ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
82
2181-
3187
RENESSANS- YOSHLAR NIGOHIDA
Tursunova Dilsoʻz Abrorovna
Annotatsiya:
Mazkur maqolada insoniyat madaniy va intellektual tarixining
muhim davri bo‘lgan Renessans — uning ma’naviy-estetik qadriyatlari, ilm-fan va
san’at sohalaridagi yutuqlari zamonaviy yoshlar nigohida o‘rganiladi. Yevropa
uyg‘onish davri bilan bir qatorda Sharq uyg‘onishining buyuk namoyandalari — Ibn
Sino, Beruniy, Ulug‘bek, Navoiylar ijodi va ta’siri ham yoshlar nigohi bilan tahlil
qilinadi. Maqolada Renessans g‘oyalari va ularning bugungi davr yoshlariga qanday
ilhom manbai bo‘lishi, ularning ijodiy fikrlashi, estetik dunyoqarashi, ilmiy
izlanishlarga bo‘lgan qiziqishida qanday aks etayotgani tahlil qilinadi.
Ayniqsa, O‘zbekiston Respublikasida Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan
ilgari surilgan “Uchinchi Renessans” g‘oyasi va bu g‘oyaning yoshlar tafakkurida
qanday aks etayotgani, yurtimizda buning uchun yaratilayotgan sharoitlar, ilm-fan,
ta’lim va madaniyatga berilayotgan e’tibor alohida tahlil qilinadi. “Yangi O‘zbekiston
– intellektual avlod davri” tamoyili asosida, yoshlar nafaqat madaniy merosni
o‘rganishga, balki uni davom ettiruvchi, boyituvchi avlod sifatida shakllanib
borayotganligi maqolaning asosiy e’tiborida bo‘ladi. Renessans davri qahramonlari va
bugungi kun intellektual yoshlari o‘rtasidagi ruhiy va ilmiy bog‘liqlik ochib beriladi.
Maqola, ayniqsa, pedagoglar, madaniyat sohasi vakillari, tarixchilar hamda
yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun muhim nazariy va amaliy
ahamiyatga egadir.
Kalit so‘zlar:
Renessans, Sharq va G‘arb uyg‘onish davrlari, yoshlar tafakkuri,
ijodkorlik, Uchinchi Renessans, Shavkat Mirziyoyev, Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Ibn
Sino, Leonardo da Vinchi, madaniy meros, zamonaviy yoshlar, intellektual avlod,
innovatsiya, ma’naviy yuksalish, ilm-fan taraqqiyoti, globallashuv davri, estetik
dunyoqarash, milliy uyg‘onish, Yangi O‘zbekiston, komil inson tarbiyasi, shaxsiy
rivojlanish, falsafa va san’at.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
83
2181-
3187
Insoniyat tarixida shunday bosqichlar borki, ular nafaqat o‘z davrida balki
keyingi asrlar taqdiriga ham kuchli ta’sir o‘tkazgan. Ana shunday tarixiy davrlardan
biri bu — Renessans, ya’ni Uyg‘onish davridir. Renessans so‘zi lotin tilidan tarjima
qilinganda “qayta tug‘ilish”, “yangi hayotga kirish” degan ma’noni anglatadi. Bu davr
Yevropada XIV–XVI asrlarda sodir bo‘lgan keng miqyosdagi ilmiy, madaniy, badiiy
va falsafiy yuksalish harakati bo‘lib, insoniyat tafakkurining uyg‘onishi, shaxs
qadriyatining e’tirof etilishi, ijod va tafakkur erkinligining asos solingan davridir.
Leonardo da Vinchi, Rafael, Mikelanjelo kabi san’at va ilm namoyandalari bu davr
timsoliga aylangan bo‘lsa, Sharqda esa Ibn Sino, Forobiy, Beruniy, Ulug‘bek, Alisher
Navoiy kabi allomalar uyg‘onish g‘oyalarini yanada teranroq va yuksakroq shaklda
namoyon qilganlar.
