DIAREYA KUZATILGAN BOLALARDA ICHAK MIKROBIOTSENOZINING O‘ZGARISHI

186

DIAREYA KUZATILGAN BOLALARDA ICHAK

MIKROBIOTSENOZINING O‘ZGARISHI

Iso

k

ulova Muhabbat Mardanovna

DKTF klinik-laborator diagnostika kursi

Shayqulov Hamza Shodievich.

Mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya
kafedrasi,

Samarqand

davlat

tibbiyot

universiteti.
Samarqand, Oʻzbekiston.

Annotatsiya

. Bola tug‘ilib ilk yutinganidan boshlab uning ichaklarida ko‘plab bakteriyalar

yashay boshlaydi. Bo‘ mikroorganizmlarning o‘zaro muayyan nisbatda bo‘lishi, ular makon qilgan
tizim va butun organizmning normal ishlashini ta’minlaydi. Ovqat hazm qilish traktidagi normal
mikrofloralari patogen mikroblar va toksinlarning kirib kelishi yoki ko‘payishidan himoya qiladi,
immunitetning shakllanishiga yordam beradi, ya’ni har qanday tashqi tajovuzga qarshi to‘siq qo‘yadi.
Diarreya belgilari kuzatilgan bemor bolalarda esa bu tizim buziladi va patogen
mikroorganizmlarning ortishi kuzatiladi.

Kalit so‘zlar

: Diarreya, mikroflora, biotop, ovqat hazm qilish, patogen mikroblar, enterobakteriya,

Escherichia coli, Enterococcus, Staphylococcus, Bacillus proteus.

Kirish.

Ovqat hazm qilish trakti eng murakkab ekotizimlardan biri bo‘lib,

turli xil biologik xususiyatlarga ega bir nechta xil mikroorganizmlarning
(biotoplarning) yashash joylarini o‘z ichiga oladi. Har bir biotopning normal
mikroflorasi tarkibi (og‘iz bo‘shlig‘i, qizilo‘ngach, oshqozon, o‘n ikki barmoqli
ichak, ingichka va yo‘g‘on ichaklar) turlicha va o‘ziga xosdir. Bundan tashqari,
oshqozon-ichak traktining mikroflorasi turli xil ekologik omillar, o‘z organizmi va
tabiiy qarshiliklar bilan doimiy dinamik muvozanatda bo‘ladi. Bu muvozanat ovqat
hazm qilish tizimi hujayralari, mikrob florasi va immunitet tizimi o‘rtasidagi juda
nozik muvozanatli o‘zaro ta’sirga bog‘liq. Bolalarda bu o‘zaro ta’sirlar labildir va
quyidagilarga bog‘liq: oshqozon-ichak traktining anatomik va fiziologik
xususiyatlari; bolaning yoshi, ovqatlanish tartibi va turmush tarzi. Bolalikning turli
davrlarida bolalarda ovqat hazm qilish traktining mikroflorasi tarkibidagi sifat va /
yoki miqdoriy o‘zgarishlar o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Shu munosabat bilan,
bolalarda ichakning mikroekologik buzilishlari ko‘pincha bola tanasining immun,
endokrin, asab va boshqa tizimlarining shakllanishi natijasida yuzaga keladigan
fiziologik jarayonlar bilan birga keladi va dori-darmonlarni tuzatishni talab
qilmaydi. Shu bilan birga, fakultativ mikrob florasining o‘sishi bilan kechuvchi

187

oshqozon-ichak traktining uzoq muddatli buzilishi gomeostazning buzilishiga olib
kelishi mumkin va ba’zi hollarda klinik jihatdan turli alomatlar ko‘rinishida
namoyon bo‘ladi. Yuqorida aytilganlarning barchasi bolalarda oshqozon-ichak
trakti buzilishlarining oldini olish va terapevtik tuzatish usullariga differentsial
yondashuvni talab qiladi.

