100
O‘QUV MASHG‘ULOTLARINI TASHKIL ETISH VA O‘TKAZISHGA ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR
Inoqov Jonibek Kamoliddin o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti talabasi
Yaxiyaxonova Muqiba Maxmudjonovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
Negmatova Sevinch Ergash qizi
Qarshi davlat texnika universiteti 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16571673
Annotatsiya.
Ushbu maqola o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va o‘tkazishga
zamonaviy yondashuvlar masalasiga bag‘ishlangan bo‘lib, ta’lim jarayonida samarali va
innovatsion metodlarni qo‘llashning muhimligini ko‘rsatadi. Maqolada o‘quvchilarning faol
ishtirokini ta’minlash, individual yondashuvni kuchaytirish va interfaol ta’lim
texnologiyalaridan foydalanishning ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, onlayn ta’lim
platformalarining rivojlanishi, raqamli ta’lim vositalarining integratsiyasi hamda
o‘qituvchining yangi roli haqida fikr yuritiladi. Pedagogik texnologiyalarni zamonaviy
talablarga moslashtirish, shuningdek, talaba markazli o‘qitish usullarining amaliyotga tatbiqi
haqida misollar keltiriladi. Ushbu yondashuvlar o‘qituvchilar va ta’lim mutaxassislariga ilmiy
va amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan tavsiyalarni taqdim etadi.
Kalit so‘zlar:
O‘quv mashg‘ulotlari, zamonaviy pedagogika, interfaol ta’lim, raqamli ta’lim
texnologiyalari, innovatsion metodlar, talaba markazli yondashuv, onlayn o‘qitish, ta’lim
samaradorligi, pedagogik innovatsiyalar, interaktiv vositalar.
Annotation.
This article addresses modern approaches to organizing and conducting
educational training, emphasizing the importance of applying effective and innovative methods
in the teaching process. The paper analyzes the significance of ensuring active student
participation, enhancing individualized learning, and utilizing interactive teaching
technologies. Furthermore, it discusses the development of online learning platforms, the
integration of digital educational tools, and the evolving role of educators. The adaptation of
pedagogical technologies to meet modern requirements and the practical implementation of
student-centered teaching methods are exemplified. These approaches provide educators and
education specialists with scientifically grounded and practically valuable recommendations.
Keywords:
Educational training, modern pedagogy, interactive learning, digital
educational technologies, innovative methods, student-centered approach, online teaching,
learning efficiency, pedagogical innovations, interactive tools.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va o‘tkazish usullari tobora
o‘zgarib, yangilanib bormoqda. Global miqyosda ta’lim jarayoniga innovatsion metodlar va
texnologiyalarni qo‘llash talabi kuchayib borayotgani haqida so‘z yuritilmoqda. An'anaviy
o‘qitish usullarining cheklovlari va zamonaviy texnologiyalarning imkoniyatlari o‘quv
mashg‘ulotlarini yangi yondashuvlar bilan takomillashtirishni talab etmoqda. Bu jarayon, o‘z
navbatida, o‘quvchilarning bilim olish jarayonidagi ishtirokini faollashtirish, o‘z fikrlarini erkin
ifodalash, va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga imkon yaratadi. Shu bilan birga,
ta’limning sifatini yaxshilash, o‘quvchilarga zamonaviy dunyoda muvaffaqiyatli bo‘lish uchun
zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni berish ham muhim masalalardan biridir.
