JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
R.X.Kadirov
Osiyo Xalqaro Universiteti
Jismoniy madaniyat kafedrasi professori
email: rashidkadirov500@gmail.com
MASHHUR QO‘SHIMCHA: KREATIN
Annotatsiya.
Kreatin qo‘shimchasining qo‘llanilishi juda keng tarqalgan bo‘lib, unga oid
tadqiqotlar va ma’lumotlar soni muntazam oshib bormoqda hamda ilmiy adabiyotda bu boradagi
manbalar tez sur’atlar bilan ortmoqda. Ushbu adabiy tahlil (derleme)ning maqsadi -turli sport
turlari, jins, yosh guruhlari va mashg‘ulot darajalari doirasida o‘tkazilgan tadqiqotlarni ko‘rib
chiqish, shuningdek, kreatinning qisqa muddatli va uzoq muddatli iste’molining hozirgi
kungacha ma’lum bo‘lgan ta’sirlarini (sport natijalariga ta’siri, nojo‘ya ta’sirlar, fiziologik
o‘zgarishlar) tahlil qilishdan iboratdir.
Kalit so‘zlar:
Kreatin, qo‘shimcha (suplement), ovqatlanish, jismoniy mashq, sport natijadorligi.
Kirish
Kreatin qo‘shimchasidan foydalanish yillar davomida sportchilarda jismoniy faollikni oshirish,
mashg‘ulotdan keyingi tiklanish jarayonini tezlashtirish hamda mushak massasini ko‘paytirish
maqsadida keng qo‘llanilib kelinmoqda. Shuningdek, u markaziy asab tizimini himoyalash va
ayrim asab tizimi kasalliklarining oldini olishda ham ishlatilgan. Ushbu tahlil asosan sport
faoliyati bilan bog‘liq holda kreatin qo‘shimchasi haqida olib borilgan tadqiqotlar va so‘nggi
ilmiy ma’lumotlarni yoritishga qaratilgan.
Kreatin asosan hayvon mahsulotlarida uchraydi, ammo organizmning o‘zi ham uni jigar,
oshqozon osti bezi, buyrak va miya orqali sintezlashi mumkin. Kreatinning katta qismi, ya’ni
taxminan 95% foizi mushaklarda fosfokreatin shaklida saqlanadi, qolgan qismi esa miya va
boshqa to‘qimalarda joylashadi. O‘rtacha vaznga ega sog‘lom odam tanasida skelet
mushaklaridagi kreatin miqdori taxminan 120 grammni tashkil etadi. Bu miqdor insonning yoshi,
jinsi, mushak tolasi tipi, mashg‘ulot darajasi va ovqatlanishiga qarab farq qiladi.
Mushak faoliyati uchun asosiy energiya manbai bu -adenozin trifosfat (ATP) hisoblanadi. Kuchli
jismoniy harakatlar vaqtida ATP zaxirasi tez tugaydi, va u qayta tiklanishi uchun fosfokreatin
energiya manbai sifatida xizmat qiladi. Shu jarayonda fosfokreatin tarkibidagi fosfat guruhi
ajralib, ADP molekulasi bilan birikib ATP hosil qiladi. Mushaklar fosfokreatinni ATP’dan
ko‘proq saqlaydi, chunki u aynan ATP’ni tiklashga xizmat qiladi.
Misol uchun, futbol uchrashuvida so‘nggi daqiqalarda tez harakat qilish qobiliyatini saqlab
qolish uchun organizmda yetarli darajadagi fosfokreatin zaxirasi bo‘lishi kerak. Shuningdek,
yuqori intensivlikdagi harakat davomida ularning tez tiklanishi muhim hisoblanadi. Mushakda
sarflangan kreatinning yarmi dastlabki 30 soniyada, deyarli butun qismi esa 3–4 daqiqa ichida
qayta tiklanadi. Eng og‘ir jismoniy mashqlarda ham fosfokreatin zaxiralari butunlay tugab
ketmaydi.
