JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xamroyeva Nargiza Shavkatovna
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARIDA REFLEKTIV
KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHDA O‘Z-O‘ZINI TAHLIL QILISHNING
O‘RNI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida reflektiv
kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirishda pedagogik faoliyatni o‘z-o‘zini tahlil qilishning
o‘rni yoritilgan. Refleksiya – bu o‘qituvchining o‘z faoliyatini chuqur tahlil qilib, uni
takomillashtirishga qaratilgan jarayon bo‘lib, zamonaviy ta’limda muhim kompetensiyalardan
biri hisoblanadi. Tadqiqotda o‘z-o‘zini tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari,
samarali yondashuvlar va amaliy tavsiyalar bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
refleksiya, o‘z-o‘zini tahlil qilish, boshlang‘ich ta’lim, pedagogik faoliyat,
reflektiv kompetensiya.
Аннотация:
В статье раскрыта роль самоанализа педагогической деятельности в
формировании и развитии рефлексивной компетентности у будущих учителей начальных
классов. Рефлексия рассматривается как важный элемент профессионального развития
педагога, способствующий осознанию и совершенствованию своей деятельности. В
исследовании представлены методы формирования навыков самоанализа, эффективные
подходы и практические рекомендации.
Ключевые слова:
рефлексия, самоанализ, начальное образование, педагогическая
деятельность, рефлексивная компетентность.
Abstract:
This article explores the role of self-analysis in the formation and development of
reflective competence among future primary school teachers. Reflection is considered a vital
process in professional growth, enabling educators to critically evaluate and improve their
teaching practices. The study presents methods for enhancing self-analysis skills, effective
strategies, and practical recommendations.
Keywords:
reflection, self-analysis, primary education, pedagogical activity, reflective
competence.
Bugungi kunda boshlang‘ich ta’lim sifati o‘qituvchining kasbiy malakasi va shaxsiy
kompetensiyalariga bevosita bog‘liq. Ayniqsa, reflektiv kompetensiya – ya’ni o‘z faoliyatini
tahlil qilish va undan tegishli xulosalar chiqarish qobiliyati – zamonaviy pedagogik jarayonning
ajralmas qismiga aylangan. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonida
ushbu kompetensiyani shakllantirish o‘qituvchi kasbiga ilk qadam qo‘yayotgan yosh
mutaxassislar uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Refleksiya – bu o‘qituvchining o‘z-o‘zini kuzatishi, o‘qitish jarayonida yuzaga kelgan
muammolarni anglab yetishi, tajribalarni tahlil qilib, pedagogik faoliyatni takomillashtirishga
yo‘naltirilgan ongli faoliyatidir. Bu kompetensiya o‘quvchi bilan ishlashda, darsni
rejalashtirishda, baholash va o‘zini baholashda asosiy rol o‘ynaydi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O‘z-o‘zini tahlil qilishning o‘rni
O‘z-o‘zini tahlil qilish – bu reflektiv kompetensiyaning markaziy tarkibiy qismi bo‘lib,
o‘qituvchining o‘z darslari, uslubiy yondashuvlari, sinfdagi muloqot va natijalarni tahlil qilish
orqali o‘z ustida ishlashi uchun asos yaratadi. Bo‘lajak o‘qituvchilar bu jarayon orqali o‘z kuchli
va zaif tomonlarini aniqlab, kelajakdagi pedagogik faoliyatlarini ongli ravishda yo‘naltiradilar.
Shakllantirish usullari
Reflektiv kompetensiyani shakllantirishda quyidagi metodlar samarali hisoblanadi:
Pedagogik portfoliolar yuritish
– talabalarning o‘z yutuqlari va muammolarini tahlil
qilishi uchun imkon yaratadi;
Amaliyotdan so‘ng yozma refleksiyalar tayyorlash
– har bir mashg‘ulot yoki darsdan
keyin fikr va xulosalarni yozish orqali refleksiv tafakkurni faollashtiradi;
Mashg‘ulotlarda “Men qanday o‘qitdim?” degan savol asosida muhokama tashkil
etish
;
Videodars tahlili
– yozib olingan darslarni ko‘rib, ularni tahlil qilish orqali o‘zini ob’ektiv
baholash ko‘nikmasi rivojlanadi.
Refleksiv kompetensiya zamonaviy o'qituvchilar orasida judaham dolzarb bo'lib bormoqda.
Nazariy fikrlashning eng asosiy va muhim jihatlaridan biri kreativ, tanqidiy fikrlash talabalar
tomonidan yetarlicha egallanishi kerak. Lekin buni rivojlantirish uchun avvalo, bo'lajak
o'qituvchilar o'zlarida refleksiv kompetensiyani, refleksiv faoliyat tajribasini yetarlicha yaxshi
egallashi zarur Refleksiv kompetensiya – bu shaxsning o‘z faoliyati va tajribasini tahlil qilish,
uni takomillashtirishga yo‘naltirilgan ongli jarayondir. Pedagogik faoliyatda refleksiya
o‘qituvchining o‘z darslarini baholash, o‘quvchilarning fikrlarini inobatga olish hamda ta’lim
jarayonini samarali tashkil etishga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, refleksiv
kompetensiya yuqori bo‘lgan o‘qituvchilar o‘z pedagogik faoliyatida innovatsion yondashuvlarni
qo‘llashga moyil bo‘ladilar .