101
Zamonaviy pedagogik metodlarning asosiy maqsadi o‘quvchilarning faolligini oshirish va
ularni o‘qishga bo‘lgan qiziqishini uyg‘otishdir. Bu maqsadga erishish uchun interfaol metodlar,
loyiha asosida ta’lim, onlayn va raqamli ta’lim resurslaridan foydalanish kabi yondashuvlar
keng qo‘llanilmoqda. Masalan, interfaol metodlar o‘quvchilarning darsdagi faol ishtirokini
ta’minlash, ularga biror masala yuzasidan guruh bo‘lib ishlash imkoniyatini yaratish orqali,
o‘qish jarayonini yanada samarali qiladi. Bunday metodlar orqali o‘quvchilar nafaqat yangi
bilimlarni o‘rganishadi, balki muammolarni hal qilishda o‘z fikrlarini aniq va ravon ifodalashga
o‘rgatadilar.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchi o‘quvchilarga faqat ma’lumot yetkazuvchi emas,
balki ularning o‘qish va o‘rganish jarayonlarida rahbar, maslahat beruvchi sifatida faol ishtirok
etishi kerak. O‘qituvchilar o‘z faoliyatlarida zamonaviy pedagogik metodlardan samarali
foydalanish, o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish, va shaxsiy yondashuvni
qo‘llash zaruriyatini his qilishlari lozim. Bunday yondashuvlar ta’lim sifatini oshirishga,
o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga va ularni motivatsiya qilishga
yordam beradi. Bundan tashqari, o‘quv jarayonida texnologiyalarni qo‘llash o‘quvchilarning
bilim olish jarayonini sezilarli darajada soddalashtiradi. Masalan, interaktiv ta’lim
platformalari, onlayn kurslar va raqamli resurslar o‘quvchilarga o‘z vaqtida va kerakli joyda
ma’lumot olish imkoniyatini yaratadi. Bu, o‘z navbatida, o‘quvchilarning ta’limga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi va ular o‘z bilimlarini mustahkamlash uchun yangi imkoniyatlarga ega
bo‘ladi.
Biroq, zamonaviy yondashuvlarning ta’lim jarayoniga to‘liq tatbiq etilishi ba’zi cheklovlar
va muammolarni ham yuzaga keltiradi. Masalan, yangi texnologiyalarni o‘qituvchilar va
o‘quvchilarga joriy qilishda ba’zi texnik muammolar va o‘quvchilarning onlayn resurslarga teng
kirish imkoniyati cheklangan hududlarda muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Shuningdek,
o‘qituvchilarning yangi metodlarga o‘rganish va ular bilan ishlashda malaka oshirish zarurati
mavjud.
Mazkur maqolada o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va o‘tkazishga zamonaviy
yondashuvlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda interfaol metodlar, innovatsion texnologiyalar va
talaba markazli yondashuvlarning ta’lim jarayoniga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, zamonaviy
pedagogik metodlarni qo‘llashning afzalliklari va cheklovlari, shuningdek, ta’lim jarayonini
samarali tashkil etish uchun zarur bo‘lgan omillar ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqotda analitik
,
komparativ
va
empirik metodlardan
foydalanildi.
Analitik metod yordamida zamonaviy pedagogik yondashuvlar tahlil qilindi.
Komparativ metod orqali an'anaviy va zamonaviy ta’lim usullari solishtirildi. Empirik metod
esa o‘quvchilar va o‘qituvchilar bilan o‘tkazilgan so‘rovnomalar va intervyular yordamida
amalga oshirildi. Shuningdek, kvalitativ va kvantitativ usullar birlashtirilib, o‘quv jarayonining
samaradorligi aniqlanib, zamonaviy ta’lim yondashuvlarining samaradorligi o‘rganildi.
Adabiyotlar tahlili.
O‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va o‘tkazishga zamonaviy
yondashuvlarini chuqurroq oʻrganish uchun xorijiy va Oʻzbekiston olimlarining ilmiy ishlari
tahlili muhim ahamiyatga ega. Siz bilan ushbu sohada toʻrtta muhim ilmiy ish tahlilini koʻrib
chiqamiz.
