ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
154
"ESCAPE ROOM" VA "SIX THINKING HATS" METODLARIDAN
FOYDALANISH ORQALI BOSHLANG‘ICH SINFLARDA IQTISODIY
SAVODXONLIKNI SHAKLLANTIRISH
Yusupova Shohzoda Yunus qizi
Toshkent Amaliy fanlar universiteti o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15631333
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlangʻich sinf oʻquvchilarida iqtisodiy
savodxonlikni shakllantirishda "Escape Room" va "Six Thinking Hats" kabi
innovatsion metodlardan foydalanish tadqiq etiladi. Ularning moliyaviy
tushunchalarni oʻzlashtirish, tanqidiy fikrlash va jamoa ishini rivojlantirishdagi
samaradorligi tahlil qilinadi. Oʻqituvchilar uchun amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Kalit soʻzlar:
Iqtisodiy savodxonlik, Boshlangʻich sinf, "Escape Room"
metodi, "Six Thinking Hats" metodi, Innovatsion pedagogik texnologiyalar,
Moliyaviy bilimlar, Interfaol oʻquv metodlari, Byudjet rejalashtirish va
tejamkorlik, Oʻyinli taʼlim usullari.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются инновационные
методы формирования экономической грамотности у учащихся
начальных классов с использованием технологий "Escape Room" и "Six
Thinking Hats". Исследуется их эффективность в развитии финансовой
осознанности, критического мышления и навыков командной работы.
Предлагаются практические рекомендации для учителей по внедрению
этих методик в учебный процесс.
Ключевые слова:
Экономическая грамотность, Начальные классы,
Метод "Escape Room", Метод "Six Thinking Hats", Инновационные
педагогические технологии, Финансовая грамотность, Интерактивные
методы обучения, Бюджетирование и сбережения, Игровые технологии в
образовании.
Abstract:
This article explores innovative methods for developing
economic literacy in primary school students using "Escape Room" and "Six
Thinking Hats" techniques. The study analyzes their effectiveness in enhancing
financial awareness, critical thinking, and teamwork skills. Practical
recommendations for teachers on integrating these methods into the curriculum
are provided.
Key words:
Economic literacy, primary education, “Escape room” method,
“Six Thinking Hats” method, innovative teaching technologies, financial literacy,
interactive learning methods, budgeting and savings, gamification in education.
Zamonaviy ta’lim tizimida yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
155
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida iqtisodiy savodxonlikni shakllantirish
jarayonida innovatsion metodlarni qo‘llash samaradorlikni oshirish
imkoniyatini beradi. Iqtisodiy savodxonlik – bu shaxsning moliyaviy resurslarni
samarali boshqarish, pul mablag‘larini tejash, investitsiya qilish va xarajatlarni
optimallashtirish kabi ko‘nikmalarini o‘z ichiga oladi. Boshlang‘ich sinf yoshidagi
bolalarda bu ko‘nikmalarni shakllantirish uchun interfaol va qiziqarli
metodlardan foydalanish zarur.
Ushbu maqolada
"Escape Room"
va
"Six Thinking Hats"
(Oltita fikrlash
shlyapasi) kabi innovatsion metodlardan boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining
iqtisodiy savodxonlikni o‘rgatish metodikasini takomillashtirishda foydalanish
imkoniyatlari tadqiq qilinadi.
1. Iqtisodiy savodxonlik va uning boshlang‘ich ta’limdagi ahamiyati
.
Iqtisodiy savodxonlik atamasi birinchi marta 20-asr oxirida qo‘llanila
boshlangan. U moliyaviy bilimlar, ko‘nikmalar va odatlarni egallash orqali
shaxsning pul mablag‘larini oqilona sarflash qobiliyatini anglatadi (OECD, 2020).
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida iqtisodiy savodxonlikni rivojlantirish
quyidagi jihatlarni o‘z ichiga oladi:
Pul birliklari va ularning ahamiyatini tushunish,
Xarajatlar va daromadlarni rejalashtirish,
Tejamkorlik va investitsiya tushunchalari,
Iste’molchilar huquqlari va majburiyatlari.
Bu ko‘nikmalarni shakllantirishda an’anaviy dars metodlari yetarli emas,
shuning uchun o‘yinli va interfaol texnologiyalardan foydalanish samaradorlikni
oshiradi.