Refleksiv kompetensiyani rivojlantirish quyidagi asosiy jihatlarga bog‘liq:
O‘z-o‘zini anglash va o‘z tajribasini tahlil qilish qobiliyati;
• Kasbiy o‘sish uchun o‘z ustida ishlashga tayyorgarlik;
• O‘qituvchilik faoliyatida ta’limiy yondashuvlarni tanqidiy baholash .
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida refleksiv kompetensiyani rivojlantirish uchun quyidagi
metodlardan foydalanish mumkin:
- Yozma refleksiya usuli
Bu usulda o‘qituvchi o‘z darslari bo‘yicha yozma tahlillar yuritadi. Masalan, dars
kundaliklari, shaxsiy pedagogik bloglar orqali o‘z tajribasini baholash mumkin .
-Muammoli ta’lim va tahliliy baholash
Talabalarni o‘qitish jarayonida muammoli vaziyatlarni yaratish, ularni mustaqil ravishda
tahlil qilishga undash refleksiv kompetensiyani shakllantirishga yordam beradi. Masalan,
“Vaziyatli tahlil” usuli orqali bo‘lajak o‘qituvchilar o‘z faoliyatini qayta ko‘rib chiqish imkoniga
ega bo‘ladilar . Vaziyatli tahlil usuli (inglizcha: “case study method”) pedagogik jarayonda
muayyan holatlar yoki vaziyatlarni o‘rganish orqali o‘quvchilarning tahliliy va refleksiv fikrlash
qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan yondashuvdir. Bu usul o‘qitish jarayonida real yoki
yaqin hayotiy vaziyatlarni tahlil qilish orqali o‘quvchilarning muammolarni hal qilish, qaror
qabul qilish va o‘z fikrlarini asoslash ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Reflektiv kompetensiyani rivojlantirish, xususan, o‘z-o‘zini tahlil qilish ko‘nikmasini
shakllantirish bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy yetukligini ta’minlaydi. Bu
kompetensiya nafaqat shaxsiy o‘sish, balki ta’lim jarayonining sifatli va samarali kechishiga
xizmat qiladi. O‘qituvchi o‘z faoliyatini tahlil qilishni o‘rganar ekan, u o‘zgaruvchan ta’lim
muhitiga moslashadi, yangilikka ochiq bo‘ladi va o‘z ustida ishlashga intiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdullaeva, G. (2021).
Pedagogik refleksiya va o‘z-o‘zini tahlil qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirish
. Toshkent: TDPU nashriyoti.
2. Dewey, J. (1933).
How We Think
. Boston: D.C. Heath and Company.
3. Shodmonov, S. (2019).
Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi
. Toshkent: Fan va texnologiya.
4. Hikmatovna, M. N. (2023). Tarbiyaning Maqsad Va Vazifalari.
American Journal of Public
Diplomacy and International Studies (2993-2157)
,
1
(9), 386-388.
5. Mahmudova, N. H. (2023). Influence of family environment on personal
socialization.
American Journal of Public Diplomacy and International Studies (2993-
2157)
,
1
(10), 440-446.
6. Сайфуллаева, Н. Б. (2021). ВАЖНЫЕ АСПЕКТЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В СИСТЕМЕ КЛАССНЫХ УРОКОВ. Вестник науки и образования, (15-3
(118)), 40-42.
7. Бурхонова, Ш. И., Негмаджанов, Б. Б., Раббимова, Г. Т., & Валиев, Ш. Н. (2020).
Сравнительная оценка некоторых результатов операций с применением нижнесрединного
разреза и доступа по Joel-Cohen в неотложной акушерской практике. Достижения науки и
образования, (3 (57)), 79-83.
8. Валиев, Ш. Н., & Негмаджанов, Б. Б. СЛУЧАЙ ПОСЛЕОПЕРАЦИОННОГО
МОЛНИЕНОСНОГО СЕПТИЧЕСКОГО ШОКА, ВЫЗВАННОГО АНАЭРОБНОЙ
ИНФЕКЦИЕЙ У ЖЕНЩИНЫ С АУТОИММУННЫМ ГЕПАТИТОМ. JOURNAL OF
REPRODUCTIVE HEALTH AND URO-NEPHROLOGY RESEARCH, 50.
9. Шухрат Насимович Валиев. (2024). ЭФФЕКТИВНОСТЬ ОПЕРАЦИЙ КЕСАРЕВА
СЕЧЕНИЯ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ ОПЕРАЦИОННОГО ДОСТУПА В ЭКСТРЕННЫХ
СИТУАЦИЯХ . TADQIQOTLAR.UZ, 51(5), 120-124.
10. Ruzieva, M. (2016). Colour and its psychoanalytical interpretation in folklore.
Язык и
культура (Новосибирск)
, (23), 127-130.
11. Ro’ziyeva, M. Y. (2020). Color symbolism in Uzbek folklore. ISJ Theoretical & Applied
Science, 05 (85), 277-284.
12. Xaqqulova,
D.
(2024).
ABDURAHMON
GO
‘ZAL–
YASSAVIYSHUNOS.
PEDAGOG
,
7
(6), 8-15.
13. Xaqqulova, D. (2024). ADABIYOTSHUNOS OLIM ABDURAHMON GO ‘ZALNING
TADQIQOTLARI XUSUSIDA.
PEDAGOG
,
7
(5), 548-555.
14. XAQQULOVA, D. (2023). BADIIYLIK MASALALARI TADQIQIDA OLIM
MAHORATI.
Наука и технология в современном мире
,
2
(5), 5-11.
15. Abduvasiyevna, X. D. (2024). SO ‘Z TUZILISHI VA SO ‘Z YASASH.
The latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 261-266.
