ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
32
2181-3187
ARDUINO DASTURLASH TILI SHART OPERATORI
Ro‘zaliyev Sherzodjon Avazbekovich
Fargʼona davlat universiteti
axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri
sherzodjonruzaliyev@gmail.com
Musallamova Aygiza Husanovna
Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
aygizatessa@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Arduino dasturlash tilida qo‘llaniladigan shart
operatorlari, xususan if, if...else, if...else if...else hamda switch...case operatorlarining
nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Ushbu operatorlar dastur oqimini boshqarish,
ya’ni foydalanuvchining har xil sharoitlarda mos qarorlar qabul qilish imkonini beradi.
Maqolada har bir operatorning sintaksisi, ishlash prinsipi va real hayotdagi sensorli
Arduino loyihalarida qo‘llanilishi amaliy misollar bilan yoritilgan. Material Arduino
dasturlash tilini o‘rganayotgan boshlang‘ich va o‘rta darajadagi foydalanuvchilar
uchun mo‘ljallangan bo‘lib, elektronika va mikroprotsessorlar bilan ishlashni
o‘rganuvchilarga katta yordam beradi.
Kalit so‘zlar:
Arduino, dasturlash, shart operatori, if operatori, else operatori,
switch case, dastur oqimi, mantiqiy qaror, sensor, mikroprotsessor, avtomatlashtirish,
real vaqt tizimi
Аннотация:
В данной статье рассматриваются условные операторы в языке
программирования Arduino: if, if...else, if...else if...else и switch...case. Условные
операторы позволяют управлять логикой программы, принимая решения в
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
33
2181-3187
зависимости от заданных условий. Статья предоставляет теоретическое
объяснение и практические примеры применения каждого оператора в проектах
на базе Arduino, использующих датчики и исполнительные устройства.
Материал предназначен для начинающих и пользователей со средним уровнем
подготовки, интересующихся электроникой и микроконтроллерами.
Ключевые слова:
Arduino, программирование, условный оператор,
оператор if, оператор else, switch case, логика программы, управление потоком,
датчики, микроконтроллер, автоматизация, система реального времени
Annotation
:
This article explores conditional statements in the Arduino
programming language, specifically if, if...else, if...else if...else, and switch...case.
These statements allow for controlling the program’s logic and making decisions based
on conditions, which is vital in sensor-driven applications. The article provides both
theoretical explanations and practical examples of each conditional statement used in
real-life Arduino-based electronics projects. The content is aimed at beginner to
intermediate programmers who are learning microcontroller programming and
embedded systems development.
Keywords:
Arduino, programming, conditional statements, if statement, else
statement, switch case, program flow, logic control, sensors, microcontroller,
automation, real-time system
Kirish:
Arduino — bu ochiq kodli apparat va dasturiy ta'minot platformasi bo‘lib,
mikroprotsessor asosidagi qurilmalarni dasturlash va boshqarishda keng qo‘llaniladi.
Arduino dasturlash tili asosan C/C++ sintaksisiga asoslangan bo‘lib, unda har qanday
dasturda bo‘lgani kabi shartli operatorlar muhim o‘rin egallaydi. Ushbu maqolada
aynan shart operatorlarining Arduino dasturlashdagi roli va qo‘llanilishi haqida batafsil
so‘z yuritiladi. Arduino platformasi zamonaviy elektronika va dasturlashni o‘zida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
34
2181-3187
birlashtirgan ochiq manbali tizim bo‘lib, foydalanuvchilarga real dunyo bilan o‘zaro
ta’sirga kirishuvchi loyihalarni yaratishga imkon beradi. Ushbu platformada
ishlatiladigan dasturlash tili asosan C/C++ asosida bo‘lib, oddiy va intuitiv sintaksisga
ega. Har qanday dasturda qaror qabul qilish imkonini beruvchi shart operatorlari dastur
oqimini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Arduino tizimida foydalanuvchi
sensorlardan kelayotgan ma’lumotlarga qarab turli amallarni bajarish uchun shart
operatorlaridan foydalanadi.
Asosiy qism:
Shart operatorlari tushunchasi va dasturlashdagi roli.