Bugungi globallashuv, raqamli transformatsiya va ilm-fan rivojlanish jarayonida
butun insoniyat tarixiy tajriba va madaniy merosga tayanmoqda. Ayniqsa, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Uchinchi
Renessans” g‘oyasi bu borada muhim nazariy va amaliy asosga ega bo‘lib, yosh
avlodni ilm-fan, ta’lim, madaniyat va tafakkur sohalarida yangilanish sari yetaklovchi
ustuvor yo‘nalishga aylangan. Birinchi Renessans Sharq allomalari davriga, ikkinchisi
Temuriylar davridagi madaniy yuksalishga taalluqli bo‘lsa, bugungi Uchinchi
Renessans — yosh avlodning ijodiy tafakkuri, intellektual salohiyati, innovatsion
fikrlashi va ma’naviy kamolotini o‘zida mujassam etadi.
Zamonaviy yoshlar uchun Renessans faqat tarixiy davr emas — balki ular uchun
ilhom manbai, tafakkur o‘qi, intilish va yangilik yaratish maydonidir. Bugun yoshlar
orasida san’at, adabiyot, dizayn, ilmiy izlanishlar va texnologiyalar sohasida yuz
berayotgan o‘zgarishlar Renessans ruhi va uning yuksak qadriyatlari bilan
uyg‘unlashmoqda. Yurtimizda yaratilayotgan imkoniyatlar, zamonaviy ta’lim
muhitining shakllanishi, yoshlar siyosatiga berilayotgan e’tibor, ijodiy va intellektual
salohiyatning qo‘llab-quvvatlanishi – bularning barchasi Uchinchi Renessans
poydevorini barpo etayotgan eng muhim omillardir.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
84
2181-
3187
Shu bois, mazkur maqolada Renessans davrining tarixiy-madaniy mazmuni
zamonaviy yoshlar nigohida talqin qilinadi, Uchinchi Renessans g‘oyasining bugungi
yoshlarga qanday ruhiy, axloqiy va ilmiy ilhom berayotgani, ularning ongida qanday
aks etayotgani tahlil etiladi. Yoshlarning Renessans merosiga munosabati, ulardagi
estetik did, ilmga intilish, san’at va adabiyotga qiziqishining kuchayib borayotgani
zamonaviy ma’naviy yuksalishning aniq belgisi sifatida ko‘rib chiqiladi.
Renessans — inson tafakkuridagi tub burilish davri bo‘lib, u san’at, madaniyat,
ilm-fan, falsafa va jamiyat hayotining barcha jabhalarida inqilobiy o‘zgarishlarni
keltirib chiqardi. Bu davrning eng muhim xususiyati — inson markaziy o‘ringa
qo‘yilishi, uning erkinligi, ijodiy salohiyati va tafakkurining kengayishi edi. Yoshlar
nigohida Renessans – bu nafaqat tarixiy voqea, balki o‘zining ichki dunyosini boyitish,
ijodiy fikrlashni rivojlantirish va ma’naviy kamolot sari intilishning muhim manbai
hisoblanadi.
Bugungi zamon yoshlarining Renessansga qiziqishi ularning dunyoqarashi va
tafakkurida ayniqsa namoyon bo‘lmoqda. Yoshlar orasida tarixiy shaxslar – Leonardo
da Vinchi, Mikelanjelo, Rafael, kabi buyuk ijodkorlarning faoliyati keng
o‘rganilmoqda. Ularning ijodiy yondashuvi va inson ruhining yuksak qadriyatlarini
targ‘ib qilishi yoshlarning o‘zlarida yangi intilishlarni uyg‘otmoqda. Shu bilan birga,
Sharq uyg‘onishining buyuk namoyandalari — Ibn Sino, Ulug‘bek, Alisher Navoiy
kabi allomalar ham yoshlar uchun ruhiy va ilmiy ilhom manbai bo‘lib xizmat
qilmoqda. Ularning falsafasi, ilmiy izlanishlari, badiiy merosi yoshlarning ma’naviy
dunyosini boyitadi, yuksak axloqiy qadriyatlarni singdiradi.
O‘zbekiston Respublikasining “Uchinchi Renessans” g‘oyasi esa yoshlarni yangi
davr intellektual salohiyatini ochishga, ma’naviy va ilmiy yuksalishga yetaklashda
markaziy rol o‘ynaydi. Bu g‘oya yoshlar orasida nafaqat o‘tmishni o‘rganishga, balki
innovatsion yondashuvlar orqali yangi ilmiy va madaniy yutuqlarni yaratishga katta
undovdir. Mamlakatda yoshlarning ilmiy faoliyati, ijodiy izlanishlari uchun keng
imkoniyatlar yaratilib, ta’lim tizimi yangilanmoqda, ijtimoiy muhit yoshlarni qo‘llab-
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
85
2181-
3187
quvvatlayotir. Shu tariqa, Uchinchi Renessans yoshlarning intellektual va ma’naviy
rivojlanishiga shart-sharoitlar yaratmoqda.
