 2017.
7.
OECD (2022). “Digital Transformation in Tourism: Policy Approaches and
Case Studies”.
8.
Bakhodirov S. “Raqamli iqtisodiyot va O‘zbekiston turizm industriyasi” //
Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 2023, №4.