Shart operatorlari (yoki shartli ifodalar) – bu dasturlash tilining muhim elementi
bo‘lib, ular yordamida dastur oqimi turli holatlarga qarab boshqariladi. Boshqacha
aytganda, dastur biror shartga qarab qaror qabul qiladi: agar shart bajarilsa – bir amal,
bajarilmasa – boshqa amal bajariladi. Bu holat “qaror qabul qilish” deb ataladi va real
hayotdagi harakatlarni modellashtirishda muhim o‘rin tutadi.
Arduino dasturlash tilida shart operatorlarining ishlatilishi mikroprotsessorga
atrof-muhitdan (masalan, sensorlardan) olingan ma’lumotlarga qarab ma’lum
buyruqlarni
bajarish
imkonini
beradi.
Bu
esa
Arduino
qurilmalarining
avtomatlashtirilgan, interaktiv va moslashuvchan bo‘lishini ta’minlaydi. Masalan,
harorat datchigi orqali olingan ma’lumot 30°C dan yuqori bo‘lsa, sovutgichni yoqish,
yoki yorug‘lik sensori orqali aniqlangan qiymat past bo‘lsa, chiroqni yoqish kabi
vazifalar aynan shart operatorlari orqali amalga oshiriladi.
if operatori – eng oddiy shart tekshiruvi
.
if operatori dasturga shartni tekshirish va agar shart
rost (true)
bo‘lsa, tegishli
kodni bajarish imkonini beradi. Bu operator ko‘plab Arduino loyihalarining asosi
hisoblanadi. Misol sifatida, agar yorug‘lik darajasi past bo‘lsa, LED yoqiladi. Bu yerda
faqat bitta shart tekshiriladi va uni bajarish yoki bajarmaslik holati mavjud.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
35
2181-3187
Dasturlashda bunday soddalik juda foydali, ayniqsa boshlang‘ich darajadagi
foydalanuvchilar uchun.
if operatorining asosiy afzalligi – sodda shartlar uchun tez va oson ishlatilishi.
Biroq bu operator faqat bitta shartni qamrab oladi, murakkab holatlarda esa yetarli
bo‘lmasligi mumkin.
if...else operatori – ikki yo‘nalishli qaror qabul qilish.
if...else operatori foydalanuvchiga
ikkita holatni taqqoslash
imkonini beradi:
shart bajarilsa – bir amal, bajarilmasa – boshqa amal bajariladi. Bu struktura real
hayotdagi “agar bo‘lsa — bajaring, aks holda — boshqa ishni bajaring” tarzidagi
qarorlar uchun mos keladi. Misol uchun, agar harorat 30°C dan yuqori bo‘lsa,
ventilyator yoqilsin, aks holda o‘chirilgan holatda tursin. Dasturlashdagi if...else
strukturalari ko‘p sonli elektron qurilmalarni boshqarishda ishlatiladi, chunki ular
orqali qurilmaning ikki xil holatdagi xatti-harakatini aniqlash mumkin: masalan,
faollik va passivlik, yoqilgan va o‘chirilgan holat, xavfsiz va xavfli holat.
if...else if...else – ko‘p shartli tekshiruvlar .
Murakkab qarorlarni qabul qilish zarur bo‘lgan holatlarda bir nechta shartlarni
ketma-ket tekshirish lozim bo‘ladi. Bunda if...else if...else strukturasidan foydalaniladi.
Bu strukturada dastur birinchi if dan boshlab shartlarni ketma-ket tekshiradi va birinchi
to‘g‘ri shartga mos kodni bajaradi.
switch...case operatori discrete (diskret) qiymatlar bilan ishlash.
switch...case operatori bir o‘zgaruvchining aniq qiymatlari bilan ishlash uchun
mo‘ljallangan bo‘lib, u if...else if bloklariga nisbatan
tartibliroq va samaraliroq
kod
yozishga imkon beradi. Masalan, foydalanuvchi tugma orqali 1, 2 yoki 3 raqamli
rejimni tanlasa, switch...case operatori yordamida har bir rejim uchun tegishli kod
yozish mumkin. Bu uslub ko‘p holatli tugmachalar, menyular, boshqaruv panellari va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
36
2181-3187
foydalanuvchi interfeyslari uchun ayni muddao hisoblanadi. Biroq, switch faqat
butun
sonlar, belgilar va enum
(sanoq) turlarida ishlaydi; murakkab mantiqiy ifodalarni
baholay olmaydi.
