ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
300
2181-
3187
ROSSIYA IMPERIYASINING TURKISTONGA BOSTIRIB KIRISHI VA
OQIBATLARI
SAIDOV ZAFAR MAMARAJABOVICH
MAMATXOLOV AZIZ BAXTIYOROVICH
IIV Surxondaryo akademik litseyi
Annotatsiya
Mazkur maqolada Rossiya imperiyasining XIX asrda Turkistonga bosqinchilik
siyosatini amalga oshirish bosqichlari, bu harakatning geosiyosiy va iqtisodiy sabab va
oqibatlari tahlil qilingan. Shuningdek, bosib olingan hududlarda amalga oshirilgan
siyosiy, harbiy va ijtimoiy islohotlarning mahalliy aholiga ta’siri, Turkiston
xalqlarining ozodlik harakatlari, madaniy hayotdagi o‘zgarishlar, va milliy ongning
uyg‘onishiga sabab bo‘lgan omillar yoritilgan.
Golossariy
- Imperializm – Katta davlatlarning kichik xalqlarni egallab, ularni siyosiy va
iqtisodiy
jihatdan
bo‘ysundirish
siyosati.
-
Turkiston
–
Markaziy
Osiyodagi
tarixiy-geografik
mintaqa.
- General-gubernatorlik – Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingan hududlarda
tuzilgan
boshqaruv
shakli.
- Mustamlakachilik – Boshqa davlat yoki hududni zo‘rlik bilan egallab, o‘z foydasiga
ishlatish
siyosati.
- Snoska – Ilmiy matnda manba ko‘rsatilgan izoh yoki havola.
Kirish
XIX asr Rossiya imperiyasi uchun tashqi siyosatning kengayish davri bo‘ldi. Bu
davrda Rossiya o‘zining Janubiy va Sharqiy chegaralarini kengaytirishga, ayniqsa,
Turkiston mintaqasini o‘z mustamlakasiga aylantirishga qaratilgan faol harbiy
yurishlarni amalga oshirdi. Ushbu bosqinchilik harakatlari nafaqat harbiy, balki
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
301
2181-
3187
iqtisodiy, siyosiy va madaniy oqibatlarga ham olib keldi. Maqolada aynan mana shu
jarayonlar va ularning natijalari keng yoritiladi.
Asosiy qism
1. Bosib olishning bosqichlari: 1865-yilda Toshkent general M.G. Chernyaev
tomonidan bosib olindi, 1867-yilda Turkiston general-gubernatorligi tashkil etildi,
1873-yilda
Xiva,
1881-yilda
esa
Turkmanlar
hududi
egallandi.
2. Geosiyosiy sabablar: Rossiya imperiyasi janubiy chegarani mustahkamlash,
Britaniya bilan raqobat, va Osiyo bozorlariga chiqishni maqsad qilgan.
3. Mahalliy boshqaruv: General-gubernatorlik tizimi joriy qilindi, diniy va mahalliy
hokimiyat
zaiflashtirildi.
4. Iqtisodiy va madaniy oqibatlar: Paxta monokulturasi, rus tilining keng tarqalishi,
madaniy
cheklovlar.
5. Ozodlik harakatlari: 1875 va 1898-yillardagi noroziliklar, XX asrdagi jadidchilik
harakati.
Statistikalar va tarixiy manbalar
- 1867-yilga kelib bosib olingan hududlar 1 million km² dan oshgan.
- 1897-yilda aholi soni 6,5 milliondan ortiq bo‘lgan, ularning 7% i ruslar edi.
Xulosa
Rossiya imperiyasining Turkistonga bostirib kirishi siyosiy, iqtisodiy va madaniy
jihatdan mintaqa hayotiga kuchli ta’sir ko‘rsatdi. Mahalliy boshqaruv tizimi yo‘q
qilindi, iqtisodiy qaramlik kuchaydi, biroq bu davrda milliy ongning uyg‘onishi va
ozodlikka intilishlar ham yuzaga keldi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
302
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Абдурахимов
А.
"История
Туркестана",
Ташкент,
1996.
2. Камолиддин Ш. "Жадидчилик тарихига кириш", Тошкент, 2014.
3. Орлов И.И. "Царская Россия в Средней Азии", Москва, 1990.
4. Россия Федерацияси Давлат Архиви (РФДА), фонд 1897, перепись населения.
