Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
45
QURILISH KONSTRUKSIYALARIDAGI NUQSONLARNI BARTARAF
ETISH
Normamatov Boymat Bekmatovich
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti assistenti
Usmonov Said Furqat o`g`li
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti assistenti
Annotatsiya: Mazkur maqolada qurilish konstruksiyalarida yuzaga
keladigan asosiy nuqsonlar, ularning paydo bo‘lish sabablari hamda ularni
bartaraf etish usullari ko‘rib chiqiladi. Binolarning mustahkamligi va xavfsizligi
nuqsonlarni erta aniqlash va to‘g‘ri tuzatish texnologiyalariga bog‘liq.
Shuningdek, zamonaviy materiallar va ta’mirlash uslublarining afzalliklari ham
yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Konstruktiv nuqson, yoriq, cho‘kish, zanglash,
mustahkamlash, tiklash, beton ta’miri, armatura, deformatsiya.
Kirish
Har qanday qurilish ob'ekti foydalanish davomida tabiiy sharoitlar, yuklama, vaqt
o‘tishi yoki qurilishdagi xatolar sababli muayyan nuqsonlarga duch keladi. Bu
nuqsonlarni o‘z vaqtida aniqlash va to‘g‘ri bartaraf etish – binoning xizmat
muddatini uzaytirish va xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
1. Konstruktiv nuqsonlarning asosiy turlari
•
Yoriqlar
– devorlar, pollar yoki poydevorlarda ko‘zga ko‘rinadigan darz
ketishlar;
•
Cho‘kish
– poydevorning notekis o‘tirishi natijasida binoda silkinishlar;
•
Zanglash
– armaturaning suv yoki namlik ta’sirida korroziyaga uchrashi;
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
46
•
Deformatsiya
– keskin yuklama yoki silkinishlar ta’sirida egilish,
qiyshayish.
2. Nuqsonlar sabablari
•
Qurilish me’yorlariga rioya qilmaslik;
•
Sifatli materiallardan foydalanilmasligi;
•
Grunt xususiyatlarining noto‘g‘ri baholanishi;
•
Drenaj tizimining bo‘lmasligi;
•
Suv va namlikdan yetarli darajada himoyalanmaganlik.
3. Nuqsonlarni aniqlash usullari
•
Ko‘zdan kechirish (vizual tahlil)
– yoriq va deformatsiyalarni aniqlash;
•
Ultratovushli tekshiruv
– beton ichidagi yashirin nuqsonlarni aniqlash;
•
Geodezik usullar
– konstruksiyalardagi siljish va qiyshayishni o‘lchash;
•
Nemlik o‘lchagichlar
– suv sathini va namlik darajasini aniqlash.
4. Bartaraf etish usullari
•
Yoriqlarni to‘ldirish
: maxsus elastik yoki epoksidli moddalar bilan;
•
Betonni tiklash
: zarar ko‘rgan qismlarni demontaj qilib, qayta quyish;
•
Armatura almashtirish yoki mustahkamlash
: zanglagan qismlar olib
tashlanib, yangilari bilan almashtiriladi;
•
Karkasli
mustahkamlash
:
metall
yoki
polimer
plitalar
bilan
mustahkamlash;
•
Gidroizolyatsiya
: suv o‘tkazmas qatlamlar bilan himoyalash.
5. Zamonaviy texnologiyalar
•
Karbon tolali mustahkamlash (CFRP)
: beton ustiga yopishtirilgan
karbonli lenta orqali yuk ko‘tarish qobiliyatini oshirish;
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
47
•
In’eksiya texnologiyasi
: kichik yoriqlarni maxsus suyuqliklar bilan
to‘ldirish orqali mustahkamlash;
•
Robotli inspeksiya
: katta obyektlarda avtomatlashtirilgan tahlil va
ta’mirlash ishlari.
Xulosa
Qurilish konstruksiyalaridagi nuqsonlar xavfli holatlarga olib kelishi mumkin. Shu
sababli ularni erta aniqlash va zamonaviy texnologiyalar yordamida bartaraf etish
binolarni uzoq muddat xizmat qildirish va inson xavfsizligini ta’minlashda muhim
ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
Хурсандов, Э. Ў. (2024). ЭГИЛУВЧИ ЭЛЕМЕНТЛАРНИ ҲИСОБЛАШ
ВА УЛАРНИНГ АФЗАЛЛИКАРИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 47(5), 73-76.
2.
Жураев, С., & Беккамов, М. (2022). КЛАССИФИКАЦИЯ ВИСЯЧИХ
МЕТАЛЛИЧЕСКИХ КОНСТРУКЦИЙ (ТРОСОВЫХ И МЕМБРАННЫХ)
ПОКРЫТИЙ. O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA
ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 997-1002.
3.
Жураев, С., & Сатторов, К. (2023). Расчет Тросовых Висячих Покрытий
В Пк Лира. Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences and
Humanities, 16, 119-123.
4.
Жўраев, С. (2023). АЛИШЕР НАВОИЙ ДАВРИ ИМОРАТЛАРИНИНГ
АРХИТЕКТУРАСИ. O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR
VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(16), 142-146.
5.
Turayev, S., & Sanjar, J. (2023). ZILZILA VAQTIDA BINO VA ZAMIN
GRUNTLARINING O’ZARO TA’SIRI. Finland International Scientific Journal
of Education, Social Science & Humanities, 11(2), 410-414.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
48
6.
Sanjar,
J.
(2023).
DEVELOPMENT
OF
CULTURE
AND
ENTERTAINMENT PARKS. American Journal of Pedagogical and Educational
Research, 9, 49-52.
7.
Жураев,
С.,
&
Тураев,
Ш.
(2023).
ДВУХПОЯСНЫЕ
ПРЕДВАРИТЕЛЬНО
НАПРЯЖЕННЫЕ
СИСТЕМЫ.
IJODKOR
O'QITUVCHI, 3(29), 77-81.
8.
Жураев, С., & Сатторов, К. (2023). ТЕРМИНОЛОГИЯ И
КЛАССИФИКАЦИЯ ВИСЯЧИХ И ВАНТОВЫХ МОСТОВ. Innovations in
Technology and Science Education, 2(9), 197-206.
9.
Mamatmurod ogli J. S. et al. QURILISH BOSH PLANI, MATERIAL VA
KONSTRUKSIYALARNI
OMBORLARGA
JOYLASHTIRISH
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024.
– Т. 47. – №. 5. – С. 66-72.
10.
Mamatmurod ogli J. S. et al. ASOS, PODEVORLAR VA
ORAYOPMALARNI
KUCHAYTIRISH
VA
ULARNING
MONTAJ
SAMARADORLIGINI
OSHIRISH
//ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 5. – С. 54-59.
11.
Abdurahmon og T. S. et al. EGILUVCHAN-QATTIQ VANTLAR BILAN
MUSTAHKAMLANGAN
KATTA
ORALIQLI
SILINDRSIMON
MEMBRANALARNI HISOBLASH //JOURNAL OF INNOVATIONS IN
SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH. – 2024. – Т. 7. – №. 3. – С.
135-139.