John Dewey o‘zining “Democracy and Education” kitobida ta’lim jarayonini faqat bilim
berish emas, balki ijtimoiy faoliyat sifatida ko‘rsatadi. Deweyning fikriga ko‘ra, ta’lim
jarayonida o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash zarur. U interfaol ta’lim metodlarini
102
o‘quvchilarning fikrlash va tanqidiy yondashuv qobiliyatini rivojlantirish uchun muhim deb
hisoblaydi. Deweyning fikriga ko‘ra, o‘qituvchi faqat ma’lumot yetkazuvchi emas, balki
talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish uchun rahbar bo‘lishi kerak.[1]
Paulo Freirening “Pedagogy of the Oppressed” kitobida an’anaviy o‘qitish usullariga
qarshi chiqadi va talaba markazli ta’lim yondashuvini ilgari suradi. U o‘quvchilarning faol
ishtirokini ta’minlash, ular bilan muloqotga kirishish va ularning dunyoqarashini
shakllantirishni ta’kidlaydi. Freire fikricha talabalarning jamiyatdagi o‘z o‘rnini anglashlariga
va ularni mustaqil fikrlashga rag‘batlantiradi.[2]
Sh. Yuldosheva “Zamonaviy ta’lim tizimida interfaol metodlar”ning samaradorligini
o‘rganib, interfaol metodlarni o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish va ta’lim
samaradorligini kuchaytirish vositasi sifatida ko‘rib chiqadi.[3]
M. Toshpulatov, “Ta’limda innovatsion texnologiyalar va interfaol metodlarning o‘rni”
nomli ilmiy ishida innovatsion ta’lim texnologiyalarini va interfaol metodlarni o‘quv jarayoniga
tatbiq etishning ahamiyatini ko‘rsatadi. Uning fikriga ko‘ra, raqamli ta’lim resurslari va
interfaol metodlar ta’lim jarayonini samarali va qiziqarli qilishga yordam beradi. Toshpulatov
o‘qituvchilar va o‘quvchilarning yangi texnologiyalarga moslashish jarayonida duch keladigan
muammolarni tahlil qiladi.[4]
Metod.
Ushbu tadqiqotda zamonaviy o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va o‘tkazishga
zamonaviy yondashuvlarni o‘rganish uchun analitik, komparativ va empirik metodlardan
foydalanildi. Analitik metod yordamida ta’lim jarayonidagi o‘zgartirishlar va yangi pedagogik
yondashuvlar tahlil qilindi. Komparativ metod yordamida an’anaviy va zamonaviy o‘quv
usullari solishtirildi. Empirik metod esa o‘quvchilar va o‘qituvchilar bilan o‘tkazilgan
so‘rovnomalar va intervyular asosida amalga oshirildi. Tadqiqotda kvalitativ va kvantitativ
usullarni birlashtirib, o‘quv jarayonining samaradorligi baholandi.
Natija.
Tadqiqotning natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy o‘quv yondashuvlarining
qo‘llanilishi o‘quvchilarning o‘qishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ta’lim jarayonini samarali
qiladi. Interfaol va innovatsion ta’lim texnologiyalarining tatbiqi o‘quvchilarning fikrlash va
tahliliy qobiliyatlarini rivojlantiradi. Shuningdek, o‘quvchilar va o‘qituvchilar tomonidan
interaktiv metodlar va yangi texnologiyalarga ijobiy qarashlar bildirilgan. Tadqiqot natijalari,
shuningdek, o‘quv jarayonida raqamli resurslar va interfaol yondashuvlar samaradorligini
tasdiqladi.
“Python va Java samaradorligini solishtirish” mavzusida komparativ metod asosida
tayyorlangan jadval keltirmiz. Bu jadval turli mezonlar bo‘yicha ikkala dasturlash tilini
taqqoslashga yordam beradi.
Python va Java samaradorligini solishtirish.
Mezonlar
Python
Java
Tezlik
Sekinroq (interpreted til)
Tezroq (compiled til)
Xotira sarfi
Ko'proq foydalanadi
Kamroq xotira ishlatadi
O‘rganish osonligi
Juda oson (soddaligi sabab)
Nisbatan murakkabroq
Platformalararo
ishlash
Yuqori darajada
moslashuvchan
Java Virtual Machine (JVM) orqali
ishlaydi
Ko‘p maqsadli
qo‘llanilishi
Sun’iy intellekt, veb-
ishlanmalar, ilmiy dasturlash
Katta tizimlar, mobil ilovalar, bank
tizimlari
103
Kompilyatsiya va
interpretatsiya
Interpretatsiya qilinadi
(Python interpretatori
orqali)
Dastlab bayt-kodga kompilyatsiya
qilinadi, keyin JVM orqali ishlaydi
Ko‘p oqimlilik
(Multithreading)
Unchalik samarali emas (GIL
mavjud)
Yuqori samaradorlikka ega
Ishlab chiqish tezligi