Kundalik oziq-ovqat orqali kam miqdorda kreatin qabul qilinishi mushaklardagi kreatin
darajasining kamayishiga olib keladi. Kreatin tanadan buyraklar orqali chiqariladi va qayta
so‘rilmaydi; kunlik yo‘qotish o‘rtacha 2 grammni tashkil etadi.
Kreatin qo‘shimchasidan foydalanish organizmdagi umumiy kreatin darajasi hamda fosfokreatin
zaxiralarini oshiradi. Ushbu oshish, ayniqsa, qisqa va o‘rta muddatli (2 daqiqagacha bo‘lgan)
yuqori intensivlikdagi jismoniy zo‘riqishlar davomida sportchining samaradorligini oshirishga
ijobiy ta’sir ko‘rsatishi ma’lum. Bundan tashqari, kreatin qo‘shimchasi mashg‘ulotlarning hajmi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
va intensivligini yuqori darajada ushlab turishga yordam berib, umumiy mashg‘ulot
samaradorligini oshirishni ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Ba’zi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kreatin monohidratining uzoq muddatli iste’moli
mushaklarning gipertrofiyasiga, ya’ni mushak to‘qimalarining kattalashishiga olib keladi,
shuningdek, tananing umumiy tarkibiy ko‘rsatkichlarida -xususan, har ikkala jins vakillarida
yog‘siz tana massasining ortishiga yordam beradi.
Nojo‘ya ta’sirlari va xavfsiz qo‘llanilish protokollari
Kreatin qo‘shimchasining nojo‘ya ta’sirlari yuzasidan olib borilgan tadqiqotlarda, uning yurak
urish tezligi, qon bosimi kabi yurak-qon tomir tizimi ko‘rsatkichlariga salbiy ta’siri
kuzatilmagani aniqlangan. Hatto, ayrim tadqiqotlar bu qo‘shimchaning yurak-qon tomir
kasalliklari xavf omillarini oshirmasligini, aksincha, kuch mashg‘ulotlari bilan birgalikda
qo‘llanganda, ushbu xavflarga qarshi himoya qiluvchi ta’sir ko‘rsatishini bildirgan.
Buyrak faoliyati (filtratsiya darajasi, protein va albumin ajralishi) bo‘yicha o‘tkazilgan tahlillarda,
kreatinning tashqi manbadan qabul qilingan dastlabki bosqichlarida organizmda suyuqlik
ushlanishi holati kuzatilgan bo‘lsa-da, uzoq muddatli, yuqori dozali va boshqa qo‘shimchalar
bilan birgalikda qabul qilingan holatlar bundan mustasno, asosan jiddiy salbiy ta’sirlar qayd
etilmagan. Biroq, aynan yuqori dozada va turli qo‘shimchalar bilan kombinatsiyalangan
holatlarda ba’zi muammolar yuzaga kelishi mumkinligi aytilgan.
Sog‘lom o‘rta yoshli insonlar ustida olib borilgan tadqiqotlarda, 8 haftalik mashg‘ulotlar bilan
birga qabul qilingan kreatin qo‘shimchasining umumiy xolesterin miqdorini 5%, yomon
xolesterin darajasini 22%, triglitserid miqdorini esa 22% ga kamaytirgani aniqlangan. Bu esa
kreatin qo‘shimchasining qon lipidlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi.
Yaqinda o‘tkazilgan boshqa bir tadqiqotda esa, yoshi katta insonlarda mashq bilan birgalikda
qo‘llanilgan kreatin mushak massasini oshirishi, suyak zichligini yaxshilashi, hatto dam olish
yoki stress holatlarida kognitiv (aql-zakovatga oid) faoliyatni ham ijobiy tomonga o‘zgartirishi
aniqlangan.
