ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
413
2181-3187
PHP DA SINF YARATISH VA OBYEKT YASASH, KONSTRUKTOR
FUNKSIYASINI QO‘LLASH, METOD YARATISH VA INHERITANCE
(MEROS OLISH) STATIC METODLAR VA O‘ZGARUVCHILARNI
O‘RGANISH.
Mamatqodirov Maxammadali Mamatisakovich
Farg‘ona davlat universiteti axborot
texnologiyalari kafedrasi katta oʻqituvchisi
Abidova Nafosatxon Nozimjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada PHP dasturlash tilida sinf yaratish va obyekt yasash asoslari ko‘rib
chiqiladi. Sinflarning asosiy tarkibiy qismlari, jumladan konstruktor funksiyalari,
metodlar, meros olish (Inheritance) va static o‘zgaruvchilar haqida batafsil ma’lumot
beriladi. Maqola yangi boshlovchilar uchun PHP dasturlashni yanada tushunarli va
sodda qilishga qaratilgan bo‘lib, har bir tushuncha amaliy misollar bilan boyitilgan.
Shuningdek, sinflar va obyektlar bilan ishlashda keng qo‘llaniladigan metodlar va
static xususiyatlar haqida ham to‘xtalib o‘tiladi.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются основы создания классов и объектов в языке
программирования PHP. Подробно описаны основные компоненты классов,
включая конструкторы, методы, наследование (Inheritance) и статические
переменные. Статья направлена на то, чтобы сделать программирование на PHP
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
414
2181-3187
более понятным и доступным для начинающих, с акцентом на практические
примеры. Также рассматриваются методы и статические свойства, которые часто
используются при работе с классами и объектами.
Annotation:
This article covers the basics of creating classes and objects in the PHP programming
language. It provides a detailed overview of class components, including constructors,
methods, inheritance, and static variables. The article aims to make PHP programming
more accessible and straightforward for beginners, enriched with practical examples
for each concept. Additionally, it touches upon commonly used methods and static
properties in object-oriented programming.
Kalit so‘zlar:
PHP, sinf yaratish, obyekt yasash, konstruktor, metodlar, meros
olish, static o‘zgaruvchilar, dasturlash.
Kirish
Dasturlash tillari orasida PHP (Hypertext Preprocessor) juda keng tarqalgan va
dinamik veb-sahifalarni yaratishda eng ko‘p ishlatiladigan tillardan biridir. PHP
dasturlash tili oddiy HTML bilan uyg‘unlashgan holda server tomonida ishlaydi va
foydalanuvchilar bilan interaktiv aloqani ta’minlash uchun kuchli imkoniyatlar
yaratadi. PHP ning keng tarqalishiga sabab uning oddiy sintaksisi, keng funksionalligi,
ma’lumotlar bazalari bilan integratsiya qilish qulayligi va ochiq manba sifatida bepul
foydalanish imkoniyati mavjudligidadir.
Ushbu maqolada, sinf yaratishdan boshlab obyekt yasash, konstruktor
funksiyalari, metodlar, meros olish, static metodlar va o‘zgaruvchilarni PHP dasturlash
tilida qanday qo‘llash mumkinligi batafsil ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism
Sinf (Class) yaratish:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
415
2181-3187
PHP da sinf (class) — obyektlarni yaratish uchun asosiy qurilish birligi bo‘lib, u
real dunyo ob’ektlarini modellashda keng qo‘llaniladi. Sinf obyektlarning xususiyatlari
(properties) va metodlarini (methods) o‘z ichiga oladi. Sinf yaratish jarayoni obyektga
yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, ma’lumotlarni bir joyda
to‘plash, ularni himoya qilish va boshqarishni osonlashtiradi. Sinf nomi odatda katta
harf bilan boshlanadi va uning tarkibida xususiyatlar va metodlar aniqlanadi.
Sinflar quyidagi asosiy elementlardan iborat bo‘ladi:
Xususiyatlar (Properties) — Sinfga xos ma’lumotlar yoki obyektning holatini
saqlash uchun ishlatiladi. Ular odatda public, protected yoki private kabi ko‘rinish
darajalariga ega bo‘lishi mumkin.
