ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
24
2181-3187
VIRTUAL MASHINALAR VA ULARDAN FOYDALANISH.
Ro‘zaliyev Sherzodjon Avazbekovich
Fargʼona davlat universiteti
axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri
sherzodjonruzaliyev@gmail.com
Musallamova Aygiza Husanovna
Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
aygizatessa@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada virtual mashinalar tushunchasi, ularning ishlash
prinsipi, texnologik afzalliklari va real hayotdagi qo‘llanilish sohalari tahlil qilinadi.
Virtualizatsiya texnologiyasi zamonaviy IT infratuzilmada muhim o‘rin tutadi. Ushbu
maqolada virtual mashinalarning dasturiy va apparat asoslari, foydalanuvchilarga
taqdim etiladigan qulayliklar, xususan server konsolidatsiyasi, test muhiti yaratish,
xavfsizlikni ta’minlashdagi roli yoritiladi. Shuningdek, mashhur virtualizatsiya
platformalari (VMware, VirtualBox, Hyper-V) haqida ham ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar:
Virtual mashina, virtualizatsiya, Hypervisor, VMware, VirtualBox,
Hyper-V, IT infratuzilma, bulutli texnologiyalar, xavfsizlik, server konsolidatsiyasi,
test muhiti, operatsion tizim
Аннотация:
В данной статье рассматриваются понятие виртуальных
машин, принципы их работы, технологические преимущества и сферы
применения в реальной жизни. Технология виртуализации играет важную роль в
современной IT-инфраструктуре. Статья охватывает программные и аппаратные
аспекты виртуальных машин, удобства для пользователей, такие как
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
25
2181-3187
консолидация серверов, создание тестовых сред и повышение безопасности.
Также кратко представлены популярные платформы виртуализации (VMware,
VirtualBox, Hyper-V).
Ключевые слова:
Виртуальная машина, виртуализация, гипервизор,
VMware, VirtualBox, Hyper-V, IT-инфраструктура, облачные технологии,
безопасность, консолидация серверов, тестовая среда, операционная система
Annotation:
This article explores the concept of virtual machines, their operating
principles, technological benefits, and practical applications. Virtualization technology
plays a vital role in modern IT infrastructure. The article discusses both the software
and hardware aspects of virtual machines, user advantages such as server
consolidation, secure test environments, and improved security. It also introduces
popular virtualization platforms including VMware, VirtualBox, and Hyper-V.
Keywords:
Virtual machine, virtualization, hypervisor, VMware, VirtualBox,
Hyper-V, IT infrastructure, cloud computing, security, server consolidation, testing
environment, operating system
Kirish
Bugungi kunda axborot texnologiyalarining rivojlanishi nafaqat ilg‘or qurilmalar
va dasturlarni yaratishni, balki mavjud resurslardan samarali foydalanishni ham
ta’minlashni talab qilmoqda. Bu borada virtualizatsiya
texnologiyasi muhim rol
o‘ynamoqda. Virtual mashinalar (VM) esa, aynan virtualizatsiya jarayonining asosiy
elementlaridan biri bo‘lib, ular fizik apparatlar ustida ishlaydigan va ular kabi ish
ko‘rsatadigan dasturiy tizimlardir. Virtual mashina o‘zida to‘liq ishlov berish tizimi,
ya’ni operatsion tizim, ilovalar va barcha kerakli fayllarni o‘zida mujassamlashtiradi.
Virtual mashinalar texnologiyasi, ilk bor o‘zining foydalanuvchiga apparat resurslarini
bo‘lish imkoniyatini taqdim etgani bilan dasturiy ta’minotdan foydalanishni
soddalashtirdi. Bir fizik mashina ustida bir nechta virtual mashinalar yaratish
imkoniyati nafaqat tizim resurslaridan maksimal darajada foydalanishga, balki
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
26
2181-3187
ularning xavfsizligini ta’minlash va alohida ishlash muhitini yaratishga ham imkon
yaratadi.