Umumiy adabiyot tahlillariga qaraganda, kreatin qo‘shimchasidan foydalanish sog‘liq uchun
xavfsiz deb baholanmoqda. Ba’zi tahlillarda qisqa muddatli, kuniga 20 grammgacha bo‘lgan
kreatin iste’moli ayrim toksik moddalarning miqdorida ortish kuzatilgan bo‘lsa-da, bu holat
buyrak faoliyatiga salbiy ta’sir qilmaydi, deb ko‘rsatilgan. Biroq, kuniga 25 gramm va undan
ortiq dozalarda qo‘llanilishiga doir keng ko‘lamli, nazorat guruhi mavjud bo‘lgan tadqiqotlar
yetarli emas. Shu sababli, bu kabi yuqori dozajlarning sog‘liq uchun aniq ta’sirlarini aniqlash
maqsadida qo‘shimcha ilmiy izlanishlarga ehtiyoj bor.
Yana bir muhim jihat shundaki, so‘nggi yillarda sportchilar uchun mo‘ljallangan ergogenik
(natijani oshiruvchi) vositalar ishlab chiqaruvchi firmalar sonining ortishi bilan bozorda raqobat
kuchaygan. Bu esa ayrim ishlab chiqaruvchilarning mahsulot tarkibini o‘zgartirishi yoki boshqa
moddalar bilan kombinatsiya qilgan holda sun’iy kuchaytirilgan effekt hosil qilishiga olib
kelmoqda. Natijada, iste’mol qilinayotgan har qanday qo‘shimchaning tarkibini tekshirish zarur
bo‘lmoqda va ayniqsa sog‘liqni saqlash organlari tomonidan tasdiqlangan, ishonchli firmalar
mahsulotlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Qisqa muddatli kreatin qo‘shimchasi
7 kundan kam davom etgan, kunlik 20–30 gramm dozada qo‘llanilgan kreatin qo‘shimchasi
organizmda bir qancha fiziologik o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Kreatin iste’mol qilingandan
so‘ng bir necha daqiqa ichida mushak va qon tarkibida kreatin miqdori oshishni boshlaydi.
Taxminan 2–3 soatdan so‘ng esa qon tarkibidagi kreatin miqdorining kamaygani kuzatiladi.
Mushaklarda saqlanadigan kreatin zaxirasi o‘rtacha 70 kg vaznga ega erkak uchun 120 gramm
atrofida bo‘lib, qo‘shimcha qabul qilish orqali bu ko‘rsatkich 160 grammgacha ko‘paytirilishi
mumkin. Yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar va organizmning kundalik taxminan 2 gramm
miqdorida kreatin yo‘qotishi tufayli qisqa muddatli qo‘shimchadan keyingi darajalar 3–4 hafta
ichida yana boshlang‘ich holatiga qaytadi.
Suplementatsiya davrida tana vaznida o‘rtacha 1,5–2 kilogrammgacha ortish kuzatilgan bo‘lib,
bu o‘zgarish mushak hujayralariga kreatin singdirilishi uchun zarur bo‘lgan suv miqdorining
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
oshishi bilan izohlanadi. Shu davrda yog‘siz tana massasining ortgani ham ayrim tadqiqotlarda
qayd etilgan.
Adabiyotlarda qisqa muddatli kreatin qo‘shimchasining sportdagi natijalarga ijobiy ta’siri haqida
dalillar mavjud. Yosh erkaklarda o‘tkazilgan bir tadqiqotda kreatinning mushaklarda tezroq
to‘planishini ta’minlash maqsadida glukozali kreatin kombinatsiyasi bilan iste’mol qilinganida,
velosiped mashqlari davomida hosil bo‘ladigan laktat miqdorining kamaygani aniqlangan. Bu
esa, ayniqsa pastki tana qismlarining faol ishtirokini talab qiladigan chidamlilik mashqlarida
foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Yana bir tadqiqotda, 17–26 yosh oralig‘idagi ayol suzuvchilar ishtirokida olib borilgan tahlil
natijasida qisqa muddatli kreatin qo‘shimchasi anaerobik harakatlar va chaqqonlikka asoslangan
suzish ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatgani, xususan vertikal sakrash, skameykada bosish,
chaqqon yugurish va suzish tezligida ijobiy o‘zgarishlar bo‘lgani aniqlangan.
