ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
38
2181-3187
MAKTAB O‘QUVCHILARINI JISMONIY SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISHDA INDIVIDUAL YONDASHUVINING O‘ZIGA XOS
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Farg‘ona davlat unıversıtetı “Adaptiv
jismoniy tarbiya va sport nazariyasi”
kafedrasi o‘qituvchisi A.Sheraliyeva
Farg‘ona davlat universitesi Sport faoliyati
fakulteti Psixologiya (sport) ta’lim yo‘nalashi
4-bosqich talabasi Rahimqulov Mardon Ismat o‘g‘li
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktab o‘quvchilarining jismoniy sifatlarini
rivojlantirishda individual yondashuvning psixologik asoslari har tomonlama tahlil
qilinadi. Bolalar organizmining o‘sish va rivojlanish bosqichida ekanligi, ularning
psixofiziologik holati, shuningdek, psixologik tayyorgarlik darajasi ularning jismoniy
rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, umumiy va standart
metodikalar bilan cheklanmasdan, har bir o‘quvchining individual imkoniyatlarini
hisobga olgan holda yondashuvni ishlab chiqish zarurati tug‘iladi.
Tadqiqot davomida o‘quvchilarning yoshi, jinsi, temperament turi, qiziqishlari,
motivatsiya darajasi hamda o‘z-o‘zini baholash kabi psixologik ko‘rsatkichlari tahlil
qilindi. Ushbu omillar asosida har bir ishtirokchi uchun moslashtirilgan trening
uslublari tanlandi va mashg‘ulotlar jarayonida individual yondashuv asosida
qo‘llanildi. Bu uslub nafaqat o‘quvchilarning jismoniy faolligini oshirdi, balki
ularning mashg‘ulotlarga bo‘lgan ijobiy munosabatini shakllantirdi, qat’iyat, iroda,
motivatsiya va diqqatni jamlash kabi sifatlarini ham rivojlantirishga xizmat qildi.
Аннотация.
В данной статье всесторонне анализируются психологические
основы индивидуального подхода в развитии физических качеств школьников.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
39
2181-3187
Поскольку организм детей находится на стадии активного роста и
формирования, их психофизиологическое состояние и уровень психологической
подготовки напрямую влияют на эффективность физического воспитания. В
связи с этим возникает необходимость не ограничиваться стандартными
методиками, а разрабатывать индивидуальные подходы с учетом личностных
особенностей каждого ученика.
В процессе исследования были изучены такие показатели, как возраст, пол,
тип темперамента, интересы, уровень мотивации и самооценка учащихся. На
основе этих факторов для каждого участника были подобраны адаптированные
тренировочные методики, применяемые в рамках индивидуального подхода.
Такой формат занятий не только повысил физическую активность школьников,
но и способствовал формированию положительного отношения к тренировкам,
развитию таких качеств, как настойчивость, воля, мотивация и концентрация
внимания.
Abstract.
This article provides a comprehensive analysis of the psychological
foundations of an individual approach to developing schoolchildren’s physical
qualities. Since children’s bodies are in a phase of active growth and development,
their psychophysiological condition and level of psychological preparedness directly
affect the effectiveness of physical education. Therefore, it is necessary to go beyond
standard methodologies and adopt individualized strategies based on each student's
personal characteristics.
During the research, key factors such as students’ age, gender, temperament type,
interests, level of motivation, and self-esteem were examined. Based on these
parameters, personalized training methods were developed and applied using an
individual approach. This method not only increased students’ physical activity levels
but also helped shape a more positive attitude toward training and fostered the
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
40
2181-3187
development of qualities such as persistence, willpower, motivation, and
concentration.
Kalit so‘zlar.
Psixologik tayyorgarlik, sport psixologiyasi, iroda, mental
tayyorgarlik, sportchilar, motivatsiya, diqqatni jamlash, relaksatsiya, vizualizatsiya,
psixologik treninglar, qat’iyat, stressga chidamlilik.
Ключевые слова.
Психологическая подготовка, спортивная психология,
воля, ментальная подготовка, спортсмены, мотивация, концентрация внимания,
релаксация, визуализация, психологические тренировки, решительность,
устойчивость к стрессу.
Keywords.
Psychological preparation, sports psychology, willpower, mental
training, athletes, motivation, concentration, relaxation, visualization, psychological
exercises, determination, stress resistance.
Hozirgi davrda yosh avlodning jismoniy va ruhiy salomatligini mustahkamlash
dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, maktab o‘quvchilari orasida jismoniy
tarbiyani individual yondashuv asosida tashkil etish orqali nafaqat ularning jismoniy
fazilatlarini, balki ruhiy barqarorligini ham ta’minlash mumkin. Shu nuqtai nazardan,
sport psixologiyasining imkoniyatlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
Asosiy qism
1. Individual yondashuvning nazariy asoslari
Individual yondashuv — bu har bir o‘quvchining shaxsiy xususiyatlarini
(psixologik holati, fiziologik rivojlanishi, ijtimoiy muhit bilan munosabati) inobatga
olgan holda ta’lim va tarbiya jarayonini tashkil etishdir. Psixologik nuqtai nazardan,
bu yondashuv shaxsga xos bo‘lgan ehtiyoj va motivatsiyalarni hisobga olishni talab
etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
41
2181-3187
2. Tajriba tavsifi
Tajriba Toshkent shahridagi 23-sonli umumta’lim maktabining 6-7-sinf
o‘quvchilari ishtirokida olib borildi. Guruh 2 ta — nazorat va tajriba guruhlariga
bo‘lindi. Tajriba guruhida har bir o‘quvchining shaxsiy xususiyatlariga mos sport
mashg‘ulotlari rejalashtirildi (maktab psixologi bilan hamkorlikda). 3 oy davomida har
haftada 2 marotaba maxsus mashg‘ulotlar o‘tkazildi.
3. Natijalar
Mashg‘ulotlardan oldin va keyin o‘tkazilgan testlar (masalan, chidamlilik,
chaqqonlik,
kuch)
asosida
quyidagi
natijalar
olindi:
-
Tajriba
guruhida
chidamlilik
28%
ga
oshdi.
-
Nazorat
guruhida
esa
faqat
12%
o‘sish
kuzatildi.
- Shuningdek, tajriba guruhidagi o‘quvchilarning motivatsiyasi va ishtirok faolligi
yuqori bo‘ldi.
Xulosa va takliflar
Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, maktab o‘quvchilarining jismoniy sifatlarini
rivojlantirishda individual yondashuv nafaqat jismoniy rivojlanishga, balki psixologik
barqarorlik va motivatsiyaga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun jismoniy
tarbiya mashg‘ulotlarini shaxsiy yondashuv asosida tashkil etish, maktab psixologlari
bilan hamkorlikda olib borilishi tavsiya etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Azizxo‘jayev A.A. Pedagogika va psixologiya asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston,
2022.
2. Sharipova N. Yosh sportchilarning psixologik rivojlanishi. – Samarqand, 2021.
3.
Umarova
D.
Maktab
psixologiyasi
asoslari.
– Toshkent, 2020.
4. Xodjayev O. Jismoniy tarbiya metodikasi. – Toshkent: Fan, 2019.