Ishning maqsadi:

Diarreya kuzatilgan bolalarda

va sog‘lom bolalarda ichak

mikroflorasining miqdoriy va sifat tarkibini o‘rganish.

Materiallar va tadqiqot usullari:

Etiologiyasi ichburug‘ (dizenteriya)

bo‘lmagan, boshqa o‘tkir ichak kasalliklari bilan kasallangan - 118 nafar va 193
nafar sog‘lom bo‘lgan 3-12 yoshdagi bolalar tekshirildi.

Steril tampon va zond yordamida sinov materiallari olindi va suspenziya

tayyorlandi, ichak tayoqchasini, stafilokokklarni aniqlash uchun tuxum sarig‘i
qo‘shilgan-tuzli agarni (TSA) va achitqi zamburug‘larini aniqlash uchun Saburo
muhiti, enterobakteriyalarni aniqlash uchun Endo ozuqa muhitlariga ekildi.
Ajratilgan kulturalarning gemolitik xususiyatlari qonli agarda o‘rganildi.
Bakteriyalar 24-72 soat davomida 37° C haroratda termostatda o‘stirildi. Tadqiqot
natijalarining statistik tahlili Microsoft Excel 2010 dasturi yordamida amalga
oshirildi.

Olingan natijalar:

Jismonan sog‘lom bolalarning barchasidan - 100%

holatida ham ichak tayoqchalari ajratildi. Enterokokklarning har xil vakillari
(Enterococcus faecalis; Enterococcus faecium — 5-10 %; Enterococcus
gilvus va Enterococcus pallens qolgan hollarda) 1 g. najasida 10

6

-10

7

miqdorida,

84,5 ± 3,3% holatda ajratildi. Diareya belgilari kuzatilgan bolalarning gemolitik
ichak florasini sog‘lom bolalardan olingan gemolitik floralar bilan solishtirilganda,
gemolitik stafilokokklar 2,6×10

2

KHB bemorlarning 54,9 foizida topilganligi

aniqlandi, bu sog‘lom bolalardan olingan ko‘rsatkichdan to‘rt baravar ko‘pdir,
birgina gemolitik xislatli Staphylococcus aureus 14,4 foiz hollarda,
gemolitik Escherichia coli 10

5

-10

7

KHB/g miqdorda bemor bolalardan ajratilib,

sog‘lom bo‘lganlarda esa umuman aniqlanmadi. Bemor bolalarda gemolitik
enterokokklar nazorat guruhidagi ma’lumotlarga qaraganda besh marta ko‘proq
holatlarda aniqlandi. Achitqi va achitqisimon zamburug‘lar sog‘lom bolalarda
5,1% hollarda ajralgan bo‘lsa, Diarreya belgilari kuzatilgan bemor bolalarda

esa

3,5 marta ko‘proq – 19,3% hollarda aniqlandi. Xuddi shu narsa Bacillus proteus
guruhi bakteriyalarini aniqlashda ham kuzatildi. Bakterial ichburug‘ (dizenteriya)
etiologili o‘tkir ichak kasalliklarining aksariyat hollarda ichak floralari uch yoki

188

to‘rt (32,4% va 42,3%) turdagi mikroorganizmlarning assotsiatsiyalarida aniqlandi.
Shu bilan birga, eng ko‘p qayd etilgan assotsiatsiyalar Escherichia coli +
Enterococcus + Staphylococcus + Bacillus proteus kombinatsiyasida edi. Surunkali
kolit va enterokolitda gemolitik enterokokklar deyarli sog‘lom bolalarga qaraganda
sakkiz marta, surunkali dizenteriya bilan og‘rigan bolalarda esa uch baravar ko‘p
ajratildi. Surunkali enterokolit bilan og‘rigan tekshiruvdagi bemor bolalarning
deyarli yarmida (47,4%) va dizenteriyaning cho‘zilgan va surunkali shakllari
bo‘lgan bolalarning 25 foizida achitqi va achitqisimon zamburug‘lar ajratilgan.
Ayni vaqtda paralel kuzatilgan sog‘lom bolalarda ular 5,1-5,7% hollarda
izolyatsiya qilindi.

