ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
138
MAQOM VA ZAMONAVIY MUSIQA OʻRTASIDAGI TAʼSIR
Zokirova Eʼzoza Faxriddin qizi
Navoiy Davlat Universiteti
“Musiqa taʼlimi” yoʻnalishi
II bosqich talabasi
Umurzoqova Laylo Baxtiyor qizi
Ilmiy rahbar
“Musiqa taʼlimi” kafedrasi oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14678513
Annotasiya:
Maqola maqom musiqasi va zamonaviy musiqa oʻrtasidagi
oʻzaro taʼsirni oʻrganishga bagʻishlangan. Unda maqom musiqasining tarixiy
ahamiyati zamonaviy janrlarga taʼsiri va texnologik taraqqiyot orqali
ommalashuvi yoritilgan.Maqomning melodik va ritmik xususiyatlari zamonaviy
bastakorlar va ijrochilar uchun ilhom manbai sifatida namoyon boʻlishi
taʼkidlangan.Zamonaviy musiqa vositalari jumladan,raqamli platformalar va
elektron musiqadagi sintezlar orqali maqomning xalqaro miqyosda tanilishi
tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar:
Maqom, musiqa, tovush, ohang, zamonaviy musiqa, milliy
musiqa, ritm, kuy, ansambl, taʼsir, koʻrgazma, xalqaro , uygʻunlashuv.
Maqom musiqasi Sharq xalqlarining boy madaniy merosi boʻlib, ming
yillar davomida shakllanib kelgan. Uning chuqur falsafiy mazmuni, murakkab
tuzilishi va ichki uygʻunligi milliy musiqa sanʼatining asosi sifatida xizmat qilgan.
Bugungi kunda zamonaviy musiqa va maqom musiqasi oʻrtasida yangi oʻzaro
taʼsirlar yuzaga kelmoqda. Ushbu maqolada maqomning zamonaviy musiqadagi
roli va ularning oʻzaro taʼsiri muhokama qilinadi. Maqom musiqasi anʼanaviy
sanʼat boʻlsa-da, zamonaviy musiqa uslublarida uning unsurlarini uchratish
mumkin.
Zamonaviy kompozitorlar maqomlarning oʻziga xos ritmik va melodik
formulalaridan ilhomlanib, yangi asarlar yaratmoqda. Maqomdan olingan
ohanglar elektron musiqa va pop-kompozitsiyalarda ham koʻrinmoqda.
Maqom musiqasidagi improvizatsiya uslubi jaz, blues kabi zamonaviy janrlarda
muvaffaqiyatli qoʻllanmoqda. Bu, ayniqsa, milliy ansambllar ijrosida koʻzga
tashlanadi. Bugungi texnologik taraqqiyot maqom musiqasini targʻib qilish va
rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratdi.
Raqamli platformalar: YouTube, Spotify kabi platformalarda maqom musiqasi
yozuvlari ommalashmoqda. Bu jarayon maqomning yangi avlodga taʼsirini
kuchaytirmoqda.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
139
Elektron musiqa va maqomning uygʻunligi musiqiy sintezni kashf qilishda
yordam bermoqda. Masalan, maqom asosida yaratilgan elektron janrdagi
loyihalar xalqaro miqyosda qiziqish uygʻotmoqda. Maqom va zamonaviy musiqa
oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir milliy musiqaning global madaniyatda oʻrnini belgilashda
muhim ahamiyat kasb etadi.
1. Maqomni ommalashtirish: Zamonaviy musiqadagi maqom elementlari yoshlar
orasida qiziqishni oshiradi.
2. Madaniyatlararo muloqot: Maqom musiqasi zamonaviy janrlar orqali dunyo
bo‘ylab yangi maʼnosini topmoqda, bu esa madaniy integratsiyani
mustahkamlaydi.
3. Ijodkorlar uchun ilhom: Zamonaviy bastakorlar va ijrochilar maqomdan
foydalanib, yangicha musiqiy asarlar yaratishmoqda.
Maqom musiqasi va zamonaviy musiqa oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir milliy va global
musiqa rivojida yangi istiqbollarni ochmoqda. Ushbu jarayon orqali anʼanaviy
musiqaning qadri saqlanib, zamonaviy janrlar bilan uygʻunlashib, yangi avlod
musiqachilariga ilhom bagʻishlaydi. Shu bois, maqom musiqasini o‘rganish va
zamonaviy musiqada qo‘llash jarayonini rivojlantirish dolzarb vazifa bo‘lib
qolmoqda.
Bugungi kunda maqom musiqasi zamonaviy estrada va elektron musiqaga katta
taʼsir
ko‘rsatmoqda.
Zamonaviy
kompozitorlar
maqomning
uslubiy
xususiyatlarini yangi musiqiy janrlarga tatbiq etmoqda.
Raqamli texnologiyalar maqom musiqasini saqlash, qayta ishlash va targ‘ib
qilishda yangi imkoniyatlar ochdi. Ayniqsa, maqom asarlarini raqamlashtirish va
internetda tarqatish bu merosning dunyo bo‘ylab tanilishiga yordam bermoqda.
Yoshlar orasida maqomga qiziqishni oshirish uchun uning zamonaviy talqinlari,
jumladan, estrada va pop musiqa bilan uyg‘unlashuvi muhim ahamiyatga ega.
Yosh musiqachilar tomonidan maqomning yangi talqinlari xalqaro musiqiy
festivallarda eʼtirof etilmoqda. Soʻnggi yillarda maqom musiqasi xalqaro
miqyosda eʼtirof etilmoqda. 2003-yilda Shashmaqom YuNESKOning nomoddiy
madaniy meros ro‘yxatiga kiritildi, bu esa uning dunyo bo‘ylab tanilishiga hissa
qo‘shdi. Maqom musiqasi Sharq va G‘arb madaniyatlari o‘rtasida madaniy
ko‘prik vazifasini o‘tamoqda.
Har yili Toshkentda oʻtkaziladigan “Sharq taronalari” festivali maqom
musiqasini targʻib qilishda muhim rol o‘ynamoqda. Ushbu tadbirda dunyoning
turli mamlakatlaridan bastakorlar va ijrochilar maqom usullarini o‘z asarlarida
qo‘llamoqda. Yevropa va Osiyo davlatlari bilan hamkorlikda tashkil etilayotgan
musiqiy loyihalarda maqom musiqasi G‘arbiy musiqiy asboblar va texnikalar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
140
bilan sintez qilinmoqda. Bu sintez yangi musiqiy janrlarning shakllanishiga olib
kelmoqda..
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jalolov T. "O‘zbek maqomlari". Toshkent: Fan, 1983.
2. Matyoqubov R. "Shashmaqomning tahlili". Toshkent: Ma’naviyat, 2002.
3. Hojimatov A. "Sharq musiqasi va zamonaviylik". Toshkent: San’at, 2015.
4. Karimov Sh. "Madaniy merosni saqlashda texnologiyaning o‘rni". Toshkent:
Akademnashr, 2020.
5. YuNESKO. "Nomoddiy madaniy merosni asrash dasturi". Rasmiy hujjatlar,
2003.
6. Sharofiddinov B. "O‘zbek musiqasi va uning rivojlanish bosqichlari". Toshkent:
O‘zbekiston, 2010.
7. Karimov O. "Maqom va estrada musiqasi: o‘zaro uyg‘unlik". Toshkent: Badiiy
adabiyot, 2017.
8. "Sharq taronalari" festivali materiallari. Rasmiy hisobotlar va nashrlar.
Samarqand, 2020.