Futbolchilar bilan o‘tkazilgan boshqa tadqiqotda esa, qisqa muddatli kreatin qabul qilish
maksimal kislorod iste’moli darajasini oshirgan. Shuningdek, qisqa muddatli qo‘shimchaning
erkaklarda anaerobik yugurish qobiliyatini oshirgani, biroq ayollarda bunday ta’sir
aniqlanmagani haqida xulosalar mavjud.
O‘rta darajadagi tayyorgarlikka ega erkak ishtirokchilar ustida olib borilgan tadqiqotda esa, qisqa
muddatli kreatin qabulidan so‘ng tirsakni yozuvchi mushaklarning nerv-mushak funksiyalarida
sezilarli yaxshilanish qayd etilgan. Yoshi 58–71 oralig‘idagi ayollarda esa kuch, quvvat va pastki
tana a’zolarining motor faoliyatida ijobiy o‘zgarishlar aniqlangan.
Boshqa bir tahlilda esa ayol va erkak suzuvchilarda qisqa muddatli kreatin va natriy bikarbonat
kombinatsiyasi bilan o‘tkazilgan sinovlarda, 2x100 metr maksimal suzish testlari orasidagi
tiklanish davridan so‘ng sport natijalari va tiklanish qobiliyatida yaxshilanish qayd etilgan. Elita
darajasidagi yosh paletli suzuvchilarda qisqa muddatli kreatin qabulidan so‘ng, maksimal paletli
suzish testlari, dinamik kuch va pastki tana a’zolarining anaerob kuch darajalarida sezilarli o‘sish
aniqlangan.
Kuch sinovlariga asoslangan yana bir tadqiqotda elita darajasidagi erkak eshkak eshuvchilarda
qisqa muddatli kreatin qo‘shimchasi aerobik va anaerobik imkoniyatlarni oshirgani hamda laktat
chegarasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan.
Uzoq muddatli kreatin qo‘shimchasi
Sportchilarda kuch mashg‘ulotlari yoki yuqori intensivlikdagi tayyorgarlik bosqichlari oldidan
kreatin zaxiralarini oshirish, mazkur bosqichlarda mashg‘ulot samaradorligini oshirishga yordam
beradi. Mashg‘ulot davrida tana vazniga nisbatan kunlik 0,03 gramm dozada kreatin iste’mol
qilinishi intensiv yuklamalar davrida shakllangan kreatin zaxiralarini barqaror ushlab turishni
ta’minlaydi.
Ba’zi tadqiqotlarda, 1 haftadan ortiq davom etuvchi qo‘shimcha qabul qilish usuli bilan
mushaklardagi kreatin zaxiralari qisqa muddatli suplementatsiyaga nisbatan qanchalik ortishi
o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, 6 kun davomida kuniga 20 grammdan iborat tez
yuklama protokoli bilan 28 kun davomida kuniga 3 gramm qabul qilish oralig‘ida mushaklardagi
kreatin darajasida deyarli teng o‘zgarishlar kuzatilgan. Shu bilan birga, erkak va ayollar
ishtirokida olib borilgan tadqiqotlarda 2 grammlik uzoq muddatli iste’moldan so‘ng oldingi va
keyingi ko‘rsatkichlar orasida sezilarli farq aniqlanmagan. Bu holat kreatinning buyraklar orqali
sutkada o‘rtacha 2 gramm miqdorda siydik bilan chiqarilishi bilan izohlanadi.
