ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
303
2181-
3187
1991-YILDA O‘ZBEKISTONNING MUSTAQILLIKKA ERISHISHI VA
UNING TARIXIY AHAMIYATI
SAIDOV ZAFAR MAMARAJABOVICH
MAMATXOLOV AZIZ BAXTIYOROVICH
IIV Surxondaryo akademik litseyi
Annotatsiya
1991-yil O‘zbekiston tarixida tub burilish yasagan yil bo‘lib, mamlakat o‘zining
siyosiy, iqtisodiy va madaniy mustaqilligini e’lon qildi. Ushbu maqolada O‘zbekiston
Respublikasining mustaqillikka erishish jarayoni, uning tarixiy ildizlari, xalqaro
munosabatlardagi o‘rni, milliy identitetning shakllanishi va bu jarayonning bugungi
kunga ta’siri ilmiy asoslangan tarzda yoritiladi. Mustaqillikning xalq ongida qanday
o‘zgarishlar yasaganiga ham e’tibor qaratiladi.
Glossariy
- Mustaqillik – davlatning ichki va tashqi siyosatini mustaqil olib borish huquqi.
- Suverenitet – davlat hokimiyatining mustaqilligi va o‘z hududi ustidan to‘liq nazorat
huquqi.
- Geosiyosat – davlatlararo munosabatlarda geografik joylashuv va resurslarga
asoslangan
siyosiy
strategiya.
- Referendum – muhim davlat masalalari bo‘yicha xalq ovoz berishi.
- Transformatsiya – jamiyat yoki davlatning siyosiy-iqtisodiy tizimini o‘zgartirish
jarayoni.
- Identitet – shaxs yoki xalqning o‘zini anglash va tanitish xususiyati.
Kirish
XX asrning so‘nggi o‘n yilligi jahon tarixida geosiyosiy o‘zgarishlarga boy davr bo‘ldi.
Ayniqsa, sobiq Sovet Ittifoqi tarkibidagi davlatlarning mustaqillik sari intilishi va bu
yo‘ldagi siyosiy kurashlar tarixiy jarayon sifatida global maydonda o‘ziga xos o‘rin
egalladi. Shular sirasida O‘zbekiston Respublikasining 1991-yil 31-avgust kuni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
304
2181-
3187
mustaqillikni e’lon qilishi o‘zbek xalqining asriy orzu-umidlarining ro‘yobi bo‘ldi. Bu
voqea nafaqat siyosiy, balki madaniy-ma’naviy tiklanish uchun ham asos bo‘lib xizmat
qildi.
Asosiy
qism
Mustaqillik
sari
yo‘l:
tarixiy
manzara
O‘zbekistonning mustaqillikka erishish yo‘li oson kechmadi. Sovet Ittifoqi davrida
respublika markaziy hokimiyatga qaram bo‘lgan holda iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy
sohalarda mustaqil harakat qilish imkoniyatidan mahrum edi. 1980-yillarning
oxirlariga kelib, SSSRdagi iqtisodiy inqiroz va “qayta qurish” siyosati tufayli ittifoq
respublikalari o‘z milliy manfaatlarini himoya qilish yo‘liga o‘ta boshladilar. O‘zbek
xalqi orasida milliy uyg‘onish, tarixiy o‘zlikni anglash kuchayib bordi.
1989–1991-yillarda sobiq ittifoqda etnik nizolar, iqtisodiy tanazzul, siyosiy beqarorlik
kuchaydi. Nihoyat, 1991-yil 31-avgust kuni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi
"O‘zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi to‘g‘risida"gi qonunni qabul qildi.
1-sentabr
esa
mustaqillik
kuni
deb
e’lon
qilindi.
Mustaqillikning
siyosiy
natijalari
Mustaqillik tufayli O‘zbekiston o‘zining siyosiy yo‘nalishini belgilash, tashqi siyosatni
shakllantirish va xalqaro munosabatlarga mustaqil tarzda kirish imkoniyatiga ega
bo‘ldi. Respublikada yangi Konstitutsiya (1992-yil 8-dekabr) qabul qilinib, huquqiy-
demokratik
jamiyat
qurish
yo‘li
boshlab
yuborildi.
1992–1995-yillar oralig‘ida O‘zbekiston 160 dan ortiq davlat bilan diplomatik aloqalar
o‘rnatdi va ko‘plab xalqaro tashkilotlarga a’zo bo‘ldi. Bu holat mustaqillikning xalqaro
maydonda
tan
olinganligini
ko‘rsatdi.
Iqtisodiy
va
ijtimoiy
sohalarda
o‘zgarishlar
Mustaqillikdan keyingi dastlabki yillarda iqtisodiy islohotlar boshlab yuborildi. Agrar
islohotlar, xususiy mulkni qonuniylashtirish, valyuta tizimini joriy qilish va milliy
bank tizimini yaratish yo‘nalishida muhim qadamlar qo‘yildi. 1994-yilda milliy
valyuta
–
so‘m
muomalaga
kiritildi.
Ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat va boshqa sohalarda ham tub o‘zgarishlar yuz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
305
2181-
3187
berdi. Milliy qadriyatlar tiklandi, o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berildi.
Madaniy-ma’naviy
yuksalish
Mustaqillik yillarida o‘zbek xalqining tarixiy merosi qayta tiklandi. Amir Temur,
Alisher Navoiy, Bobur Mirzo kabi tarixiy shaxslarning faoliyati o‘rganila boshladi.
Mustaqillik orqali milliy o‘zlik, tarix va ma’naviyatga bo‘lgan munosabat
chuqurlashdi.
Statistik
ma’lumotlar
va
tarixiy
havolalar:
- 1991-yil avgust oyida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijasiga ko‘ra, aholining 93%
mustaqillikni
qo‘llab-quvvatlagan
(1).
- 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 6-
bobda
suverenitet
tamoyillarini
mustahkamlab
berdi
(2).
- 1995-yilga kelib, O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti 15% ga o‘sdi (3).
- 2000-yilgacha bo‘lgan davrda mamlakatda 10 mingdan ortiq yangi maktab va ta’lim
muassasalari
barpo
etildi
(4).
Xulosa
1991-yilda O‘zbekistonning mustaqillikka erishishi nafaqat tarixiy burilish, balki
xalqning siyosiy, ijtimoiy va ma’naviy uyg‘onishi uchun zamin bo‘ldi. Mustaqillik
tufayli O‘zbekiston o‘z yo‘lini tanladi, o‘zining xalqaro mavqeini belgiladi, milliy
qadriyatlariga qaytdi. Bugungi kunda mustaqillik mevalari hayotimizning barcha
sohalarida namoyon bo‘lib, kelajak avlodlarga boy madaniy, siyosiy va iqtisodiy
merosni qoldirmoqda.
Foydalanilgan
adabiyotlar:
1. Karimov I.A. “O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat”, Toshkent: O‘zbekiston, 1999.
2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent: Adolat, 2022.
3. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari – www.stat.uz
4. Sodiqov A., “Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti yo‘lida”, Toshkent: Ma’naviyat, 2018.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
306
2181-
3187
5. Saidov A.X. “O‘zbekistonning tashqi siyosati va xalqaro hamkorligi”, Toshkent,
2007.
6. Mustaqillik yillari: raqamlar va faktlar. – O‘zbekiston Milliy axborot agentligi, 2021.