Virtualizatsiya – bu jarayonning nomi bo‘lib, u fizik tizimlarning yoki
resurslarning dasturiy taqlidini yaratish uchun ishlatiladi. Masalan, bitta fizik serverda
bir nechta virtual serverlar yaratish, bir nechta operatsion tizimlarni bir vaqtning o‘zida
ishga tushirish yoki har bir foydalanuvchi uchun alohida virtual mashina yaratish kabi
imkoniyatlar mavjud. Dastlab virtual mashinalar ko‘proq sinov va test muhitlari uchun
qo‘llanilgan bo‘lsa, bugungi kunda ular keng ko‘lamli ma’lumot markazlarida va
korporativ infratuzilmalarda faol qo‘llanilmoqda. Ayniqsa, bulutli texnologiyalar,
server konsolidatsiyasi, zaxira tizimlari va xavfsizlikni ta’minlash kabi sohalarda
virtual mashinalar nafaqat samaradorlikni oshiradi, balki tizimni boshqarishni
osonlashtiradi. Virtual mashinalarning foydalari nafaqat samarali resurslardan
foydalanish bilan cheklanib qoladi, balki ular bir nechta tizimni izolyatsiyalangan
muhitlarda sinovdan o‘tkazish, yangi dasturiy ta’minotni xavfsiz tarzda sinash, va eski
tizimlar bilan moslikni tekshirish kabi turli imkoniyatlarni ham taqdim etadi. Maqolada
virtual mashinalar tushunchasi, ishlash prinsipi, afzalliklari va amaliy qo‘llanilish
sohalari, shuningdek, mashhur virtualizatsiya platformalari tahlil qilinadi. Shuningdek,
virtual mashinalar yordamida real hayotdagi muammolarga qanday yechimlar taklif
etilishi, zamonaviy IT infratuzilmasidagi o‘rni va uning rivojlanish istiqbollari haqida
batafsil ma’lumotlar beriladi.
Asosiy qism:
Virtual mashina tushunchasi va ishlash prinsipi
Virtual mashina (VM)
– bu dasturiy ta’minot orqali yaratilgan, fizik apparat
tizimi kabi ishlaydigan, lekin o‘zida to‘liq ishlov berish muhiti va resurslarni
mujassamlashtirgan tizimdir. Ya’ni, fizik kompyuterni virtual tarzda takrorlaydi.
Virtual mashina, real kompyuterda bo‘lgani kabi, o‘ziga operatsion tizim o‘rnatish,
ilovalar o‘rnatish va ular bilan ishlash imkoniyatini beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
27
2181-3187
Virtual mashinaning ishlash prinsipi quyidagicha:
Hypervisor (gipervizor)
— virtual mashina yaratish va boshqarish uchun
ishlatiladigan dastur.
Virtual mashinaning ishlash muhiti
— Gipervizor yordamida yaratilgan virtual
mashinada operatsion tizim, ilovalar va boshqa dasturiy ta’minot o‘rnatiladi. Har bir
virtual mashina alohida, mustaqil tizim sifatida ishlaydi va fizik tizimdan ajralgan
bo‘ladi.
Resurslar taqsimoti
— Virtual mashina ishga tushirilganda, gipervizor
tomonidan fizik kompyuterning resurslari (protsessor, xotira, saqlash joyi) bir nechta
virtual mashinaga taqsimlanadi. Bu taqsimot samarali va optimal ishlash uchun juda
muhimdir.
Virtual mashinalarning asosiy afzalliklari
Resurslardan samarali foydalanish
-
Virtual mashinalar bir fizik qurilmada bir
nechta tizimlarni ishga tushirish imkoniyatini taqdim etadi. Bu nafaqat resurslarni
samarali taqsimlashga yordam beradi, balki apparat resurslaridan maksimal darajada
foydalanish imkonini yaratadi. Masalan, bir serverda bir nechta VM’lar yaratish orqali,
ko‘p sonli tizimlarni boshqarish va operatsiyalarni paralel ravishda amalga oshirish
mumkin.
Bundan tashqari, virtualizatsiya yordamida fizikalarning samaradorligi
oshadi, bu esa umumiy xarajatlarni kamaytirish, elektr energiyasi va fizikalarning
joylashuvi uchun minimal masofani talab qiladi.