Uzoq muddatli kreatin qo‘shimchasi va yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar o‘rtasidagi
bog‘liqlikni o‘rganishga qaratilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, intensiv mashqdan so‘ng
olingan mushak biopsiyalarida kreatin va mushak glikogenining miqdori ortgani aniqlangan. Bu
esa, organizmda mashqdan keyin tiklanish davrida mushaklar glikogen zaxiralarining
yangilanishi uchun kreatin muhim yordamchi vosita bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Shunga o‘xshash boshqa bir tadqiqotda esa uzoq muddatli kreatin iste’mol qilinganidan so‘ng
chidamlilik mashqlarida mushak glikogeni sarfi kamaygani va oqsil parchalanish darajasi
pastlagani qayd etilgan. Bu esa kreatinning ayniqsa tiklanish bosqichida foydali ekanini bildiradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Elita futbolchilar ustida o‘tkazilgan bir tadqiqotda esa, 7 hafta davomida amalga oshirilgan
standart mashg‘ulot jarayonida kreatin qo‘shimchasi qabul qilgan guruhda pastki tana
mushaklarining kuch yo‘qotilishi kamaygani aniqlangan. Bundan tashqari, yosh ayol
ishtirokchilar ustida 10 haftalik kuch mashg‘ulotlari bilan birga olib borilgan uzoq muddatli
kreatin iste’moli (avvaliga 4 kun 20 gramm, keyinchalik 10 hafta davomida 5 gramm) maksimal
kuch, yuqori intensivlikdagi yuklamalarga chidamlik va yog‘siz tana massasining oshishiga
sabab bo‘lgani aniqlangan. Mashqdan 10 hafta tanaffusdan so‘ng, atigi 4 haftada sportchilarning
jismoniy faollikka moslashuv darajasi tez tiklangani ham kuzatilgan.
Amaliy tavsiyalar va xulosa
Kunlik ovqatlanishda 2 grammdan ortiq kreatin iste’moli mushaklardagi kreatin zaxiralarini
oshirishga xizmat qiladi.
Kreatin miqdorining ortishi, jismoniy mashqlar vaqtida ATP’ning qayta sintezlanishini
tezlashtiradi va shoshilinch energiya ehtiyojining qondirilishiga yordam beradi.
Kreatin qo‘shimchasining nojo‘ya ta’sirlari bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlarda yurak-qon tomir
tizimi, buyrak faoliyati va qon lipid ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir kuzatilmagan. Biroq uzoq
muddatli yuqori dozali (kuniga 25 gramm va undan ortiq) iste’mol yoki boshqa qo‘shimchalar
bilan birga qabul qilinishi jigarga va buyraklarga zarar yetkazishi mumkin.
Kreatin qo‘shimchasi organizmda suvni ushlab turuvchi xususiyatga ega bo‘lib, bu holat yog‘siz
tana massasining ortishiga olib keladi.
Qisqa muddatli kreatin qo‘shimchasi (QMKQ), turli sport turlarida, har xil yosh va jinsdagi
sportchilarda yuqori va pastki tana qismlarining aerobik va anaerobik chidamliligiga, chaqqon
yugurish va chaqqon suzish tezligiga, maksimal kuch va kuchda barqarorlikka, mashqlar
oralig‘idagi va mashqdan keyingi tiklanish tezligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan.
Adabiyotlarda QMKQ va uzoq muddatli kreatin qo‘shimchasi (UMKQ) jarayonida kreatinning
mushaklarda tezroq saqlanishini ta’minlash uchun oddiy uglevodlar yoki yuqori uglevodli
dietalar bilan birgalikda qo‘llanilgan tadqiqotlar mavjud.
UMKQ’da dastlabki 1 hafta davomida kuniga 20 gramm (4 dozada, har biri 5 gramm) qabul
qilinadi, so‘ng tana vaznining 0,03 grammiga teng dozaj davom ettiriladi. Ushbu protokolda
hech qanday nojo‘ya ta’sir kuzatilmagan.
UMKQ turli sport turlarida va mashg‘ulot shakllarida mushak glikogeni zaxiralarining
sarflanishini kamaytirishga, oqsil yo‘qotilishini kamaytirishga, tiklanish tezligini oshirishga va
mushak gipertrofiyasini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, doimiy yuklamali mashqlarda
laktat miqdorini kamaytirish orqali sportchining laktat chegarasini yaxshilaydi.
Har ikki qo‘shimchalanish turi mashg‘ulot sifatini oshiradi, yuqori intensivlikdagi mashqlarga
moslashuv darajasini yaxshilaydi, shuningdek, texnik sport turlarida to‘g‘ri harakat shakllarining
uzluksizligini ta’minlaydi.