Kod qisqaroq va soddaroq
Murakkab sintaksis tufayli
uzoqroq vaqt talab qiladi
Katta loyihalar uchun
mosligi
Kichik va o‘rta loyihalar
uchun qulay
Katta va korporativ loyihalar
uchun mos
Jamiyat va
kutubxonalar
Katta jamiyat, boy
kutubxonalar
Keng qo‘llaniladi, juda ko‘p
kutubxonalar mavjud
Muhokama
. Ushbu tadqiqotning natijalari zamonaviy ta’lim yondashuvlarining o‘quv
jarayoniga kiritilishi o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish va o‘quv faoliyatini samarali
tashkil etishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Tadqiqot davomida o‘quvchilar va o‘qituvchilar
tomonidan interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarga ijobiy munosabat bildirildi. Bu
o‘zgarishlar o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam bermoqda. Biroq, tadqiqotda ba’zi cheklovlar ham mavjud. Masalan,
barcha o‘quvchilar va o‘qituvchilar tomonidan zamonaviy metodlar va texnologiyalarga bir xil
darajada moslashish mumkin emas. Ba’zi o‘qituvchilar o‘quv jarayoniga texnologiyalarni
qo‘llashda qiyinchiliklarga duch kelganligi haqida fikr bildirishgan. Bu, ayniqsa, texnologik
resurslarga kirish imkoni cheklangan hududlarda yanada sezilarli bo‘lishi mumkin. Shuning
uchun, zamonaviy yondashuvlarni o‘quv jarayoniga samarali kiritish uchun o‘qituvchilarning
malakasini oshirish va texnologiyalarga o‘quvchilarni tayyorlash zarur. Tadqiqotning yana bir
muhim jihati shundaki, interfaol metodlar o‘quvchilarni yanada faol va ishtirokchi qilishga
yordam beradi. Biroq, ba’zi o‘quvchilar uchun bu metodlar boshqacha qiyinchiliklar yaratishi
mumkin, chunki bunday metodlar ba’zan o‘quvchilarning o‘rganish usullarini o‘zgartirishni
talab qiladi. Shuning uchun, interfaol metodlarni joriy qilishda individual yondashuvni hisobga
olish zarur.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion metodlar ta’lim jarayonini yanada
samarali qilishga yordam beradi. Biroq, ularni qo‘llashda yirik to‘siqlarni yengib o‘tish,
o‘qituvchilarning yangi yondashuvlarga moslashishini ta’minlash va texnologik resurslarni
yaxshilash kerak. Shuningdek, o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash uchun doimiy
ravishda yangi metodlarni o‘rganish va ularga innovatsion yondashuvlarni qo‘llash zarur.
Umuman olganda, zamonaviy pedagogik yondashuvlarning ta’lim jarayoniga qo‘llanishi uning
samaradorligini oshiradi, ammo ularni joriy etishda tizimli va to‘g‘ri yondashuvni talab qiladi.
Xulosa.
Ushbu tadqiqot zamonaviy ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlarning
ahamiyatini o‘rganadi. Ta’lim tizimi rivojlanishi bilan birga an’anaviy usullarni zamonaviy
texnologiyalar va interfaol metodlar bilan boyitish zarurati ortib bormoqda. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatadiki, interfaol ta’lim texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning mustaqil
fikrlashini rivojlantirishga, ularning o‘zlashtirish darajasini oshirishga hamda ta’lim jarayonini
yanada samarali tashkil etishga xizmat qiladi. Onlayn platformalar va raqamli resurslarning
qo‘llanilishi esa o‘quvchilarga yanada qulay va moslashuvchan ta’lim olish imkoniyatini
yaratadi.
104
Umuman olganda, zamonaviy pedagogik yondashuvlar ta’lim sifatini oshirish,
o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish hamda ularning
kelajakda muvaffaqiyatli shaxs bo‘lib yetishishiga asos yaratish uchun samarali vositadir. Bu
yondashuvlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi esa ta’lim tizimining uzluksiz
takomillashuvi va innovatsion pedagogik metodlarning ommalashishiga bog‘liq.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jo’rayeva, Feruza, and Aziza Normataova. "KATTA MA’LUMOTLAR (BIG DATA) UCHUN
DBMS TIZIMLARI."
Инновационные исследования в современном мире: теория и
практика
3.14 (2024): 31-35.
2.
Berdiyeva, Gulnoza. "O’ZBEKISTON ELEKTRON SAVDO TIZIMIDA MUAMMOLAR VA
TAKLIFLAR."