Izolyatsiya va xavfsizlik
-
Virtual mashinalar bir-biridan mustaqil ishlaydi. Bu
degani, bir virtual mashinada yuzaga kelgan muammo yoki xatolik, boshqa virtual
mashinalarga ta’sir qilmaydi. Misol uchun, agar bir VM’dagi operatsion tizim buzilsa
yoki zarar ko‘rsa, boshqa VM’lar o‘z faoliyatini davom ettiradi. Bu izolyatsiya
xavfsizlikni oshiradi, chunki muammolarni hal qilish yoki zaxira nusxasini tiklash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
28
2181-3187
osonlashadi. Virtual mashinada test qilishda ham xavfsizlikni ta’minlash mumkin,
chunki virtual muhitda tajriba o‘tkazish asosiy tizimga zarar yetkazmaydi.
Mustaqil test muhiti
-
Dasturchilar va tizim administratorlari uchun virtual
mashinalar ideal test muhiti yaratadi. Biror yangi dastur yoki tizimni o‘rnatishdan
oldin, virtual mashinada uni sinovdan o‘tkazish mumkin. Bu usul real tizimda yuzaga
kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni oldindan aniqlashga yordam beradi va jiddiy
xatoliklarga olib kelmaslikni ta’minlaydi. Masalan, bir tizimni yangi operatsion tizim
bilan sinovdan o‘tkazish uchun, siz uni real tizimda o‘rnatmasdan avval virtual
mashinada bajarishingiz mumkin.
Virtual mashinalarning qo‘llanilish sohalari
Bulutli texnologiyalar
-
Bugungi kunda bulutli hisoblash tizimlari virtual
mashinalarga asoslangan. Bulutli provayderlar, masalan,
Amazon Web Services
(AWS), Microsoft Azure va Google Cloud
kabi kompaniyalar, foydalanuvchilarga
virtual mashinalar asosida xizmatlar taqdim etadi. Bu xizmatlar serverlar, xotira va
saqlash imkoniyatlarini foydalanuvchilarga “bulut” orqali taqdim etadi.
Virtual
mashinalar foydalanuvchilarga o‘z ish yuklarini bulutga ko‘chirish va kerakli
resurslarni onlayn tarzda olish imkoniyatini beradi. Bu nafaqat xizmatlarni global
miqyosda taqdim etishda, balki xarajatlarni kamaytirishda ham samarali yechim
hisoblanadi.
Serverlar va ma’lumot markazlari
-
Ko‘p sonli fizik serverlarning ishlatilishi
o‘rniga virtual mashinalar yordamida konsolidatsiya qilish nafaqat xarajatlarni
kamaytiradi, balki serverlarning ishlash samaradorligini oshiradi. Ma’lumot
markazlarida virtual mashinalar tizimning yangilanishini, resurslarning optimal
taqsimlanishini va serverlarni boshqarishni soddalashtiradi.
Ta’lim va ilmiy tadqiqotlar
-
Virtual mashinalar ta’lim sohasida o‘quvchilar va
talabalarga operatsion tizimlarni, dasturlash muhitlarini va boshqa texnologiyalarni
o‘rganish uchun samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ilmiy tadqiqotlarda esa, turli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
29
2181-3187
tajribalarni virtual muhitda o‘tkazish va real tizimlarni buzmasdan yangi
texnologiyalarni sinovdan o‘tkazish imkonini beradi.
Xavfsizlik va viruslardan himoya
-
Virtual mashinalar xavfsizlikni ta’minlashda
ham muhim rol o‘ynaydi. Misol uchun, shubhali fayl yoki virusni o‘rganishda virtual
mashinadan foydalanish mumkin. Bu fayl real tizimga zarar yetkazmasdan, virtual
mashinada tahlil qilinadi.
Xulosa:
Virtual mashinalar zamonaviy axborot texnologiyalarining ajralmas qismiga
aylangan. Ular nafaqat tizim resurslaridan samarali foydalanish, balki xavfsizlik,
izolyatsiya, test muhiti yaratish, server konsolidatsiyasi kabi afzalliklarni taqdim etadi.
