Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
195
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
JIGAR SIRROZI: SABABLARI, BELGILARI VA DAVOLASH USULLARI
Berdiyeva Sevinch Abdulloyevna
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich
Xolmurodov Inoyatullo Ismatulloyevich
Termez iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti Davolash ishi talabasi
Termez iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti o‘qituvchilari
Annotatsiya:
Jigar sirrozi — bu jigar parenximasining surunkali yallig’lanishidan
kelib chiqadigan kasallik bo’lib, unda jigar to'qimasi biriktiruvchi to'qima bilan
almashtiriladi. Jigar sirrozi kasalligi ko’pincha jigar hujayralarining doimiy
zararlanishi natijasida rivojlanadi va organizmning turli infeksiyalariga qarshi
kurashishini sekinlashtiradi. Bu maqolada jigar sirrozi va uning asosiy sabablarini,
xususan, gepatit B va C viruslarini ko'rib chiqamiz.
Kalit so'zlar:
Jigar, gipatit A, gipatit B, gipatit C, sitomegalovirus, EB virus,
meteorizm, jigar sirrozi.
ЦИРРОЗ ПЕЧЕНИ: ПРИЧИНЫ, СИМПТОМЫ И МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ
Berdiyeva Sevinch Abdulloyevna
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich
Xolmurodov Inoyatullo Ismatulloyevich
–
Термезский университет экономики и сервиса,
факультет медицины, студентка направления
"Лечебное дело".
Термезский университет экономики и сервиса,
факультет медицины, преподаватели
.
Аннотация:
Цирроз печени — это заболевание, возникающее в результате
хронического воспаления паренхимы печени, при котором ткань печени
заменяется соединительной тканью. Цирроз печени часто развивается из-за
постоянного повреждения клеток печени, что замедляет способность организма
бороться с различными инфекциями. В данной статье рассматриваются цирроз
печени и его основные причины, в частности вирусы гепатита B и C.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
196
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ключевые слова:
Печень, гепатит A, гепатит B, гепатит C, цитомегаловирус,
вирус Эпштейна-Барр, метеоризм, цирроз печени.
LIVER CIRRHOSIS: CAUSES, SYMPTOMS, AND TREATMENT METHODS
Berdiyeva Sevinch Abdulloyevna
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich
Xolmurodov Inoyatullo Ismatulloyevich
Faculty of Medicine, Termez University of Economics and Service,
student of the "General Medicine" program.
Faculty of Medicine, Termez University of Economics
and Service, teachers
.
Abstract:
Liver cirrhosis is a disease resulting from chronic inflammation of the liver
parenchyma, where liver tissue is replaced by connective tissue. Liver cirrhosis often
develops due to persistent damage to liver cells, which slows the div's ability to
combat various infections. This article examines liver cirrhosis and its main causes,
particularly
hepatitis
B
and
C
viruses.
Keywords:
Liver, hepatitis A, hepatitis B, hepatitis C, cytomegalovirus, Epstein-Barr
virus, meteorism, liver cirrhosis.
Muammoning dolzarbligi:
Gepatit jigarni zararli ta’sirga olib keluvchi xavfli kasalliklardan biridir. Jahon
sog'liqni saqlash tashkilotining (JSST) so’nggi statistikasiga ko’ra, gepatit viruslari
har yili dunyo bo'ylab milliondan ortiq insonning hayotini xavf ostiga qo'ymoqda.
Virusli gepatitning ayniqsa B va C turlaridan kasallanish va o'lim ko'rsatkichlari
yuqori. Xususan, gepatit C infeksiyasini to'liq davolash mumkin bo'lsa-da, faqat 12%
bemorlar o'z vaqtida tashxislanib, zarur davolashni boshlamoqda. Shuningdek,
gepatit B bilan kasallangan bemorlarning 10% atrofidagi qismining faqat 2% i dori-
darmonlarni qabul qilmoqda. JSST 2030-yilga kelib gepatitni kamaytirish bo'yicha
yangi tavsiyalarni taqdim etishni rejalashtirmoqda.