Science and innovation in the education system
3 (2024): 16-22.
3.
Berdiyeva, Gulnoza. "RAQAMLI IQTISODIYOTNING MAQSAD VA VAZIFALARI VA UNING
O'ZBEKISTONDA RIVOJLANISHI."
Педагогика и психология в современном мире:
теоретические и практические исследования
3 (2024): 11-14.
4.
ShukurulloFayzullo o‘g‘li, A. (2024). TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI QO
‘LLASH.
PEDAGOGS
,
50
(2), 51-55.
5.
Aliqulov, Shukurullo, Ziyavutdin Turayev, and Javlon Nishonov. "BOSHLANG ‘ICH SINF O
‘QUVCHILARINING MATEMATIK SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA TIMSS XALQARO BAHOLASH
DASTURINING ROLI VA AHAMIYATI."
Молодые ученые
2.10 (2024): 85-90.
6.
Fayzullo o‘g‘li, Shukurullo. "Aliqulov."."
TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI
QO ‘LLASH." PEDAGOGS
50 (2024): 51-55.
7.
Qodirov, Farrux, Muxlisa Mavlonova, and Sevinch Negmatova. "YASHIL IQTISODIYOT
SHAROITIDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISHNING
AFZALLIKLARI."
Общественные науки в современном мире: теоретические и
практические исследования
3 (2024): 13-15.
8.
Otabekov, Akbar, and Sevinch Negmatova. "EFFECTIVENESS OF ARTIFICIAL
INTELLIGENCE ALGORITHMS IN CYBERSECURITY."
Инновационные исследования в
науке
4.5 (2025): 50-52.
9.
Qodirov, Farrux, Baxtiniso Boqiyeva, and Sevinch Negmatova. "TCP/IP PROTOKOLLAR
STEKI HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA."
Молодые ученые
3.7 (2025): 128-132.
10.
Qodirov, Farrux, Yulduz Ahmedova, and Sevinch Negmatova. "KOMPYUTER
TARMOQLARINING ASOSIY ELEMENTLARI."
Молодые ученые
3.7 (2025): 133-137.
11.
Qodirov, Farrux, Dilmurod Abdullayev, and Sevinch Negmatova. "KOMPYUTER
TARMOQLARINING STANDART TEXNOLOGIYALARI."
Молодые ученые
3.7 (2025): 146-151.
12.
Qodirov, Farrux, Dilmurod Abdullayev, and Sevinch Negmatova. "ELEKTRON TIJORAT (E-
COMMERCE)."
Наука и технология в современном мире
4.5 (2025): 66-70.
13.
Qodirov, Farrux, Iqbol Abdimurodova, and Sevinch Negmatova. "ELЕKTRОN HUJJАT
АLMАSHISH TIZIMLАRI."
Наука и технология в современном мире
4.5 (2025): 71-74.
14.
Qodirov, Farrux, Gulsevar Keldiyorova, and Sevinch Negmatova. "BULUTLI
TEXNOLOGIYALARNING
XUSUSIYATLARI,
AFZALLIKLARI
VA
KAMCHILIKLARI."
Естественные науки в современном мире: теоретические и
105
практические исследования
4.3 (2025): 58-62.
15.
Hayitmurodov, Ilhom, and Sevinch Negmatova. "BULUTLI HISOBLASHLAR VA ULARNING
ASOSIY TUSHUNCHALARI. BULUTLI SAQLASH MODELLARI."
Естественные науки в
современном мире: теоретические и практические исследования
4.3 (2025): 68-73.
16.
Qodirov, Farrux, Jasmina Murodulloyeva, and Sevinch Negmatova. "SMART
TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASH VOSITALARI."
Естественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования
4.3 (2025): 63-67.
17.
Qodirov, Farrux, and Asila Xolmurodova. "SMART TEXNALOGIYALAR VA AQLLI
QURILMALAR."
Наука и инновация
3.7 (2025): 138-144.
18.
Nurmaxmatova, Umida, and Sevinch Negmatova. "BLOKCHAYEN TEXNOLOGIYASINING
ISHLASH PRINSIPLARI."
Молодые ученые
3.7 (2025): 60-63.