Yoshlar nazarida Renessans davri tafakkur erkinligi va individualizmi, inson haqi
va qadr-qimmati, ilmiy izlanishlar va san’atdagi yangi yutuqlar – bularning barchasi
o‘z vaqtida jamiyatda chuqur o‘zgarishlar olib kelgan. Bugungi kunda aynan shu
qadriyatlarni yoshlar o‘zining shaxsiy va jamiyat hayotida rivojlantirishga intilmoqda.
San’at va adabiyotda yangi yo‘nalishlar, texnologiyalar yordamida ijod qilish, ilm-
fanni amaliyotga keng tatbiq etish yoshlar orasida yangi Renessans — Uchinchi
Renessansning boshlanishiga asos bo‘lmoqda.
Shuningdek, Renessans merosi yoshlar ma’naviy tarbiyasida, estetik didining
shakllanishida, axloqiy qadriyatlarni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega.
Yoshlarning tarixiy madaniy merosga qiziqishi ortib, ular orasida milliy qadriyatlar,
ona tiliga, adabiyotiga, san’atiga hurmat va muhabbat kuchaymoqda. Bu esa milliy
o‘zlikni anglash va global jarayonlarda o‘z o‘rnini topish yo‘lida muhim omil
hisoblanadi.
Bugungi yoshlar orasida Renessansning ilm-fan va san’atga oid g‘oyalari faqat
o‘qish va o‘rganish bilan chegaralanmaydi, balki ularni amalda qo‘llash, yangi
innovatsiyalar yaratish, zamonaviy madaniyat va texnologiyalar bilan uyg‘unlashishga
intilish kuchaymoqda. Bu esa nafaqat shaxsiy rivojlanishga, balki jamiyat
taraqqiyotiga ham katta hissa qo‘shmoqda.
Shu bilan birga, yoshlar orasida Uchinchi Renessans g‘oyasini hayotga tatbiq
etish jarayonida ba’zi qiyinchiliklar ham yuzaga kelmoqda. Masalan, zamonaviy
texnologiyalar va global axborot maydonining murakkabligi, madaniy an’analar va
yangi tendensiyalar o‘rtasidagi muvozanatni saqlash kabi masalalar mavjud. Biroq,
yoshlarning ijtimoiy faolligi, innovatsion fikrlashi, ilmiy izlanishlarga intilishi ushbu
muammolarni yengib o‘tishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Renessans davrining g‘oyalari va qadriyatlari yoshlar tafakkurida yangicha va
yangi qiyofa olmoqda. Ular nafaqat tarixiy o‘rganilayotgan fenomen, balki zamonaviy
jamiyatda o‘zgarish va taraqqiyot manbai sifatida qabul qilinmoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
86
2181-
3187
Uchinchi Renessans g‘oyasi orqali yoshlar ma’naviy-axloqiy kamolot,
intellektual yuksalish va ijodiy faollikka yo‘naltirilmoqda, bu esa kelajak avlod uchun
mustahkam poydevor bo‘ladi.
Maqolada ko‘rib chiqilganidek, Renessans insoniyat tarixida nafaqat madaniy va
ilmiy inqilob, balki inson tafakkuri va jamiyat rivojida yangi bosqich hisoblanadi.
Ushbu davrning g‘oyalari, qadriyatlari va yutuqlari zamonaviy yoshlar nigohida
alohida ahamiyat kasb etmoqda. Yoshlar Renessansni o‘zining ruhiy va intellektual
uyg‘onishi, ijodkorlik va erkin fikrlash manbai sifatida qabul qilmoqda. Shu jihatdan,
Renessans yoshlarning ma’naviy dunyosini boyitadi, ularni milliy va umuminsoliy
qadriyatlar bilan uyg‘unlashishga undaydi. O‘zbekiston Respublikasining Prezident
Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Uchinchi Renessans” g‘oyasi yosh
avlodni intellektual va ma’naviy yuksalish sari yetaklashda muhim vosita bo‘lib xizmat
qilmoqda. Bu g‘oya orqali yoshlar o‘z tarixiy ildizlarini chuqurroq o‘rganib,
zamonaviy bilim va texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan yangi dunyoqarashni
shakllantirmoqdalar. Uchinchi Renessans yoshlar uchun nafaqat tarixiy merosni
o‘rganish, balki uni yangilash, rivojlantirish va amaliyotga tatbiq etish imkoniyatidir.