Jigar sirrozi va uning rivojlanishiga sabab bo'ladigan omillar:
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
197
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Jigar sirrozi — bu jigarni zararlanishi va uning funksiyalarining sekin rivojlanib
boradigan yomonlashuviga olib keladigan surunkali kasallik. Kasallik bir necha
sabablarga ko'ra rivojlanadi, jumladan:
1.
Virusli gepatitlar:
Gepatit B, C, D va E turlari jigar to'qimasi
shikastlanishining asosiy sabablaridan biridir. Viruslar jigarni yallig'lantiradi va
uning normal faoliyatini buzadi.
2.
Alkogolizm:
Spirtli ichimliklar jigarni to'liq shikastlantiradi va sirrozga olib
kelishi mumkin.
3.
Kimyoviy va toksik moddalar:
Turli kimyoviy moddalar yoki dori
vositalarining uzoq vaqt davomida qabul qilinishi jigarni zararlashiga sabab
bo'lishi mumkin.
4.
Boshqa surunkali kasalliklar:
Sil, zaxm, shuningdek, o’t yo’llarining
yallig'lanishi kabi yuqumli kasalliklar ham jigar sirrozini keltirib chiqarishi
mumkin.
5.
Nonalkogol yog'li jigar kasalligi (NAFLD)
:
Nonalkogol yog'li jigar kasalligi — jigar to'qimasida yog'ning ortiqcha
to'planishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu holat, odatda, obeslik, diabet yoki
yuqori qon bosimi kabi boshqa surunkali kasalliklar bilan bog'liq bo'lib,
nafaqat jigar sirroziga, balki boshqa jigar kasalliklariga ham olib kelishi
mumkin. NAFLD va jigar sirrozi o'rtasidagi bog'lanish katta ahamiyatga ega,
chunki yog'li jigar tezda fibrozni rivojlantirishi mumkin.
6.
Autoimmun jigar kasalliklari
:
Ba'zi odamlar, o'z organizmida immun tizimi noto'g'ri ishlashiga olib keluvchi
autoimmun holatlar bilan yashaydilar. Bu holatlar jigar hujayralarini zararli deb
tanib, ularni yo'q qilishni boshlaydi. Autoimmun gepatit va boshqa autoimmun
jigar kasalliklari surunkali yallig'lanishlarni keltirib chiqaradi va sirroz
rivojlanishiga sabab bo'ladi.
7.
Metabolik sindrom
:
Metabolik sindrom yuqori qon bosimi, yuqori qon shakar miqdori, yuqori
xolesterol darajasi va ortiqcha tana vaznini o'z ichiga oladi. Bu holatlar jigarni
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
198
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
yallig'lantirib, uning zararlanishiga va sirrozi rivojlanishiga olib kelishi
mumkin. Metabolik sindromning jigar sirroziga aloqasi o'sayotgan sog'liq
muammolaridan biri bo'lib, jahon miqyosida tez-tez uchraydi.
Jigar sirrozining belgilari:
Jigar sirrozi dastlab asta-sekin rivojlanadi va bemor ko’p hollarda aniq belgilarga ega
bo'lmaydi. Kasallikning rivojlanishiga qarab quyidagi simptomlar paydo bo'lishi
mumkin:
1.
Og'riq va noqulaylik:
O'ng qovurg'a ostidagi og'riq va kuchaygan og'riq,
ayniqsa, yog'li va qovurilgan taomlarni iste'mol qilgandan so'ng seziladi.
2.
Ishtahaning yo'qolishi va tez charchash:
Bemor tez charchaydi va ishtahasi
pasayadi.
3.
Meteorizm:
Surunkali ich ketish va qorin bo'shlig'ida gaz to'planishi bezovta
qiladi.
4.
Sariqlik:
Jigarning yallig’lanishi va bilirubin metabolizmining buzilishi terida
sariqlik paydo bo'lishiga olib keladi.
5.
Qorin bo'shlig'ida suyuqlik to'planishi:
Bu, jigar faoliyatining yomonlashuvi
va yallig'lanish natijasida yuzaga keladi.
6.
Vazn yo'qotish va kamqonlik:
Jigar sirrozi rivojlangan bemorlarda
kamqonlik holati va tez vazn yo'qotish kuzatiladi.