Virtualizatsiya texnologiyasi orqali bir nechta operatsion tizimlarni bir vaqtning o‘zida
ishlatish imkoniyati yaratilgan bo‘lib, bu esa IT infratuzilmasi uchun yanada yuqori
samaradorlikni ta’minlaydi. Virtual mashinalar, fizikalardan mustaqil ishlash
imkoniyatini yaratib, tizimni optimal boshqarish, sinov va test jarayonlarini
osonlashtirishga yordam beradi. Bunda har bir virtual mashina alohida
izolyatsiyalangan muhitda ishlaydi, bu esa xavfsizlikni oshirish, tizimni yangilash va
tekshirishni osonlashtiradi. Masalan, zararli dasturlarni virtual mashinada sinovdan
o‘tkazish, operatsion tizimlar orasidagi moslikni tekshirish va yangi dasturlarni test
qilish imkoniyatlarini yaratadi.
Virtual mashinalarning qo‘llanilishi bugungi kunda keng tarqalgan bo‘lib, ular
ma’lumot markazlarida, bulutli hisoblash tizimlarida, xavfsizlikni ta’minlashda, ta’lim
sohasida hamda dasturiy ta’minotlarni ishlab chiqish va sinovdan o‘tkazishda muhim
o‘rin tutadi. Bulutli texnologiyalar rivojlanishi bilan virtual mashinalar yanada kengroq
qo‘llanilmoqda va resurslarni optimallashtirishda yordam berayotganini ko‘rish
mumkin. Shuningdek, virtual mashinalar yordamida server konsolidatsiyasi, energiya
samaradorligini oshirish, joyni tejash, va xavfsizlikni ta’minlash kabi muammolar hal
etiladi. Bugungi kunda eng mashhur virtualizatsiya platformalari VMware,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
30
2181-3187
VirtualBox, Hyper-V bo‘lib, ular tashkilotlarga o‘z infratuzilmalarini samarali
boshqarish imkonini beradi. Har bir platforma o‘ziga xos afzalliklarga ega, lekin
umumiy maqsad bir xil – tizim resurslaridan maksimal darajada foydalanish va
xavfsizlikni ta’minlash.
Kelajakda virtualizatsiya texnologiyalari yanada rivojlanib, yangi innovatsion
imkoniyatlar yaratadi. Masalan, sun’iy intellekt, avtomatik resurs taqsimoti, va bulutli
infratuzilmalarning dinamik o‘sishi virtual mashinalarning faoliyatini yangi bosqichga
olib chiqishi mumkin. Virtual mashinalarning muvaffaqiyatli ishlashi uchun barcha
tizim administratorlari, dasturchilar va IT mutaxassislariga bu texnologiya haqida
chuqur bilimlar zarur. O‘zgaruvchan texnologik muhitda virtual mashinalar nafaqat
tizim xavfsizligini oshirish, balki kompaniyalarning samaradorligini va ishlash
tezligini ham oshiradi. Umuman olganda, virtual mashinalar – bu IT sohasidagi
islohotlarni tezlashtiruvchi va samarali ish muhitini yaratishga yordam beruvchi
muhim vositadir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
VMware Inc. "VMware vSphere: The Complete Guide". VMware
2.
Oracle Corporation. "Oracle VM VirtualBox User Manual". Oracle
3.
Microsoft Corporation. "Hyper-V Overview". Microsoft Docs, 2021. URL:
https://docs.microsoft.com/en-us/windows-server/virtualization/hyper-v/hyper-v-
4.
Smith, J. "Introduction to Virtualization Technology". Journal of Computing,
2019, Vol. 15, No. 2, pp. 56-70.
5.
Mason, T. "Server Consolidation and Virtualization in Data Centers". IT
Infrastructure Review, 2020, Vol. 8, No. 4, pp. 234-250.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
31
2181-3187
6.
Virtualization and Cloud Computing by A. Kumar and P. Sharma.
International Journal of Cloud Computing and Services Science, 2018.
7.
Mauer, J. "Security Features of Virtual Machines". Journal of Network and
Systems Management, 2019, Vol. 21, Issue 3, pp. 312-328.
8.
Tanenbaum, A. S., & Bos, H
.
"Modern Operating Systems" (4th Edition).
Pearson, 2015.
9.
Heath, P. "Virtualization for Dummies". Wiley, 2017.