Metodlar (Methods) — Obyekt tomonidan bajarilishi kerak bo‘lgan harakatlarni
ifodalaydi. Ular sinf tarkibida aniqlanadi va xuddi funksiyalarga o‘xshash ishlaydi.
Konstruktor (Constructor) — Sinfdan yangi obyekt yaratishda avtomatik ravishda
chaqiriladigan maxsus metod. U obyektning boshlang‘ich qiymatlarini belgilash uchun
ishlatiladi.
Obyekt (Object) yaratish
Sinf yaratgandan so‘ng, undan obyekt yaratish mumkin. Obyekt — sinfning
konkret namunasidir. Obyekt yaratish orqali sinfda aniqlangan xususiyatlar va
metodlardan foydalanish mumkin. Har bir obyekt sinfda aniqlangan xususiyatlar va
metodlarga ega bo‘ladi, ammo ularning qiymatlari har bir obyekt uchun alohida
saqlanadi.
Obyekt yaratishning asosiy bosqichlari quyidagilar:
Obyektni yaratish — new kalit so‘zi yordamida amalga oshiriladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
416
2181-3187
Xususiyatlarga qiymat berish — Sinfda aniqlangan xususiyatlarga qiymat berish
yoki ularni yangilash.
Metodlarni chaqirish — Sinfda aniqlangan metodlarni chaqirish orqali
obyektning holatini o‘zgartirish yoki unga tegishli harakatlarni amalga oshirish.
Konstruktor funksiyasi:
Konstruktor funksiyasi sinfdan yangi obyekt yaratishda avtomatik chaqiriladigan
maxsus metoddir. Konstruktor obyektning boshlang‘ich holatini belgilash,
xususiyatlariga boshlang‘ich qiymatlar berish va sinfni to‘g‘ri holatga keltirish uchun
ishlatiladi. PHP da konstruktor funksiyasi __construct() nomi bilan aniqlanadi
Konstruktor quyidagi xususiyatlarga ega:Avtomatik chaqirilish — Obyekt
yaratishda avtomatik chaqiriladi.
Boshlang‘ich qiymatlarni belgilash — Obyektning xususiyatlarini boshlang‘ich
qiymatlar bilan to‘ldirish uchun ishlatiladi.
Ko‘p parametrlik — Konstruktor bir nechta parametrlarni qabul qilishi va ularni
xususiyatlarga taqsimlashi mumkin.
Moslashuvchanlik — Konstruktor yordamida obyekt yaratish jarayonini
soddalashtirish va tartibga solish mumkin.
Metodlar (Methods):
Metodlar sinf ichida aniqlangan funksiyalardir. Ular obyektlarga xos bo‘lgan
harakatlarni ifodalaydi va obyekt bilan bog‘liq logikani amalga oshiradi. Metodlar
sinfning asosiy tarkibiy qismidir va ular obyektlarning ichki holatini o‘zgartirish,
ma’lumotlarni qayta ishlash yoki natijalar qaytarish uchun ishlatiladi
Metodlar quyidagi xususiyatlarga ega:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
417
2181-3187
Ichki holatni boshqarish — Obyektning ichki holatini o‘zgartirish yoki yangilash.
Xususiyatlarga murojaat qilish — Sinf xususiyatlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat
qilish yoki ularning qiymatlarini qaytarish.
Ma’lumotlarni qaytarish — Metodlar natija qaytarishi yoki hech narsa
qaytarmasligi mumkin.
Moslashuvchanlik — Metodlar parametrlarga ega bo‘lishi va turli xil
operatsiyalarni bajarishi mumkin.
Meros olish (Inheritance):
Meros olish (Inheritance) OOP ning asosiy tamoyillaridan biridir va mavjud
sinflardan yangi sinflar yaratishga imkon beradi. Bu kodni qayta ishlatish, sinflar
orasidagi bog‘liqlikni kuchaytirish va tizimni kengaytirishni osonlashtirish uchun
ishlatiladi.
Meros olishning asosiy xususiyatlari:Kodning qayta ishlatilishi — Mavjud
sinflardagi kodlarni yangi sinflarda qayta ishlatish imkonini beradi.