Adabiyot ma’lumotlari asosida muhim bir xulosa shuki, mushaklardagi kreatin zaxiralarining
ko‘payishi yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlarda vaqt, takror va tezlik sonining ortishiga,
shuningdek, har bir takrordagi kuch ko‘rsatkichlarining yaxshilanishiga olib keladi va bu orqali
yuqori darajadagi sport moslashuvini ta’minlaydi.
Kreatin qo‘shimchasi jarohat yoki boshqa sabablar bilan mashg‘ulotlardan uzoqlashgan
sportchilarning qayta tiklanishida va mashg‘ulotlarga tez moslashishida yuqori samaradorlik
ko‘rsatadi.
Foydalaniladigan dozalar sportchining yoshi, jinsi, mushak tolalari tarkibi, jismoniy faollik
darajasi va avvalgi tayyorgarlik tajribasiga qarab farqlanishi mumkin.
18 yoshgacha bo‘lgan sportchilarda esa, to‘g‘ri muvozanatli ovqatlanish sport natijalari uchun
yetarli bo‘lishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda
,
belgilangan doza va protokol doirasida kreatin qo‘shimchasi tabiiy va
xavfsiz ergogen vosita sifatida baholanadi. Turli dozaj, usul va kombinatsiyalar asosida olib
borilgan tadqiqotlar kreatinning sport natijalarini oshirishga ijobiy hissa qo‘shayotganini
ko‘rsatadi. Ayniqsa, yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar bosqichida kuchaygan yuklamaga tez
moslashish, sportga xos harakat sifati va jarohat xavfini kamaytirish borasida foydalidir.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kelgusidagi ilmiy izlanishlar, kreatinning turli sport turlari, mashg‘ulot shakllari, jins (xususan
ayollar) va aholining turli qatlamlari bo‘yicha yanada chuqurroq o‘rganilishiga yo‘l ochadi.
Foydalangan adabiyotlar
1. Aedma, M., Timpmann, S., Lätt, E. & Ööpik, V. (2015). Short-term creatine
supplementation has no impact on upper-div anaerobic power in trained wrestlers. Journal of
the International Society of Sports Nutrition, 12, 45. doi:10.1186/s12970-015-0107-6.
2. Allen, PJ. (2012). Creatine metabolism and psychiatric disorders: Does creatine
supplementation have therapeutic value? Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 36(5), 1442–
1462. doi:10.1016/j.neubiorev.2012.03.005.
Attia, A., Ahmed, H., Gadelkarim, M., Morsi, M., Awad, K., Elnenny, M., Ghanem, E., El-
Jafaary, S. & Negida, A. (2016). Meta-analysis of Creatine for neuroprotection against
Parkinson's disease. CNS Neurol Disord Drug Targets.
3. Azizia, M. (2011). The effect of a short-term creatine supplementation on some of the
anaerobic performance and sprint swimming records of female competitive swimmers. Procedia-
Social and Behavioral Sciences, 15, 1626-1629. doi:10.1016/j.sbspro.2011.03.342.
4. Bazzucchi, I., Felici, F. & Sacchetti, M. (2009). Effect of short-term creatine
supplementation on neuromuscular function. Medicine & Science in Sports Exercise, 41(10),
1934-41. doi:10.1249/MSS.0b013e3181a2c05c.
Bereket, ve Yücel, S. (2015). Creatine supplementation alters homocysteine level in resistance
trained men. The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness, 55(4), 313-9.
5. Bowers, R. W., Foss M. L. & Fox E. L. (2012). Beden Eğitimi ve Sporun Fizyolojik
Temelleri, Spor Yayınevi, s.10-12. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(1):37-47.
6. Brosnan, J. T. & Brosnan, M. E. (2007). Creatine: endogenous metabolite, dietary, and
therapeutic
supplement.
Annual
Review
Nutrition,
27,
241-61.
doi:10.1146/annurev.nutr.27.061406.093621.
7.
Buford, T. W., Kreider, R. B., Stout, J. R., Greenwood, M., Campbell, B., Spano, M.,
Ziegenfuss, T., Lopez, H., Landis, J. & Antonio J. (2007). Position Stand: creatine
supplementation and exercise. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 30(4), 6.
doi:10.1186/1550-2783-4-6.