Yoshlarning ilm-fan, san’at, adabiyot va madaniyat sohalarida faol ishtiroki,
innovatsion yondashuvlarga intilishi va o‘ziga xos ijodiy qarashlari bugungi jamiyatda
yangi Renessans — Uchinchi Renessansning yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda. Bu
jarayon milliy o‘zlikni anglash, millatlarning madaniy boyligini qadrlash va
globallashuv sharoitida o‘z o‘rnini topishga xizmat qilmoqda.
Shuningdek, yoshlarning ma’naviy tarbiyasi, axloqiy qadriyatlarni shakllantirish,
estetik didni rivojlantirishda Renessans merosining o‘rni beqiyosdir. Yosh avlod
tarixiy tajriba va madaniy qadriyatlarni zamonaviylik bilan uyg‘unlashtirib, o‘zlarini
komil inson sifatida tarbiyalash imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu esa
mamlakatimizning barqaror rivojlanishi va ijtimoiy-siyosiy hayotda yangi bosqichga
ko‘tarilishi uchun mustahkam poydevor yaratadi.
Shu bilan birga, bugungi global muhitda yoshlar oldida turli murakkabliklar va
sinovlar mavjud bo‘lsa-da, ular innovatsion fikrlash, ijodiy yondashuv va ma’naviy
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
87
2181-
3187
qattiqlik orqali ushbu qiyinchiliklarni yengib o‘tishga qodir. Renessans ruhini
yoshlarning qalbida uyg‘otish, ularni ijodkorlik va ma’naviyatga chorlovchi Uchinchi
Renessans g‘oyasini keng targ‘ib qilish jamiyat taraqqiyotining muhim omiliga
aylanmoqda.
Natijada, Renessansning boy madaniy-milliy merosi va Uchinchi Renessans
g‘oyasi yoshlarni kelajak avlod uchun yanada barkamol, bilimdon va ma’naviy yetuk
insonlar bo‘lib yetishishiga xizmat qiladi. Ushbu jarayon yurtimizda yangi ijtimoiy,
ilmiy va madaniy taraqqiyot yo‘lini ochib beradi, yoshlarning o‘z imkoniyatlarini to‘liq
ro‘yobga chiqarishlariga yordam beradi. Shu sababli, Renessans va Uchinchi
Renessans g‘oyalari yoshlar tarbiyasi, ta’limi va madaniyatida doimiy e’tiborda
bo‘lishi zarurdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Akbarov, B. (2018). Renessans davri va uning madaniy-milli merosdagi
o‘rni. Toshkent: Sharq.
2.
Mirziyoyev, S. (2021). Uchinchi Renessans — kelajak poydevori.
Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati.
3.
Sobirov, M. (2017). Yoshlar va ma’naviyat: zamonaviy dunyoda tarbiya
masalalari. Toshkent: Fan va ta’lim.
4.
Karimov, O. (2019). Renessans va uning yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati.
Ilmiy jurnali, 12(3), 45–53.
5.
Johnson, P. (2000). Renaissance: The Rebirth of Culture and Civilization.
New York: HarperCollins.
6.
Bloom, H. (1990). The Renaissance and Its Influence. London: Penguin
Books.
7.
Nasriddinov, D. (2020). Renessans va Uchinchi Renessans g‘oyasi: nazariy
va amaliy jihatlar. Toshkent: Ilm-fan.
8.
Ibn Sino. (2005). Tibbiyot va falsafa asarlari. Toshkent: Fan.
9.
Navoiy, A. (2010). Xamsa. Toshkent: O‘zbek milliy ensiklopediyasi.
10.
Zokirov, R. (2016). Yoshlar va innovatsiya: zamonaviy ta’lim va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
88
2181-
3187
ma’naviyat. Toshkent: Ilmiy nashr.