Jigar sirrozining dastlabki bosqichlarini erta aniqlash
Jigar sirrozini erta bosqichda aniqlash juda muhimdir, chunki kasallikning
rivojlanishi va jigar faoliyatining yomonlashuvi oldini olish mumkin. Buning uchun
quyidagi diagnostik usullar qo'llaniladi:
1.
Qon tahlillari
:
Jigar funksiyasini baholash uchun qonda jigar fermentlari, masalan, AST
(aspartat aminotransferaza), ALT (alanin aminotransferaza) va bilirubin
darajalari tekshiriladi. Bu fermentlar jigarning shikastlanishini yoki uning
yallig'lanishini ko'rsatishi mumkin.
2.
Ultratovush tekshiruvi
:
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
199
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Jigar sirrozini aniqlashda ultratovush tekshiruvi samarali usul hisoblanadi. Bu
metod yordamida jigar hajmi, shakli va strukturasidagi o'zgarishlarni aniqlash
mumkin. Ultratovush yordamida jigar to'qimasidagi fibroz darajasini ham
baholash mumkin.
3.
Elastografiya
:
Elastografiya — bu jigar to'qimasining qattiqligini o'lchash uchun
ishlatiladigan noinvaziv test. Bu usul orqali jigar fibrozining darajasini
aniqlash mumkin, bu esa sirrozning rivojlanish bosqichini baholashga yordam
beradi.
Jigar biopsiyasi
:
Biopsiya — bu jigar to'qimasidan namunalar olish orqali uning holatini tekshirish
usulidir. Jigar sirrozining aniqlanishida biopsiya eng aniq usul hisoblanadi, ammo bu
jarayon invaziv bo'lib, ba'zi xavf-xatarlarni o'z ichiga oladi. Hozirgi vaqtda biopsiya
noinvaziv testlar yordamida o'zgartirilmoqda.
Jigar sirrozining diagnostikasi:
Jigar sirrozini tashxislash uchun turli testlar va usullar mavjud. Eng samarali
usullardan biri
jigar biopsiyasi
hisoblanadi, lekin bu protsedura noinvaziv testlar
yordamida almashtirilgan.
Ultratovush tekshiruvi
va
MRT
yordamida jigar
to'qimasining o'zgarishi va fibroz darajasi aniqlanishi mumkin. Bundan tashqari,
qon
tahlillari
virusning genotipini aniqlash va boshqa infeksiyalarni tekshirishda
foydalidir.
Jigar sirrozi va gepatit C ning davolash usullari:
Jigar sirrozini davolashda, ayniqsa gepatit C infeksiyasi davolanishi muhim o’rin
tutadi. So'nggi yillarda gepatit C uchun samarali davolash usullari ishlab chiqilgan.
2016-yilda FDA tomonidan tasdiqlangan
Zepatier
preparati, gepatit C ni deyarli
100% davolashga imkon beradi. Bu davolash usullari dori-darmonlar
kombinatsiyasidan iborat bo'lib, bemorlarning 8-12 haftalik davolash kursi orqali
kasallikni to'liq bartaraf etishga yordam beradi.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
200
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Bundan tashqari,
Ombitasvir
va
Paritaprevir
kabi zamonaviy preparatlar interferon
talab qilmasdan, qisqa muddatda samarali natijalar beradi. Davolash kursi virusning
genotipiga qarab farq qiladi.
Jigar sirrozining davolash usullari va innovatsiyalar
Jigar sirrozini davolashda asosiy maqsad kasallikni rivojlanishining oldini olish va
bemorning hayot sifatini yaxshilashdir. Buning uchun bir nechta usullar mavjud:
1.
Gepatit C davolash
:
Gepatit C infeksiyasini davolashda innovatsion dori vositalari samarali
natijalarga erishishni ta'minlamoqda.
Sofosbuvir
,
Ledipasvir
, va
Velpatasvir
kabi dori vositalari gepatit C ni 12 haftalik davolash kursi orqali deyarli 100%
davolaydi. Bu dori vositalari virusni tez va samarali bartaraf etadi va jigar
sirrozining rivojlanishiga to'sqinlik qiladi.