Xulosa:

1. Diarreya belgilari kuzatilgan bemor bolalarda

patogenlik belgilari bo‘lgan

mikroorganizmlar turi va miqdori sog‘lom bolalardagi holatga nisbatan keskin
ortadi (gemolitik Escherichia coli 85%, gemolitik stafilokokklar 54,9%, gemolitik
enterokokklar 62%, achitqili zamburug‘lar 25% hollarda).

2. Gemoltik Escherichia coli diarreya belgilari kuzatilgan bemor bolalarda

ko‘p hollarda (yuqori chastotada) uchrashi: 85,0 ± 1,7% va sog‘lom bolalarda esa
kam hollarda (8,2 ± 1,5) ajratiladi, bu ma’lumot diarreya belgilari kuzatilgan
bemor bolalarni laboratoriya diagnostikasida inobatga olinishi kerak.

.

189

Adabiyotlar.

1.

Абророва

Н.

А.,

Жамалова

Ф.

А.

КОЛИЦИНОГЕННОСТЬ

ГЕМОЛИТИЧЕСКИХ

И

НЕГЕМОЛИТЧЕСКИХ

ЭШЕРИХИЙ,

ВЫДЕЛЕННЫХ У ДЕТЕЙ, БОЛЬНЫХ ОКЗ, И ЗДОРОВЫХ //FORCIPE. –
2021. – Т. 4. – №. S1. – С. 522-522.

2.

Мавлюдова Х., Шайкулов Х. РОЛЬ ЭНТЕРОПАТОГЕННЫЕ ЭШЕРИХИЙ
ПРИ ДИАРЕИ У ДЕТЕЙ И ЭФФЕКТ ПРОБИОТИКОТЕРАПИИ ПРИ
ПРИМЕНЕНИЕ

КОЛИБАКТЕРИНА

И

ЛАКТОБАКТЕРИНА

В

СРАВНИТЕЛЬНОМ АСПЕКТЕ //InterConf. – 2022.

3.

Одилова Г. М., Шайкулов Х. Ш., Хусанов Э. У. Ультраструктура
слизистой толстой кишки у больных острой дизентерией //Астана
медициналық журналы. – 2022. – №. S1. – С. 62-68.

4.

Расулова М. Р., Юлаева И. А., Шодиев Ж. Х. СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ
ДИАГНОСТИКИ ПЕРЕЛОМОВ КОСТЕЙ НОСА //Talqin va tadqiqotlar
ilmiy-uslubiy jurnali. – 2023. – Т. 1. – №. 17. – С. 225-235.

5.

Расулова М., Индиаминов С. Судебно-медицинские аспекты повреждений
гортани при тупой механической травме //Журнал проблемы биологии и
медицины. – 2019. – №. 1 (107). – С. 159-162.

6.

Расулова М., Юлаева И., Шодиев Ж. ПЕРЕЛОМЫ КОСТЕЙ НОСА В
ПРАКТИКЕ СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ ЭКСПЕРТИЗЫ //Евразийский
журнал медицинских и естественных наук. – 2023. – Т. 3. – №. 1 Part 1. – С.
78-84.

7.

Ризаев Ж. А. и др. ЭШЕРИХИОЗ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН БОЛАЛАРНИ
ДАВОЛАШДА

АНТИБИОТИКЛАР

ҚЎЛЛАНИЛИШИНИНГ

ТАШКИЛИЙ-УСЛУБИЙ АСОСЛАРИ //Экономика и социум. – 2022. – №.
9 (100). – С. 561-576.

8.