Arduino loyihalarida shart operatorlarining amaliy ahamiyati
- Arduino
loyihalarining deyarli barchasida shart operatorlari muhim o‘rin tutadi. Ular quyidagi
holatlarda ishlatiladi:
Sensorli boshqaruv
– Harorat, yorug‘lik, bosim, gaz kabi sensorlardan
kelayotgan qiymatlarga qarab mos javobni shakllantirish.
Avtomatik tizimlar
– Masalan, avtomatik sug‘orish tizimida tuproq namligi past
bo‘lsa, nasosni ishga tushirish.
Signalizatsiya va xavfsizlik
– Harakat datchigi faollashganda signal berish yoki
kamera ishga tushirilishi.
Interfeys
boshqaruvi
– Tugmalar, ekranlar yoki menyular orqali
foydalanuvchining tanloviga qarab qurilma rejimini o‘zgartirish.
Davriy monitoring va muhitga javob
– Datchiklardan doimiy ravishda ma’lumot
olib, ularni tahlil qilish va shunga mos harakat qilish.
Bu jihatlar shart operatorlarining Arduino muhitida qanday markaziy rol
o‘ynashini ochib beradi. Har qanday Arduino dasturida foydalanuvchi qurilmaning
qanday sharoitlarda qanday javob qaytarishini aniq belgilashi kerak va aynan shart
operatorlari bu funktsiyani bajaradi.
Xulosa:
Arduino dasturlash tilida shart operatorlari dastur oqimini boshqarish, ya’ni
mikroprotsessor qurilmalarini holatga qarab harakatlantirish imkonini beruvchi muhim
vositadir. Shart operatorlari yordamida Arduino real vaqt tizimi sifatida ishlay oladi –
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
37
2181-3187
ya’ni u tashqi muhitdan kelayotgan ma’lumotlarni qabul qilib, ular asosida aniqlangan
va aniq qarorlar qabul qiladi. Bu qarorlar sodda if shartidan tortib, ko‘p bosqichli
if...else if...else yoki diskret tanlovga asoslangan switch...case operatorlarigacha
bo‘lishi mumkin. Maqolada ko‘rib chiqilganidek, if operatori oddiy shartlar asosida
ishlatilsa, if...else ikki holat orasida tanlov qilish imkonini beradi. Murakkab holatlarda
esa if...else if...else orqali bir nechta shartlarni tekshirib, dasturga ko‘proq
moslashuvchanlik beriladi. Switch...case operatori esa o‘zgaruvchining aniq qiymatlari
asosida optimal va soddalashtirilgan qarorlar qabul qilishda foydalidir. Shart
operatorlari sensorli loyihalar, avtomatlashtirilgan tizimlar, foydalanuvchi interfeyslari
va xavfsizlik qurilmalari kabi ko‘plab Arduino ilovalarining markaziy qismi
hisoblanadi. Har bir operatorning o‘ziga xos afzalliklari va qo‘llanilish sohasi mavjud
bo‘lib, dasturchi konkret loyiha ehtiyojiga qarab to‘g‘ri operatorni tanlashi muhimdir.
Yangi boshlovchilar uchun shart operatorlarini puxta o‘zlashtirish – bu faqatgina dastur
sintaksisini bilish emas, balki mantiqiy fikrlash, muammolarni tahlil qilish va real
muhitga mos javob beruvchi algoritmlar yaratishni ham anglatadi. Arduino
dasturlashda muvaffaqiyatga erishish, aynan ushbu operatorlar bilan samarali ishlash
ko‘nikmalariga bevosita bog‘liqdir. Xulosa qilib aytganda, Arduino dasturlash tilida
shart operatorlarini chuqur tushunish va to‘g‘ri qo‘llash, foydalanuvchiga interaktiv,
ishonchli va avtomatik ishlovchi tizimlarni yaratish imkonini beradi. Dasturlashda
shart operatorlari – bu faqat kod emas, balki qaror qabul qilish, tizimga aql kiritish
vositasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
2.
Simon Monk,
Programming Arduino: Getting Started with Sketches
,
McGraw-Hill Education
3.
Michael Margolis,
Arduino Cookbook
, O'Reilly Media
4.
https://www.tutorialspoint.com/arduino/index.htm
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
38
2181-3187
5.
W3Schools
C
Language
Conditions:
https://www.w3schools.com/c/c_conditions.php
6.
Arduino Forum and Documentation Archive: https://forum.arduino.cc