2.
Alkogolni to'liq tark etish
:
Alkogolizm jigar sirroziga olib keladigan asosiy omil bo'lib, spirtli
ichimliklarni to'liq tark etish sirrozning oldini olishda eng muhim choradir.
Alkogolni cheklash va undan butunlay voz kechish jigarni himoya qilishga
yordam beradi.
3.
Jigar transplantatsiyasi
:
Jigar sirrozi rivojlangan va jigar faoliyatini to'liq yo'qotgan bemorlarda jigar
transplantatsiyasi eng oxirgi davolash usulidir. Bu jarayon jigarni butunlay
almashtirishni talab qiladi va muvaffaqiyatli o'tkazilgan transplantatsiya jigar
sirrozi bilan og'rigan bemorlarga yangi hayot boshlash imkoniyatini beradi.
Xulosa:
Jigar sirrozi — bu jigar faoliyatini yomonlashtiradigan surunkali kasallikdir. Virusli
gepatitlar, alkogolizm, kimyoviy moddalarga ta'sir va boshqa sabablarga ko'ra jigar
sirrozi rivojlanishi mumkin. Unga qarshi kurashda davolash usullari doimiy ravishda
rivojlanib bormoqda, va jigar sirrozini erta bosqichda aniqlash, uning oldini olishda
muhim rol o'ynaydi. Shuningdek, gepatitning B va C turlari bo'yicha o’z vaqtida
tashxis qo'yish va samarali davolashni ta'minlash zarurdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
201
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
1. Axmedov K.R., Shodiev X.K. Ichki kasalliklar propedevtikasi. – Toshkent:
Tibbiyot nashriyoti, 2020.
2. Bahodirov A.F. Gastroenterologiya va gepatologiyaning zamonaviy
yo‘nalishlari. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2021.
3. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). Gepatit: epidemiologiya,
profilaktika va boshqaruv yo‘llari. – Jeneva, 2023.
4. Kenjayev Y.M., Berdieva S.A., Termiz iqtisodiyot va servis universiteti. "Yurak
bo’lmacha va qorinchalari gipertrofiyasining elektrokardiografiya belgilari
o’zgarishlarini tahlili."
5. Mamatqulovich K. Y. Meʼda osti bezi o ‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili //American journal of applied medical
science. – 2024. – T. 2. – №. 3. – S. 49-53.
6. Mamatqulovich K. Y. et al. Glomerulonefrit kasalligida klinik labarator
tahlillarning o’rni va samaradorligi //American journal of applied medical
SCIENCE. – 2024. – T. 2. – №. 3. – S. 112-120.
7. Mamatqulovich K. Y., Ismatulloevich X. I., Xabibullo o‘g‘li C. S. Ko‘kyo‘tal
kasalligi va uni oldini olish chora-tadbirlari //American journal of applied
medical science. – 2024. – T. 2. – №. 4. – S. 18-21.
8. Mamatqulovich K. Y., Fayzullayevna R. S. Husnbuzarlar etiologiyasi, klinikasi
va davolash chora-tadbirlari //American journal of applied medical science. –
2024. – T. 2. – №. 3. – S. 126-130.
9. Kenjayev Y. "Bio eko texno" ma’suliyati cheklangan jamiyatga qarashli
maishiy chiqindilarni saralash va qayta ishlash korxonasi xodimlarining
salomatligi //TISU ilmiy tadqiqotlari xabarnomasi. – 2023. – T. 1. – №. 2. – S.
172-176.
10.Tursunov U.R., Ergashev Sh.M. Jigar kasalliklari: diagnostika va davolash
usullari. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2019.
11.Medportal UzMedInfo. Jigar kasalliklari bo‘yicha tadqiqotlar: yangi yutuqlar
va tavsiyalar. – 2023.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
202
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
12.James M.W., Debray M. "Liver Cirrhosis: Causes, Diagnosis, and Treatment."
Journal of Hepatology
, 2019, 70(3): 499–515.
13.World Health Organization (WHO). "Global Hepatitis Report." – Geneva, 2017.
14.Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins Basic Pathology. – 10th Edition,
Elsevier, 2018.