Шайкулов, Х. Ш. Бактериоциногенная активность антибиотикоустоичивых
штаммов стафилококков, выделенных в Самарканде / Х. Ш. Шайкулов, М.
М. Исокулова // Перспективы развития науки в современном мире :
Сборник научных статей по материалам X Международной научно-
практической конференции, Уфа, 13 декабря 2022 года. Том Часть 3. –
Уфа: Общество с ограниченной ответственностью "Научно-издательский
центр "Вестник науки", 2022. – С. 110-116. – EDN YFFDFX.

9.

Шайқулов Ҳамза Шодиевич, Нарзиев Джавохир Убайдуллаевич
БОЛАЛАР

ИЧАК

ЭШЕРИХИОЗИНИ

ДАВОЛАШДА

АНТИБИОТИКОРЕЗИСТЕНТ

ЛАКТОБАКТЕРИЯЛАРДАН

ФОЙДАЛАНИШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ // Talqin va tadqiqotlar ilmiy-
uslubiy jurnali. 2023. №17. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/bolalar-ichak-
esherihiozini-davolashda-antibiotikorezistent-laktobakteriyalardan-
foydalanishning-samaradorligi (дата обращения: 23.09.2023).

190

10.

Шайқулов Ҳамза Шодиевич, Эрматов Низом Жумакулович, Расулова
Мухсина Розиковна, Шодиев Жавохир Хамзаевич, & Хожаназарова
Саулехан Жубатировна. (2023). MICROSOFT EXCEL ЭЛЕКТРОН
ЖАДВАЛИДАН

ФОЙДАЛАНИБ

ИЛМИЙ

ТАДҚИҚОТ

НАТИЖАЛАРИНИ

СТАТИСТИК

ҲИСОБЛАШ.

INTERNATIONAL

JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY

,

1

(4), 67–

75. Retrieved from

https://uzresearchers.com/index.php/ijrs/article/view/691

11.

Эрматов, Низом Жумакулович. "Абдулхаков Ихтиёр Умарович
СОЦИАЛЬНО-ГИГИЕНИЧЕСКАЯ

ОЦЕНКА

УРОВНЯ

ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ СРЕДИ РАЗЛИЧНЫХ СЛОЕВ НАСЕЛЕНИЯ ПО
МАТЕРИАЛАМ ОБРАЩЕНИЙ И УГЛУБЛЕННЫХ МЕДИЦИНСКИХ
ОСМОТРОВ."

Биология и интегративная медицина

6 (2021): 53.

12.

Ermatov N. J., Abdulkhakov I. U. Influence of diet and other risk factors on
endocrine system diseases //Asian Journal of Multidimensional Research. –
2021. – Т. 10. – №. 8. – С. 182-189.

13.

Sh S. H., Mamarasulova N. I. O ‘TKIR DIAREYALARDA
ESHERIXIYALARNING AJRALISHI. – 2023.

14.

Sh S. H., Mamarasulova N. I., Yusupov M. I. HOZIRGI ZAMON
TALABALARINING BILIM OLISHIDA ETIK–ESTETIK CHALG’ITUVCHI
OMILLAR //PEDAGOGS jurnali. – 2022. – Т. 9. – №. 2. – С. 90-95.

15.

Sh S. K. et al. OF PSEUDOMONAS AERUGINOSA IN INFECTIOUS
PATHOLOGY OF HUMANS, ANIMALS AND BIRDS //Galaxy International
Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 10. – №. 3. – С. 237-240.

16.

Sh S. X., Sa’dinov P. O. Rol gemoliticheskix esherixiy v strukture ostrыx
kishechnыx infeksiy u detey i effektivnost primeneniya probiotikov v ix
lechenii. – 2014.

17.

Sh, Shayqulov H., and N. I. Mamarasulova. "ANTIBIOTIKLAR VA
ANTIBIOTIKOREZISTENT LAKTOBAKTERIYALARNI BIRGALIKDA
BOLALARDAGI ESHERIXIOZ KASALLIKLARNI DAVOLASHDA QO
‘LLANISHI." (2023).