2. "Escape Room" Metodidan Foydalanish
" Escape Room" – bu
o‘quvchilarga bir qator topshiriqlarni hal qilib, maxfiy kod yoki kalitni topish
orqali xonadan qochish imkoniyatini beruvchi interfaol o‘yin formatidir. Bu
metod:
Ijodiy fikrlashni rivojlantiradi,
Jamoada ishlash ko‘nikmasini mustahkamlaydi,
Motivatsiyani oshiradi,
Murakkab mavzularni soddalashtirib beradi.
2.1. Iqtisodiy savodxonlik darslarida "Escape Room" metodini qo‘llash
usullari.
1.
"Pul topishmalari"
– O‘quvchilar turli tanga va banknotlarni tanib,
ularning qiymatini hisoblash orqali kodni ochishadi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
156
2.
"Xarajatlarni optimallashtirish"
– Belgilangan byudjet doirasida
eng ko‘p mahsulot sotib olish uchun masalalar yechish.
3.
"Bank missiyasi"
– Omonat va foizlar haqida bilimlar asosida bank
seyflarini ochish. Bu metod yordamida bolalar nafaqat iqtisodiy bilimlarni, balki
mantiqiy fikrlash va tezkor qaror qabul qilish ko‘nikmalarini ham
o‘zlashtiradilar.
"Olti ta fikrlash shlyapasi" metodologiysi Edward de Bono tomonidan ishlab
chiqilgan bo‘lib, u turli nuqtaiynlardan muammolarni yechishga yordam beradi.
Har bir shlyapa ma’lum bir fikrlash usulini ifodalaydi:
Rang Fikrlash turi
Iqtisodiy savodxonlikdagi misol
Oq
Faktlar
Pul birliklari haqida ma’lumot to‘plash
Qizil
His-tuyg‘ular
Xarajatlar haqida shaxsiy fikrlar
Qora
Tanqidiy fikrlash Byudjetning kamchiliklari
Sariq
Ijobiy fikrlash
Tejamkorlikning afzalliklari
Yashil
Ijodiy yechimlar
Yangi daromad manbalarini topish
Ko‘k
Tizimli boshqaruv Reja tuzish va natijalarni baholash
Mavzu:
"Oilaviy byudjetni rejalashtirish"
Oq shlyapa:
Oilaviy daromad va xarajatlar jadvalini tuzish.
Qizil shlyapa:
"Pulni sarflashda qanday his etasiz?"
Qora shlyapa:
"Qanday xarajatlarni kamaytirish mumkin?"
Sariq shlyapa:
"Tejamkorlik qanday foyda keltiradi?"
Yashil shlyapa:
"Qo‘shimcha daromad manbalarini taklif qiling."
Ko‘k shlyapa:
Yakuniy rejani ishlab chiqish.
Bu usul yordamida o‘quvchilar murakkab iqtisodiy tushunchalarni tahlil
qilish va ijodiy yechimlarni topishni o‘rganadilar.
Metod
Afzalliklari
Kamchiliklari
Escape
Room
Qiziqarli, motivatsiyani
oshiradi
Tayyorgarlik talab
qiladi
Six Thinking
Hats
Tizimli fikrlashni
rivojlantiradi
Vaqt talab etadi
Ikkala metod ham boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida iqtisodiy savodxonlikni
shakllantirishda samarali bo‘lishi mumkin, ammo ularni birgalikda qo‘llash
yanada yaxshi natijalar beradi.
Xulosa
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
157
"Escape Room" va "Six Thinking Hats" kabi innovatsion metodlar
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga iqtisodiy savodxonlikni o‘rgatish jarayonini
qiziqarli va samarali qilish imkoniyatini beradi. Ushbu metodlardan foydalanish
orqali bolalarda moliyaviy bilimlar, tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlari
shakllantiriladi. Kelajakda ushbu metodlarni boshqa fanlar bilan integratsiya
qilish bo‘yicha tadqiqotlar olib borish maqsadga muvofiqdir.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
De Bono, E. (1985). Six Thinking Hats. Little, Brown and Company.
2.
OECD (2020). PISA Financial Literacy Framework.
3.
Nicholson, S. (2015). Peeking Behind the Locked Door: A Survey of Escape
Room Facilities.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2023). Boshlang‘ich
ta’limda innovatsion texnologiyalar.
5.
Qodirova, M. (2021). Bolalarda moliyaviy savodxonlikni shakllantirish
usullari. Toshkent.