Xususiyatlarni o‘rtoqlashish — Ota sinfdagi barcha xususiyatlar va metodlar
farzand sinfga o‘tadi.
Merosni cheklash — Ota sinfdagi ba’zi xususiyatlarni faqat meros olgan sinfda
ishlatish mumkin.
Polimorfizm — Sinf metodlarini qayta aniqlash orqali turli sinflar uchun umumiy
metodlar yaratish imkonini beradi.
Static metodlar va o‘zgaruvchilar:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
418
2181-3187
Static metodlar va o‘zgaruvchilar sinf darajasida aniqlanadi va obyekt
yaratmasdan turib chaqirilishi mumkin. Bu, ayniqsa, sinfga xos bo‘lgan umumiy
funksionalliklarni yaratishda muhimdir.
Static metod va o‘zgaruvchilarning asosiy xususiyatlari:Sinf darajasida aniqlanish
— Static metodlar va o‘zgaruvchilar obyektga emas, sinfga tegishlidir.
Obyekt yaratmasdan chaqirish — Static metodlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sinf nomi
orqali chaqirish mumkin.
Umumiy ma’lumotlar — Static o‘zgaruvchilar sinfga xos bo‘lgan umumiy
ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi.
Ma’lumotlarni saqlash — Static o‘zgaruvchilar barcha obyektlar uchun bir xil
qiymatni saqlaydi.
Yuqoridagi tushunchalar obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy
elementlarini tashkil etadi. Ularning to‘g‘ri qo‘llanilishi kodni soddalashtiradi, uni
qayta ishlatish imkonini yaratadi va dasturiy tizimlarning murakkabligini kamaytiradi.
Xulosa
PHP dasturlash tilida obyektga yo‘naltirilgan dasturlash (OOP) konsepsiyasi juda
muhim o‘rin tutadi. OOP yordamida dasturiy ta’minotni loyihalash, kodni qayta
ishlatish, murakkab tizimlarni yaratish va ularni boshqarish ancha osonlashadi. Bu
maqolada sinf yaratish, obyekt yasash, konstruktor funksiyasi, metod yaratish, meros
olish (Inheritance), static metodlar va o‘zgaruvchilar kabi asosiy tushunchalar ko‘rib
chiqildi.
Ushbu maqola PHP da sinf yaratish va obyektga yo‘naltirilgan dasturlashni
boshlovchilar uchun kengroq tushuncha berishga qaratilgan. Amaliy misollar orqali
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
419
2181-3187
tushunchalarni yanada mustahkamlash va PHP ni samarali qo‘llashda yordam berishi
maqsad qilingan.
Kelajakda PHP bilan murakkab tizimlar yaratishda OOP konsepsiyalarini
chuqurroq o‘rganish va ularni amaliyotda qo‘llash dasturchilarning mahoratini oshiradi
va kod yozish jarayonini yanada samarali qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Shoaxmedova N.X.,Abdullayeva I.N., “Iqtisodiyotda axborot texnologiyalar va
tizimlar”. Darslik.Toshkent-2021.-504bet
2.
J.Rustamov.,A.Ernazarov.,K.Shadiyarova.,N.Tojiyev.,J.Umirov.,
“Iqtisodiyotda axborot kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar”. O‘quv
qullanma.Samarqand-2022.-292 bet.
3.
Jomonqulova F.E., Shadmanov I.E., Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion
texnalogiyalar va tizimlar . O‘quv qullanma. Samarqand, 2021– 455 b.
4.
R.Dadabayeva va boshqalar. «Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion
tyexnologiyalar va tizimlar. Oquv qollanma. Toshkent, 2019. – 455 b.
5.
J.E.Rustamov, A.E.Ernazarov, F.E.Jomonqulova. (o‘q-q) Iqtisodiyotda axborot-
kommunikatsion texnologiyalar va tizimlari. Samarqand-2022. Adadi:100.
6.
Z.X.Komilova. Ta‘limda axborot texnologiyalari. O‘quv qo‘llanma. Farg‘ona.
2023.
